Nüfus Alarm Veriyor: Boşanmalar Yüzde 33’e Ulaştı

Raporda yer alan istatistiki bilgiler, tehlikenin boyutunu ortaya koydu. Türkiye’de nüfusun kendini yenileme seviyesi olan 2,1 eşiğinin altına birinci defa 2003 yılında inildiği ve bu düşüş grafiğinin 2014 yılından beri kesintisiz sürdüğü aktarıldı. Günümüzde boşanmaların evliliklere oranının yüzde 33’e ulaştığı kaydedilirken, tek kişilik hanehalkı oranının da yüzde 20’lere yaklaştığı hatırlatıldı.

Erkekler Komut Alıyor, Genç Bayanlar Hudut Çiziyor

Rapora katkı sunan İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Esin Tüccar, Türk aile yapısının en büyük açmazının global ve dijital değişim kaynaklı rol çatışması olduğunu belirtti. Bayan ve erkek rollerinde keskin bir kırılma yaşandığını söz eden Tüccar, şu tespitlerde bulundu:

Yeni Tehlike: “Çocuk Egemen” ve Duygusuz Aile

Genç erkeklerin ebeveynliğe daha çok dahil olmasının olumlu bir gelişme olduğunu fakat bunun “çocuk egemen” patolojik bir aile yapısı doğurduğunu söyleyen Dr. Tüccar, hayatın merkezine yalnızca çocuğun konulmasının eşler ortasındaki alakayı bitirdiğini vurguladı. Toplumsal medyanın tesiriyle konut sonları içinde birbiriyle konuşmayan, temassız ve duygusuz yeni bir aile modelinin türediğini aktaran Tüccar; evlilik öncesi bağlantı eğitimlerinin zarurî olmasını ve dijital ebeveynlik şuurunun geliştirilmesini önerdi.

“Para Ödemek Aileyi Kurtarmaz”

Prof. Dr. Mahmut Hakkı Akın ise boşanmanın artık harika bir durum olmaktan çıkıp sıradanlaştığına dikkat çekti. Klasik gözetici aile yapısının çözüldüğünü söz eden Akın, “Dünyadaki örnekler de gösteriyor ki yalnızca evliliğe ve çocuk sayısına karşılık para ödenmesi, aile kurumunu kurtarmaya yetmeyecektir. Toplumun bu riskler konusunda ayrıntılıca bilgilendirilmesi gerekiyor” ihtarında bulundu.

Dijital Tansiyon Okulda Değil Beşikte Başlıyor

Rapordaki en çarpıcı bulgulardan birini paylaşan Doç. Dr. Elyesa Koytak, Türkiye’de her 10 ebeveynden en az 5’inin dijital dünyada geçirilen müddet konusunda çocuğuyla çatıştığını söyledi. Koytak, “7-12 yaş ortası çocuğu olanlarda bu kriz yüzde 59’a varıyor. Daha da kıymetlisi, 0-6 yaş ortası çocuğu olanlarda bile bu oran yüzde 52. Yani ebeveyn ile çocuk ortasındaki dijital tansiyon okul çağında değil, şimdi bebeklik ve okul öncesi devirde başlıyor” dedi.

Milli Eğitim’den “Veli Randevu Sistemi” Önerisi

Okul-aile ilgilerinin tekrar dizayn edilmesi gerektiğini savunan Milli Eğitim Bakanlığı Daire Başkanı Hikmet Azer ise veli toplantılarının daha verimli hale getirilmesini ve “veli randevu sistemi” üzere kurumsal sistemlerin hayata geçirilmesini önerdi. Azer, genç ve dinamik nüfusun stratejik kıymetine dair farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğinin altını çizdi.

Çalıştayda iştirakçilere hitap eden Tekin, misyona geldikleri günden itibaren çocukların akademik eğitim süreçlerini pedagojik açıdan destekleyecek ve eğitimden elde edilen randımanı artıracak çalışmaları önceliklendirdiklerini belirtti.

Tekin, çocukların yaşadıkları toplumun ve milletin bir ferdi olarak sorumluluk şuuruyla yetişmelerinin temel gündem unsurlarından biri olduğunu vurguladı.

Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki okul hücumlarını anımsatan Tekin, yaşanan menfur olayların yürütülen çalışmaların ehemmiyetini bir kere daha ortaya koyduğunun altını çizdi.

Tekin, “Ama bir taraftan da bu yürüttüğümüz çalışmaların tahminen daha süratli bir halde yürümesi, yani gerçek yolda olduğumuzu ve daha süratli hareket etmemizi bize salık veren bir durum oldu bizim açımızdan. Bu olaylar bizim uzun müddettir üzerinde hassasiyetle durduğumuz çocuk, aile, okul iklimi, akran bağlantıları ve dijital mecralar başlıklarının aslında ne kadar hayati olduğunu bir sefer daha ortaya koydu.” sözlerini kullandı.

Yaşanan olayların akabinde çocukların iç dünyasını, aileleriyle kurduğu bağı, akran etrafını, okulda hissettiği aidiyeti, dijital mecralarda karşılaştığı içerikleri ve toplum olarak üretilen lisanı tıpkı bütünün modülleri olarak kıymetlendirme durumunda olunduğunu bir kere daha gösterdiğini aktaran Tekin, “Bakanlık olarak biz de bu sorumluluk şuuru içerisinde bütün paydaşlarımızla birlikte kararlılıkla elimizden geleni yapmaya uğraş sarf ediyoruz. Bugünkü çalıştayımız da aslında bu geniş sorumluluk alanı içerisinde attığımız kıymetli adımlardan bir tanesi.” açıklamasında bulundu.

