Uzmanlar son yıllarda artan kararsızlık ve tatminsizlik oranlarının gençlerin karar alma süreçlerini karmaşıklaştırdığına dikkati çekerken, sürecin sadece bir sıralama problemi değil, birebir vakitte geleceğe dair değerli bir yol ayrımı olduğunu tabir etti.

İstanbul Medipol Üniversitesi Rehberlik ve Ruhsal Danışmanlık Kısım Lideri Prof. Dr. Servet Bayram, AA muhabirine, üniversite ve kısım seçiminin, bir adayın gelecekteki hayat kalitesini, memnunluğunu ve mesleksel muvaffakiyetini direkt etkileyen kritik bir karar olduğunu söyledi.

Adayların meslek ahengini belirlemesinin yalnızca bir kısma yerleşmek değil tıpkı vakitte uzun vadeli bir ömür planı oluşturmak manasına da geldiğine vurgulayan Bayram, “Bu bakımdan psikolog veya psikolojik danışmanlardan profesyonel mesleğe yönlendirme-mesleki rehberlik hizmetlerinin alınması, bu hizmetleri alırken yapay zeka dayanaklı şahsileştirilmiş tercih opsiyonlarının uzmanla birlikte kıymetlendirilmesi kıymetli olacaktır. Bu ikili sistem eş güdümü, mezuniyet sonrası iş hayatına daha kolay ahenk sağlamayı ve yaptığı işten tatmin duymayı da sağlayacaktır.” diye konuştu.

Prof. Dr. Bayram, yanlış tercih yapan adayların üniversite sürecinde ruhsal ahenk problemleri, motivasyon eksikliği ve akademik başarısızlık yahut okul terki üzere sorunlarla karşılaştığına dikkati çekerek, “Mesleki rehberlik sürecinde kullanılan mesleksel yönelim envanterleri, kişilik testleri öğrenciye yalnızca ‘Hangi kısma gitmeliyim?’ sorusunu değil, ‘Ben kimim, ne istiyorum ve neye uygunum?’ sorularını da sorma ve cevaplama bahtı verir. Bu süreç, öğrencinin öz farkındalık geliştirmesine, dış baskılardan sıyrılarak daha şuurlu ve içten gelen kararlar almasına imkan tanır.” tabirlerini kullandı.

En ülkü tercihin, hem adayın puanına uygun hem de kişilik yapısı, hayat beklentileri ve psikososyal gereksinimleriyle uyumlu kısım olacağını aktaran Bayram, bu şuurla yapılan tercihlerin üniversite yıllarının verimli, doyurucu ve geliştirici bir hayat periyodu olmasını sağlayacağını kaydetti.

– “Mutluluğunu olumsuz etkileyebilir”

Boğaziçi Üniversitesi Rehberlik ve Ruhsal Danışmanlık Kısım Lideri Prof. Dr. Macid Ayhan Melekoğlu ise tercih yaparken profesyonel kişilik ve meslek testlerinden yararlanmanın yararlı olacağını belirterek, “Özellikle Holland’ın Mesleksel Tipler Kuramı (RIASEC), MBTI ve çoklu zeka kuramı üzere teoriler temel alınarak geliştirilen envanterler öğrencinin mesleksel eğilimlerini anlamasında yardımcı olur.” dedi.

Melekoğlu, yanlış tercih yapan adaylarla ilgili olarak, “İlgi duymadığı bir alanda kendini tabir edemeyen öğrenci, toplumsal etrafına karşı da utangaç yahut uyumsuz olabilir. Bunun sonucunda da üniversite hayatı sırf akademik değil, toplumsal ve duygusal manada da yıpratıcı hale gelir. Münasebetiyle, bireyin kendi benliğiyle uyumlu tercihler yapmaması, genel hayat doyumunu ve memnunluğunu direkt olumsuz etkileyebilir.” diye konuştu.

Adayların bu periyotta yaşadıkları gerilime değinen Prof. Dr. Melekoğlu, konuşmasına şöyle devam etti:

“Günümüz gençliğinin karşı karşıya kaldığı belirsizlik ortamı, süratli değişen iş piyasası, global krizler ve dijital dünyanın getirdiği mukayeseli ömür şekli, kararsızlık ve tatminsizlik oranlarını artırmaktadır. Bilhassa gelecek telaşı, gençlerin tercih listelerini oluştururken gerçekçilikten uzaklaşmalarına ve içsel motivasyonlarını göz arkası etmelerine sebep olabiliyor.

FOMO (Fear of Missing Out) üzere ruhsal tesirler, öğrencilerin daima en âlâ seçeneği kaçırıyor oldukları fikriyle karar verememelerine ve son kararlarından pişmanlık duymalarına yol açar. Bu da tercih sürecinin uzamasına ve adayın kendine inancının zedelenmesine neden olabilir. Daima daha düzgüne ulaşma dileği, mevcut seçeneklerin kıymetini düşürerek tatminsizlik döngüsüne girilmesine yol açabilir. Bu durum sırf tercih sürecini değil, üniversite ömrü boyunca yaşanabilecek sık kısım değişikliklerini, üniversite terklerini ve ruhsal zorlanmaları da beraberinde getirebilir.”

– “Önemli olan tüm tercihlerimizin artı ve eksileri barındırdığını bilmek”

Marmara Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Asil Özdoğru da adayın severek yaptığı faaliyetlerin alan seçimi, eğitim ve kent hayatından beklentilerinin de üniversite seçimi konusunda yol gösterici olacağını söyledi.