“Her bir deneyim dijital iyilik platformumuzun etik temellerini, içerik yapısını ve uygulama süreçlerini güçlendirecektir”

Dijital dünyanın çocuklar açısından taşıdığı risklere de dikkati çeken Tekin, teknolojik ve pedagojik gelişmelerin insanı merkeze alan yaklaşımın önüne geçmemesi gerektiğini belirtti.

Çocukların his, kıymet ve mahremiyet açısından daha güçlü desteklenmesi için ortak akıl ve istişare kültürüyle hareket etmeye efor sarf ettiklerini vurgulayan Tekin, şöyle devam etti:

“Bugün de burada yapacağımız müzakerelerle bize alandan gelen müşahedeleri takip ettiğimiz akademik çalışmaları, öğretmen tecrübelerini, bakanlığımızın kurumsal birikimlerini tıpkı gaye doğrultusunda tahminen yine masaya yatırmış olacağız. İnanıyorum ki burada ortaya koyulacak her bir tespit, sunulacak her bir teklif ve paylaşılacak her bir deneyim dijital iyilik platformumuzun etik temellerini, içerik yapısını ve uygulama süreçlerini güçlendirecektir.”

“Bütün mesaimizi güçlü bir maarif iklimi inşa etmek için ayırıyoruz”

Bakan Tekin, çocukların dijital mecralarda süratle üretilen hazır his kalıpları ve olumsuz içeriklerle erken yaşta karşı karşıya kaldığına işaret etti.

Tekin, şunları kaydetti:

“Evlatlarımızın kendi hayat deneyimleriyle anlamlandırması gereken sevinç, öfke, incinme, merhamet, mahcubiyet, adalet üzere hisler, algoritmaların, akımların, kapalı kümelerin ve görünürlük yarışının içinde asıl bağlamından koparak diğer istikametlere sürükleniyor. Bizim sıkıntımız işte bu sürüklenmeye karşı çocuğun iç dünyasını güçlendirmek, bedellerini canlı tutmak, mahremiyetini ve hudutlarını koruyacak güçlü bir maarif iklimi oluşturabilmek. Misyona geldiğimiz günden itibaren bütün mesaimizi çocuklarımızın hayatını aileden okula, akran etrafından dijital mecralara kadar bütün temas alanlarıyla kavrayan güçlü bir maarif iklimi inşa etmek için ayırıyoruz. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’mizden rehberlik hizmetlerimize, okul aile işbirliğinden inançlı okul iklimine, toplumsal duygusal öğrenme maharetlerinden dijital okuryazarlık çalışmalarımıza kadar attığımız her adımda evlatlarımızı bilgiyle, kıymetle, maharetle, aidiyetle ve sorumluluk şuuruyla destekleyen bütüncül bakış açısını tahkim etmek için gayret gösteriyoruz.

Proje kapsamında Ankara ve İstanbul’da yaklaşık 10 bin öğrenci ve öğretmenle görüşmeler gerçekleştirildiğini belirten Tekin, elde edilen datalar doğrultusunda his bedel temelli dijital iyilik içerikleri hazırlandığını, farklı kademelerde pilot uygulamaların sürdüğünü söz etti.

“Platformumuzun çok daha kuşatıcı, fonksiyonel ve kalıcı bir yapıya sahip olacağına inanıyorum”

Bakan Tekin, çocukların duygusal farkındalığını, inançlı dijital ortamlarla buluşmasını ve sürece faal iştirakini önemsediklerini aktararak, şu tabirleri kullandı:

“Evlatlarımız dijital dünyada bir içerikle karşılaştığında ne hissettiğini fark edebilsin, bir paylaşım yaparken mahremiyetini düşünebilsin, bir yorum yazarken diğerinin hakkını da gözetebilsin, bir küme içinde dışlandığında, zorbalığa maruz kaldığında ya da yanlış bir yönlendirmeyle karşılaştığında başvurabileceği inançlı yolları bilebilsin, öğretmeninden, ailesinden ve rehberlik düzeneklerinden dayanak alabileceğini hissetsin istiyoruz. Önümüzdeki süreçte çocuklarımızın da görüşlerini ayrıyeten alacağız. Zira bu platformu çocuklarımız ismine kurarken onların sesini, lisanını, muhtaçlıklarını ve deneyimlerini de dikkate almak istiyoruz. Öğretmenlerimizin müşahedesi, ailelerimizin hassasiyeti, akademisyenlerimizin birikimi, uzmanlarımızın emeği ve çocuklarımızın kendi sesi bir ortaya geldiğinde dijital iyilik platformumuzun çok daha kuşatıcı, fonksiyonel ve kalıcı bir yapıya sahip olacağına inanıyorum.”

Çocukların dijital dünyadaki seyahatinde en güçlü kollayıcı bağın meskende kurulan inanç bağı olduğunu vurgulayan Tekin, “Evlatlarımızın hangi mecralarda vakit geçirdiğini, hangi içeriklerle karşılaştığını, hangi kümelere dahil olduğunu, hangi sözleri ağır olarak kullandığını, neye sevindiğini, öfkelendiğini, nerede içine kapandığını dikkatle takip etmek, bunu baskıyla, dehşetle, suçlayıcı bir lisanla yapmadan, sevgiyle, sabırla ve itimat veren bir yakınlıkla sürdürmek, bugün ailelerimizin çocuklarına vereceği en değerli takviyelerden birisidir.” diye konuştu.

Medya kuruluşlarından dijital içerik üreticilerine, teknoloji şirketlerinden sivil toplum kuruluşlarına kadar bütün paydaşları da çocukların ruh dünyasını, mahremiyetini, dikkatini ve kıymet dünyasını gözeten daha sorumlu bir lisan ve tasarım anlayışına davet eden Tekin, “Çocuklarımızın ilgisini yakalayan her içerik onların güzelliğini, güvenliğini ve gelişimini de gözeten bir hassasiyetle üretilmelidir. Bakanlık olarak çocuklarımızın dijital çağda güçlü bir şahsiyetle yetişmesi için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz.” açıklamasında bulundu.

Çalıştaya, Ulusal Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, MEB Temel Eğitim Genel Müdürü Ebubekir Sıddık Savaşçı, MEB Ortaöğretim Genel Müdürü Cengiz Mete ile MEB Din Öğretimi Genel Müdürü Ahmet İşleyen de katıldı.

Öğrencilerin dijital ortamlarda sorumlu bireyler olarak var olmalarının desteklenmesi amaçlanıyor

Bakanlıkça yürütülen “Duygu Bedel Temelli Dijital İyilik Projesi” ile öğrencilerin dijital ortamlarda daha şuurlu, inançlı ve sorumlu bireyler olarak var olmalarının desteklenmesi hedefleniyor.

Üç fazdan oluşan proje kapsamında dijital iyilik modelinin oluşturulması, eğitim programlarının hazırlanması ve dijital iyilik platformunun geliştirilmesi planlanıyor. Projede nezaket, adalet, sorumluluk, empati, hürmet ve mahremiyet üzere kıymetler merkeze alınıyor.

Proje kapsamında Ankara ve İstanbul’da öğrenciler ve öğretmenlerle saha çalışmaları yürütülürken, farklı eğitim kademelerine yönelik pilot uygulamalar da hayata geçirildi. Ortaöğretim seviyesinde 23 pilot okulda uygulamalar tamamlanırken, ilkokul seviyesindeki çalışmalar 40 vilayette devam ediyor.

Projenin yeni basamağında ise çocuklar için inançlı ve etik prensiplere dayalı bir dijital iyilik platformu oluşturulması amaçlanıyor.

Çalıştayda iştirakçilere hitap eden Tekin, vazifeye geldikleri günden itibaren çocukların akademik eğitim süreçlerini pedagojik açıdan destekleyecek ve eğitimden elde edilen randımanı artıracak çalışmaları önceliklendirdiklerini belirtti.

Tekin, çocukların yaşadıkları toplumun ve milletin bir ferdi olarak sorumluluk şuuruyla yetişmelerinin temel gündem hususlarından biri olduğunu vurguladı.

Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki okul akınlarını anımsatan Tekin, yaşanan menfur olayların yürütülen çalışmaların ehemmiyetini bir sefer daha ortaya koyduğunun altını çizdi.

Tekin, “Ama bir taraftan da bu yürüttüğümüz çalışmaların tahminen daha süratli bir halde yürümesi, yani yanlışsız yolda olduğumuzu ve daha süratli hareket etmemizi bize salık veren bir durum oldu bizim açımızdan. Bu olaylar bizim uzun müddettir üzerinde hassasiyetle durduğumuz çocuk, aile, okul iklimi, akran alakaları ve dijital mecralar başlıklarının aslında ne kadar hayati olduğunu bir kere daha ortaya koydu.” sözlerini kullandı.

Yaşanan olayların akabinde çocukların iç dünyasını, aileleriyle kurduğu bağı, akran etrafını, okulda hissettiği aidiyeti, dijital mecralarda karşılaştığı içerikleri ve toplum olarak üretilen lisanı tıpkı bütünün kesimleri olarak kıymetlendirme durumunda olunduğunu bir defa daha gösterdiğini aktaran Tekin, “Bakanlık olarak biz de bu sorumluluk şuuru içerisinde bütün paydaşlarımızla birlikte kararlılıkla elimizden geleni yapmaya uğraş sarf ediyoruz. Bugünkü çalıştayımız da aslında bu geniş sorumluluk alanı içerisinde attığımız değerli adımlardan bir tanesi.” açıklamasında bulundu.

“Her bir deneyim dijital iyilik platformumuzun etik temellerini, içerik yapısını ve uygulama süreçlerini güçlendirecektir”

Dijital dünyanın çocuklar açısından taşıdığı risklere de dikkati çeken Tekin, teknolojik ve pedagojik gelişmelerin insanı merkeze alan yaklaşımın önüne geçmemesi gerektiğini belirtti.

Çocukların his, kıymet ve mahremiyet açısından daha güçlü desteklenmesi için ortak akıl ve istişare kültürüyle hareket etmeye gayret sarf ettiklerini vurgulayan Tekin, şöyle devam etti:

“Bugün de burada yapacağımız müzakerelerle bize alandan gelen müşahedeleri takip ettiğimiz akademik çalışmaları, öğretmen tecrübelerini, bakanlığımızın kurumsal birikimlerini birebir amaç doğrultusunda tahminen yine masaya yatırmış olacağız. İnanıyorum ki burada ortaya koyulacak her bir tespit, sunulacak her bir teklif ve paylaşılacak her bir deneyim dijital iyilik platformumuzun etik temellerini, içerik yapısını ve uygulama süreçlerini güçlendirecektir.”

“Bütün mesaimizi güçlü bir maarif iklimi inşa etmek için ayırıyoruz”

Bakan Tekin, çocukların dijital mecralarda süratle üretilen hazır his kalıpları ve olumsuz içeriklerle erken yaşta karşı karşıya kaldığına işaret etti.