Özdoğru, kararsızlık yaşayan adaylarla ilgili olarak, “Gençlik devrinde ortada kalmışlık ve değişiklikler epey doğaldır. Kıymetli olan tüm tercihlerimizin artı ve eksileri barındırdığını bilmek, mantık ve hislerimiz ortasında istikrarlı bir yol izlemek, yalnız ve çaresiz olmadığımızı hissetmek, araştırma ve öğrenmekten vazgeçmemek diyebiliriz. Aile, arkadaş, öğretmen ve danışmanlarla yapılacak görüşme ve değerlendirmeler adayların soru işaretlerini gidermede yardımcı olacaktır.” değerlendirmesinde bulundu.

Öğrencilik yılları ve meslek inşa sürecine dikkati çeken Özdoğru, şunları kaydetti:

“Yerleştirme sonrasında kısım yahut üniversite değiştirmeyi düşünen adaylar, aile ve arkadaşlarının yanı sıra öğretim elemanları, akademik ve ruhsal danışmanlarla bu süreci değerlendirmeliler. İstekli faaliyetler, staj tecrübeleri, mentörlük ilgileri ve meslek danışmanlığı üzere süreçler meslek gelişimi için epeyce yararlı olur. Yükseköğretim sistemi çift ana kol, yan kol, dikey ve yatay geçiş, ulusal ve memleketler arası değişim programları, açık ve uzaktan öğretim, ikinci üniversite, lisansüstü eğitim üzere birçok imkanı içinde barındırıyor.”

Kentte 1957 yılında kurulan ve Türkiye’nin önde gelen yükseköğretim kurumları arasında gösterilen Atatürk Üniversitesi, özel gereksinimli bireylere lisans eğitimi vermek için çalışma başlattı.

Bu kapsamda Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) başvuru yapmaya hazırlanan üniversite, onay gelmesi halinde Spor Bilimleri Fakültesi bünyesinde açılacak bölümle özel gereksinimli öğrencilere kapılarını açacak.

Atatürk Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Gökhan Yazıcı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, fakülte olarak kentteki otizm dernekleriyle otizmli çocuklara yönelik çeşitli faaliyetler yapmaya başladıklarını söyledi.

Bu çalışmanın kendilerini harekete geçirdiğini ifade eden Yazıcı, “Etkinlikleri başladığımız zaman Erzurum’da önemli bir eksikliğin farkına vardık. Yaklaşık 25 bin civarında özel gereksinimli gruplarımızın söz konusu olduğu şehirde yaşamamıza rağmen ve yine 500 bini aşan açık ve örgün öğretimli öğrenci potansiyeliyle binlerce engelli kontenjandan üniversitemize yerleşmiş çocuklarımıza, uzman nitelikte bir eğitimin verilmesi gerektiği için önemli bir eksikliğin olduğunun farkına vardık.” dedi.

“Çalışmalarımızı tamamlamak üzereyiz”

Köklü olan üniversitelerinde bu yönde bölümün kurulması gerektiğinin farkına vardıklarını anlatan Yazıcı, şöyle konuştu:

“Alanında önemli çalışmalar yapmış Doç. Dr. Ahmet Şirinkan hocamız öncülüğünde Spor Bilimleri Fakültemizde 4 yıllık lisans eğitimi verecek ve özel gereksinimli çocuklarımızın eğitimlerini üstlenip öğretmen yetiştirmek üzere bir bölüm kurmaya karar verdik. Bu konuda YÖK’e başvuracağız. Rektörümüz de bu anlamda desteğiyle çok kısa bir sürede nasip olursa 2025-2026 öğretim yılında, özel gereksinimli öğretmenleri yetiştirmek üzere bir öğretmenlik bölümü kurmayı düşünüyoruz. Bu konuda çalışmalarımızı tamamlamak üzereyiz.”

“Üniversite eğitimi alabilecek potansiyele ulaştırmayı amaç ediniyoruz”

Sosyal hukuk devleti kavramında üniversitenin birçok bölümünde engelli kontenjanının olduğuna dikkati çeken Yazıcı, “Bu kontenjanlar bazen hiç dolmuyor bile. Alttan bu öğrencilerin nitelikli olarak eğitim seviyelerinin arttırılabilmesi, özel çocukları yetiştirecek uzman öğretmenlerin yetiştirilmesiyle mümkündür. Biz bu öğretmenleri yetiştirip lise ve ortaöğretimden daha üst düzeyde üniversite eğitimi alabilecek potansiyele ulaştırmayı amaç ediniyoruz.” diye konuştu.

Yazıcı, söz konusu bireyleri sınavla üniversiteye aldıklarını ifade ederek, şunları kaydetti:

“TYT ve AYT sınavlarına girebiliyorlar. Biz TYT sınavlarındaki başarılarına göre öğrenci kabul ediyoruz. İlk 800 bine girenler öğretmenlik bölümlerini tercih edebiliyor. Daha üst sırada olanlar ise spor yöneticiliği ve sporda rekreasyon bölümlerine gerek TYT puanları gerekse yaptığımız yetenek sınavlarıyla da kendi alanlarına yönelik alanlara yerleşmelerine kontenjan açarak sebep olacağız. Böylece aynı zamanda öğrencilerimizi lise ve ortaöğretimde yetiştirecek öğretmenleri yetiştireceğiz.”