Tekin, şunları kaydetti:

“Evlatlarımızın kendi hayat deneyimleriyle anlamlandırması gereken sevinç, öfke, incinme, merhamet, mahcubiyet, adalet üzere hisler, algoritmaların, akımların, kapalı kümelerin ve görünürlük yarışının içinde asıl bağlamından koparak öbür istikametlere sürükleniyor. Bizim sıkıntımız işte bu sürüklenmeye karşı çocuğun iç dünyasını güçlendirmek, kıymetlerini canlı tutmak, mahremiyetini ve sonlarını koruyacak güçlü bir maarif iklimi oluşturabilmek. Misyona geldiğimiz günden itibaren bütün mesaimizi çocuklarımızın hayatını aileden okula, akran etrafından dijital mecralara kadar bütün temas alanlarıyla kavrayan güçlü bir maarif iklimi inşa etmek için ayırıyoruz. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’mizden rehberlik hizmetlerimize, okul aile işbirliğinden inançlı okul iklimine, toplumsal duygusal öğrenme hünerlerinden dijital okuryazarlık çalışmalarımıza kadar attığımız her adımda evlatlarımızı bilgiyle, pahayla, hünerle, aidiyetle ve sorumluluk şuuruyla destekleyen bütüncül bakış açısını tahkim etmek için efor gösteriyoruz.

Proje kapsamında Ankara ve İstanbul’da yaklaşık 10 bin öğrenci ve öğretmenle görüşmeler gerçekleştirildiğini belirten Tekin, elde edilen datalar doğrultusunda his kıymet temelli dijital iyilik içerikleri hazırlandığını, farklı kademelerde pilot uygulamaların sürdüğünü söz etti.

“Platformumuzun çok daha kuşatıcı, fonksiyonel ve kalıcı bir yapıya sahip olacağına inanıyorum”

Bakan Tekin, çocukların duygusal farkındalığını, inançlı dijital ortamlarla buluşmasını ve sürece etkin iştirakini önemsediklerini aktararak, şu sözleri kullandı:

“Evlatlarımız dijital dünyada bir içerikle karşılaştığında ne hissettiğini fark edebilsin, bir paylaşım yaparken mahremiyetini düşünebilsin, bir yorum yazarken diğerinin hakkını da gözetebilsin, bir küme içinde dışlandığında, zorbalığa maruz kaldığında ya da yanlış bir yönlendirmeyle karşılaştığında başvurabileceği inançlı yolları bilebilsin, öğretmeninden, ailesinden ve rehberlik sistemlerinden takviye alabileceğini hissetsin istiyoruz. Önümüzdeki süreçte çocuklarımızın da görüşlerini ayrıyeten alacağız. Zira bu platformu çocuklarımız ismine kurarken onların sesini, lisanını, gereksinimlerini ve deneyimlerini de dikkate almak istiyoruz. Öğretmenlerimizin müşahedesi, ailelerimizin hassasiyeti, akademisyenlerimizin birikimi, uzmanlarımızın emeği ve çocuklarımızın kendi sesi bir ortaya geldiğinde dijital iyilik platformumuzun çok daha kuşatıcı, fonksiyonel ve kalıcı bir yapıya sahip olacağına inanıyorum.”

Çocukların dijital dünyadaki seyahatinde en güçlü hami bağın meskende kurulan inanç ilgisi olduğunu vurgulayan Tekin, “Evlatlarımızın hangi mecralarda vakit geçirdiğini, hangi içeriklerle karşılaştığını, hangi kümelere dahil olduğunu, hangi sözleri ağır olarak kullandığını, neye sevindiğini, öfkelendiğini, nerede içine kapandığını dikkatle takip etmek, bunu baskıyla, kaygıyla, suçlayıcı bir lisanla yapmadan, sevgiyle, sabırla ve inanç veren bir yakınlıkla sürdürmek, bugün ailelerimizin çocuklarına vereceği en değerli takviyelerden birisidir.” diye konuştu.

Medya kuruluşlarından dijital içerik üreticilerine, teknoloji şirketlerinden sivil toplum kuruluşlarına kadar bütün paydaşları da çocukların ruh dünyasını, mahremiyetini, dikkatini ve paha dünyasını gözeten daha sorumlu bir lisan ve tasarım anlayışına davet eden Tekin, “Çocuklarımızın ilgisini yakalayan her içerik onların yeterliliğini, güvenliğini ve gelişimini de gözeten bir hassasiyetle üretilmelidir. Bakanlık olarak çocuklarımızın dijital çağda güçlü bir şahsiyetle yetişmesi için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz.” açıklamasında bulundu.

Çalıştaya, Ulusal Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, MEB Temel Eğitim Genel Müdürü Ebubekir Sıddık Savaşçı, MEB Ortaöğretim Genel Müdürü Cengiz Mete ile MEB Din Öğretimi Genel Müdürü Ahmet İşleyen de katıldı.

Öğrencilerin dijital ortamlarda sorumlu bireyler olarak var olmalarının desteklenmesi amaçlanıyor

Bakanlıkça yürütülen “Duygu Paha Temelli Dijital İyilik Projesi” ile öğrencilerin dijital ortamlarda daha şuurlu, inançlı ve sorumlu bireyler olarak var olmalarının desteklenmesi hedefleniyor.

Üç fazdan oluşan proje kapsamında dijital iyilik modelinin oluşturulması, eğitim programlarının hazırlanması ve dijital iyilik platformunun geliştirilmesi planlanıyor. Projede nezaket, adalet, sorumluluk, empati, hürmet ve mahremiyet üzere bedeller merkeze alınıyor.

Proje kapsamında Ankara ve İstanbul’da öğrenciler ve öğretmenlerle saha çalışmaları yürütülürken, farklı eğitim kademelerine yönelik pilot uygulamalar da hayata geçirildi. Ortaöğretim seviyesinde 23 pilot okulda uygulamalar tamamlanırken, ilkokul seviyesindeki çalışmalar 40 vilayette devam ediyor.

Projenin yeni evresinde ise çocuklar için inançlı ve etik unsurlara dayalı bir dijital iyilik platformu oluşturulması amaçlanıyor.

ATO Meclis Salonu’nda gerçekleştirilen programda konuşan Tekin, doruğun, maarif sıkıntısını geniş bir tabanda ele alma imkanı sunduğunu belirtti.

İnsanlığın teknolojiyle alakalı kritik bir eşikte olduğuna dikkati çeken Tekin, insan hayatına dair bilginin kimlerin elinde toplanacağı, bilginin hangi hedefle işleneceği, hangi karar süreçlerine istikamet vereceği, insanın mahrem alanına nerede temas edeceği ve insan iradesinin büyük dijital nizam içinde nasıl korunacağı üzere başlıklarla karşı karşıya olunduğunu vurguladı.

Teknolojinin, çağın en temel egemenlik başlıklarından biri haline geldiğini lisana getiren Tekin, “Dün güç daha çok toprakta, endüstride, sermayede, orduda ve güç kaynaklarında aranıyordu. Bugün bütün bunların yanına bilgi merkezleri, algoritmalar, yapay zeka modelleri, dijital platformlar ve göremediğimiz, art planda çalışan karar sistemleri eklendi.” diye konuştu.

İnsanlığın geleceğine dair çabanın, artık ekranda görünen kolaylıkların ardında, görünmeyen bilgi akışlarında, insan davranışlarını okuyan sistemlerde ve toplumların mukadderatına temas eden dijital iktidar alanlarında şekillendiğini söyleyen Tekin, şunları kaydetti:

“Son devirde ABD merkezli, büyük bilgi, yapay zeka, istihbarat, güvenlik, savunma teknolojileri ve kamu sistemleriyle çalışan tesirli bir teknoloji şirketinin yayımladığı manifesto kamuoyunun gündeminde. Teknoloji çağının nasıl bir güç nizamına yanlışsız ilerlediğini göstermesi bakımından son derece dikkat cazip bir doküman. Merkezinde büyük datayı sürece, anlamlandırma ve stratejik karar süreçlerine dönüştürme kabiliyeti bulunan bu yapı, devletlerin güvenlik kapasitesiyle, savaş teknolojileriyle ve global rekabet mimarisiyle direkt temas eden bir aktör hüviyeti taşıyor.

Kelam konusu şirketin yayımladığı 22 unsurluk manifesto, teknoloji dünyasına yeni bir egemenlik tarifi yapıyor aslında. Silikon Vadisi mühendislerine ve teknoloji şirketlerine savunma alanında daha çok rol yüklüyor, yazılımı, bilgiyi ve yapay zekayı askeri üstünlüğün, devlet kapasitesinin, savaşların ve global rekabetin merkezine yerleştirmektedir. Bir öbür sözle bu metin, dünyaya yeni dünya sisteminin hâkim olan güç telaffuzunu ilan ediyor. Gücün artık yazılımı kimin geliştirdiği, bilgiyi kimin topladığı, yapay zekayı kimin yönettiği ve bütün bu kapasitenin hangi stratejik gayeler için kullanıldığı üzerinden hal aldığını tabir ediyor.”

“Çağın asıl gücü, teknolojiyi insanlığın hayrına yöneltecek kuşaklardan doğacak”

Bakan Tekin, bu yaklaşımın alandaki karşılığının Gazze’de ağır bir ibret tablosu olarak öne çıktığını belirterek, kelam konusu şirketin İsrail Savunma Bakanlığıyla kurduğu stratejik işbirliğinin, data ve yapay zeka teknolojilerinin savaş alanında dönüştüğü kapasiteyi bütün dünyaya gösterdiğini lisana getirdi.

İnsan haysiyeti, hukuk, merhamet ve vicdanı merkeze alan bir kıymet tabanıyla buluşmayan teknolojinin, en ileri kabiliyetleriyle dahi insanlığın önüne ağır bir imtihan koyduğuna işaret eden Tekin, “Manifesto, ABD ile birebir stratejik hatta bulunan aktörlere sert güç kapasitesini teknolojiyle tahkim etme davetini suçsuz bir biçimde yaparken, dünyanın geri kalanına da yeni çağın rekabet lisanını, açıkça kendi hegemonyalarını tabir etmektedir.” dedi.

Tekin, tablonun bütün boyutlarıyla okunması ve ülke olarak teknoloji, eğitim, insan ve kıymetin tıpkı ciddiyetle ele alınması gerektiğini vurgulayarak, Türkiye’nin bu türlü bir çağda diğerlerinin geliştirdiği sistemlere mahkum olan, teknolojinin tarafını dışarıdan seyreden bir ülke pozisyonunda bulunamayacağını belirtti.

Savunma endüstrisinde ulusal ve yerli kapasitenin hayati olduğu kadar eğitim alanında insanı, bedeli, mahremiyeti, iradeyi ve teknoloji okuryazarlığını birlikte inşa edecek maarif iradesinin de o kadar hayati olduğunun altını çizen Tekin, “Çünkü bu yeni çağın asıl gücü, yazılımı yazacak, datayı anlamlandıracak, yapay zekayı geliştirecek, teknolojiyi insanlığın hayrına yöneltecek jenerasyonların yetiştirilmesinden doğacaktır.” sözünü kullandı.

Tekin, Bakanlık olarak çocukların dijital çağla kurduğu alakayı dar bir kullanım marifeti alanına hapsetmeden ele aldıklarını, çocukların teknolojiyle temasının ekran karşısında geçirilen vakit, kullanılan program yahut öğrenilen kodla sonlu görülemeyeceğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Bizim için asıl problem çocuklarımızın dijital dünyada hangi içerikle karşılaştığı kadar, o müsabaka içinde kendi özgür muhakemesini, edebini, mahremiyetini ve iç bütünlüğünü koruyabilecek önlemleri almaktır. Bu sebeple evlatlarımızı çağın akışına edilgen biçimde ahenk sağlayan bireyler olarak yetiştirme durumuna asla istek gösteremeyiz. Türkiye’nin gereksinimi olan, kendi ülkesinin bağımsızlık ufkunu, insanlığın ortak vicdanını ve medeniyet bedellerini birebir anda taşıyabilecek jenerasyonlar yetiştirmektir. Evet, teknolojide güçlü olacağız. Bilimde, yapay zekada, dijital altyapıda, savunma endüstrisinde, siber güvenlikte ve yüksek teknolojili üretimde daha ileri düzeylere ulaşacağız. Kendi mühendislerimiz, öğretmenlerimiz, gençlerimiz, kurumlarımızla bu büyük yürüyüşü sürdüreceğiz. Zira Türkiye’nin tam bağımsızlık argümanı bunu gerektirir.”

“İyi insan yetiştirmek her zamankinden daha elzem”

Bakan Tekin, çağın araçlarını kullanan, vaktin ruhunu kavrayan, üretme kudretini ahlaki bir sorumlulukla taşıyan ve insanı her türlü teknolojik hesabın üzerinde gören “iyi insan” profilini yetiştirmek istediklerini, çocukların iyiyi tanıyan, güzele meyleden ve yeterliliği hayatın içinde görünür kılan ahlaki olgunlukla yetişmesini arzuladıklarını söz etti.

Bu ahlaki olgunluğun tesisi için Bakanlık olarak çok boyutlu çalışma yürüttüklerini lisana getiren Tekin, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modelimizin sistem okuryazarlığı ve dijital okuryazarlık boyutları tam da bu emele matuf. Evlatlarımızın dijital ortamda karşılaştığı bilginin kaynağını sorgulayabilmesi, kendisini yönlendiren lisanı fark edebilmesi, mahremiyetini koruyabilmesi, siber zorbalık karşısında hakikat tavır geliştirebilmesi ve ziyanlı içerikle karşılaştığında muteber yetişkinlere ulaşabilmesi temel ilgi alanımız.” açıklamasında bulundu.

Global dijital tertibin, teknolojinin insan ahlakı, hukuk ve merhametten koptuğunda nasıl ağır sonuçlar doğurabileceğini bütün çıplaklığıyla gösterdiğini söyleyen Tekin, şöyle devam etti:

“İçinde bulunduğumuz global tablo ve son periyotta Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yüreğimizi dağlayan acı hadiseler, çocuklarımızı muhafaza sorumluluğumuzun ne kadar hayati olduğunu bize bir kere daha gösterdi. Bu ağır sorumluluk karşısında âlâ insan yetiştirmek, ulusal ve manevi kıymetlerimizi eğitim hayatının canlı bir modülü haline getirmek, çocuğun kalbine merhameti, zihnine muhakemeyi, davranışına edebi, hayatına aidiyet hissini yerleştirmek her zamankinden daha elzem bir durumda.”

Tekin, özel öğretim kurumlarının okul kültürü, aileyle kurulan yakın temas, rehberlik süreçleri, yenilikçi uygulamalar, öğretmen niteliği ve eğitim teknolojilerinin alandaki kullanımı bakımından maarif ekosisteminin güçlü paydaşları olduğunu belirtti.

Tepede ortaya koyulacak fikirlerin, Bakanlıkça yürütülen çalışmalara da katkı sunacağına inandığını lisana getiren Tekin, çocukların eğitimine karşı mesuliyet taşıyan bütün paydaşlarla güçlü istişare tabanı kurma uğraşında olduklarını vurguladı.

Programa ATO Yönetim Kurulu Lideri Gürsel Baran, Ankara Toplumsal Bilimler Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan ile ÖZDER Genel Başkanı Ahmet Akça da katıldı.

81 Vilayette 705 e-Sınav Salonu Hizmet Veriyor

Bakanlıktan yapılan açıklamaya nazaran; imtihan hizmetlerini daha süratli, inançlı ve faal biçimde yürütmek maksadıyla ülke genelinde yaygınlaştırılan e-Sınav uygulamaları; 81 vilayette, 597 merkezde bulunan toplam 705 e-Sınav salonunda sürdürülüyor.

Halihazırda uygulanan dijital imtihanlar şunlardır:

• Motorlu Taşıt Sürücü Kursiyerleri Sınavı (MTSK)

• Kalfalık, Ustalık ve Usta Öğreticilik Teorik Sınavı

• Amatör Telsizcilik Sınavı

• Denklik Seviye Tespit Sınavı

1 Mayıs Prestijiyle MYS e-Sınav Devri Başladı

Dijital imtihan kapsamı, kara yolu yolcu ve eşya-kargo nakliyecilik faaliyetleri için kara yollarında seyreden araçları kullanacak şahıslara yönelik yapılan mesleksel yeterlilik imtihanlarının (MYS e-Sınav) sisteme dahil edilmesiyle genişletildi. Bu doğrultuda, daha evvel basılı evrakla gerçekleştirilen imtihanlar, 1 Mayıs 2026 tarihinden itibaren elektronik ortamda uygulanmaya başlandı.

Ölçme ve Değerlendirmede Dijitalleşme Güçlenecek

Yeni uygulamayla birlikte adayların imtihan süreçlerinin daha süratli ve inançlı formda yürütülmesi, operasyonel süreçlerin daha faal yönetilmesi ve ölçme kıymetlendirme uygulamalarında dijitalleşmenin güçlendirilmesi hedefleniyor.

Bakanlıkça, artan imtihan ve aday sayılarına bağlı olarak e-Sınav altyapısının geliştirilmesi, uygulama standartlarının yükseltilmesi ve dijital imtihan hizmetlerinin ülke genelinde yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar kararlılıkla sürdürülüyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın iştirakiyle gerçekleştirilen merasimde, ortaokul seviyesinde 10, lise seviyesinde ise 12 farklı alanda toplam 198 proje mükafata layık görüldü. Bu yıl müsabakaya başvuran 83 bini aşkın öğrenci, Türkiye’nin bilimsel geleceğine dair güçlü bir tablo ortaya koydu.

Ankara’yı temsil eden Etimesgut Bilim ve Sanat Merkezi, yarışta elde ettiği derecelerle öne çıktı. Kurum, 20. Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışı’nda Tarih alanında Türkiye ikinciliği, Coğrafya alanında ise Türkiye üçüncülüğü elde etti.
Tarih alanında dereceye giren “Dijital Seyyah: Seyyahların Gözüyle Anadolu’nun Ekolojik Mirası” başlıklı proje; Fatıma Zeyneb Boz, Semih Erkendirci ve Ömer Kağan Hoş tarafından, danışman öğretmen Asiye Güneş rehberliğinde hazırlandı. Projede, 14. ve 17. yüzyıllar ortasında Anadolu’yu gezen İbn-i Battüta, Busbecq ve Evliya Çelebi’nin yapıtları incelenerek tarihi biyoçeşitlilik ortaya konuldu. Çalışmada elde edilen datalar yeni IUCN bilgileriyle karşılaştırılarak, bilhassa sulak alan ve tatlı su ekosistemlerine bağlı birtakım hayvan cinslerinde riskin arttığına dikkat çekildi. Proje, “Seyahatnameler bize sırf geçmişi değil, doğayı bugün de müdafaamız gerektiğini öğretir” bildirisiyle öne çıktı. Ayrıyeten geliştirilen “Dijital Seyyah” isimli etkileşimli animasyon, öğrencilerin tarihi biyocoğrafyayı keşfetmesini sağlayan yenilikçi bir öğrenme aracı olarak değerlendirildi.

Coğrafya alanında derece elde eden “Doğanın Dijital Yüzü: Emojilerde Biyoçeşitlilik” başlıklı proje ise Yağmur Ada Alkan, Berra Türk ve Neva Aferin tarafından yeniden Asiye Güneş danışmanlığında geliştirildi. Çalışmada, dijital bağlantıda yaygın olarak kullanılan emojilerin öğrencilerin tabiat algısı üzerindeki tesiri incelendi. Bulgular, emojilerde temsil edilen canlıların daha yüksek tanınırlığa sahip olduğunu ortaya koyarken, dijital temsillerin tabiata yönelik algı ve kıymet atfetme süreçlerini etkileyebileceğini gösterdi. Proje kapsamında hazırlanan “Dijital Biyoçeşitlilik Atlası” isimli e-kitap, öğrencilerin çizimleri ve yapay zeka takviyeli görsellerle zenginleştirilerek kalıcı bir eğitim gerecine dönüştürüldü. Proje, emojilerin sırf hisleri değil, doğayı algılama biçimimizi de şekillendirdiği iletileri dikkat çekti.

Etimesgut Bilim ve Sanat Merkezi’nin elde ettiği bu muvaffakiyetler, disiplinler ortası yaklaşımın ve dijital araçların eğitimde faal kullanımının somut bir göstergesi oldu. Öğrencilerin öğretmenleriyle birlikte bilimsel üretime erken yaşta iştiraki, Türkiye’nin bilim ve teknoloji ekosisteminin sürdürülebilirliği açısından kritik değer taşıyor.

TÜBİTAK’ın öncülüğünde gerçekleştirilen bu yarışlar, sırf bir ödül platformu olmanın ötesinde; bilimsel düşünme, araştırma kültürü ve yenilikçi bakış açısının genç kuşaklar ortasında yaygınlaşmasına katkı sunmayı sürdürüyor.

Dijital dünyadaki tehlikeye dikkat çekerek çocukların korunması için toplumsal seferberlik ilan edilmesi gerektiğini belirten Bakan Göktaş, özetle şunları kaydetti:

14 TOPLUMSAL RİSK HARİTASI

Bir buçuk yıldır üzerinde çalışıyoruz. 35 toplumsal risk haritamızdan 14’ünü tamamladık. Toplumsal, ekonomik ve psikososyal göstergeleri tahlil ederek hane bazlı toplumsal risk puanları oluşturduk. 648 toplumsal gösterge kullanarak vilayet, ilçe, mahalle hatta hane bazında risk tahlilleri yaptık. Risk haritasından çıkan sonuçları yetişkinler için “Aile Rehberi”, çocuklar için “Çocuklar Güvende” sistemleriyle takip edeceğiz.

AMAÇ AİLEYİ GÜÇLENDİRMEK

Çocuğun suça sürüklenmesi ve bayana yönelik şiddetle ilgili haritalarımız için 81 vilayette alana indik. İçişleri, Ulusal Eğitim ve Sağlık Bakanlığı başta olmak üzere tüm bakanlıklarla ortak çalışıyoruz. Maksadımız hadiseyi tespit ettikten sonra takip etmek ve aileyi güçlendirmek. Aile en güçlü, en dirençli kalemiz. Haneyi güçlendirince toplum güçlenir. O yüzden aile kıymetlerimize sahip çıkmak değerli.

DİJİTAL KALKAN OLUŞTURDUK

Önleyici önlem olarak toplumsal medya düzenlememiz çok kıymetli. Bu toplumsal hizmet kanunumuzla bir arada ailelere yönelik bir dijital kalkan oluşturduk. Bakanlık tarihinde birinci kez bu derece kapsamlı bir paket çıkıyor. Birebir vakitte çocukları muhafazaya yönelik çok önemli bir adım var. Devletin iradesi bayanları, aileleri desteklemek, aileyi güçlendirmek. Bütün toplumda bu hususta farkındalık oluşturmayı hedefliyoruz.

ÇOCUKLARA ÖRNEK OLUNMALI

Dijital dünya denetimsiz bir alan, ehliyet ve oy kullanma yaşı bile 18 iken toplumsal medyaya giriş yaşı altı. Evvelce tehlike sokaktaydı, geldiğimiz noktada asıl tehlike konutlarda odamızın içinde. Çocuklar odalarında sessiz oturunca aileler sorun yok sanıyor. Artık herkesin elinde telefon, aileler de bu bahiste çocuklara örnek olmalı. Dijital dünyada çocukları korumak için toplumsal seferberlik ilan etmeliyiz. Çocuklarımızı karanlık bir dehlizin ortasında bırakamayız. Çocukların, kolay ve pak bir oyun olarak gördüğü bir hareket ilerleyen yaşlarda hayatlarını olumsuz etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir. Cezai ehliyete sahip olduklarında önemli cezalarla karşı karşıya kalabilir. Zira dijital ayak izi unutulmaz. 2024- 2028 Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Dokümanı ve Aksiyon Planı’mızın beş ana temasının biri dijitalleşme. Hedefimiz 15 yaş altı çocuklarımıza daha inançlı dijital alanlar sunmak.

YASAKLAYAN DEĞİL, YOL GÖSTEREN

Aile Bakanı Göktaş, VPN (Sanal Özel Ağ) ile ilgili de düzenleme yapılacağını tabir ederek “Yasaklayan değil, yol gösteren ve denetleyen bir anlayışla hareket ediyoruz. Oyunlara dair yaklaşımımızın da tek gayesi çocuklarımızın güvenliğini sağlamak. Hedefimiz; çocuklarımız için sağlıklı kullanım, ailelerin rehberliğini güçlendiren ulusal bir farkındalık ve dayanak yeri oluşturmak” dedi.

AİLELERE TAKVİYE ÇAĞRISI

Çocukların büyük çoğunluğunun günde üç ile beş saatini dijital mecralarda geçirdiğine dikkat çeken Bakan Göktaş, şu değerlendirmelerde bulundu:

Çocukların odaklanma mühleti ortalama sekiz saniye. Şiddet içerikli karakterler çocuklarda özgüven yanılsaması oluştururken, izlenme tasası toplumsal izolasyona itiyor. Evlatlarımızı korumak ismine başlattığımız teşebbüs, global bir boyuta taşıdık. Toplumsal medya düzenlememiz dahil tüm tedbirler uluslararası bir iş birliği tabanında ele aldık. Saygıdeğer Emine Erdoğan Hanımefendi’nin teşrifiyle 13’ü bakan düzey olmak üzere 21 ülkeden üst seviye iştirak oldu. Milletlerarası farkındalığı artırmaya yönelik çok kıymetli bir yer oldu. Ailelerimize bir davette bulunmak istiyorum: Çocuklarınızla ilgili rastgele bir olumsuzluk gözlemlediğinizde, 81 vilayetimizde bulunan 432 Toplumsal Hizmet Merkezimizdeki fiyatsız aile danışmanlığı ünitelerimize başvurabilirsiniz.

Ankara’da bir otelde gerçekleştirilen programda konuşan Tekin, Ulusal Eğitim Bakanlığının (MEB) toplumda karşı karşıya kalınan bütün sıkıntıları tahlil noktasında rol üstlenmek zorunda olan bir Bakanlık olduğunu belirtti.

Bu eğitim öğretim yılının ikinci devrinin geçen hafta başladığını anımsatan Tekin, bahar yarıyılının iyi olmasını diledi.

Milli birliğin ve beraberliğin temini için sağlıklı ve huzurlu bir toplum inşa etmeye ağır gayret gösterdiklerini, bu kapsamda ikinci devrin birinci haftasında Türk bayrağının birleştirici gücüne yönelik farkındalık oluşturmak gayesiyle “Bayrak Sevgisi” temalı yüz binlerce aktiflik yapıldığını tabir eden Tekin, ramazan ayında da okullarda etkinlikler yapılacağını söyledi.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamındaki yeni müfredatla 9 farklı okuryazarlık çeşidini öğretim programlarına entegre ettiklerinin altını çizen Tekin, “Bunlardan bir tanesi RTÜK ile yürüttüğümüz medya okuryazarlığı. SPK ile finans okuryazarlığı, BTK ile yapay zeka okuryazarlığı, Şahsî Bilgileri Müdafaa Kurumuyla da şahsî bilgiler bahislerinde yeniden bu manada farkındalık oluşturacak işbirliklerini birlikte yürütüyoruz.” dedi.

“Çocuğun haysiyetini amaç alan toplu bir taarruz halini alabiliyor”

Bakan Tekin, son yıllarda hudutla kurulan ilgiyi daima olarak olumsuzlayan, ölçüyü sıradanlık üzere gösteren, itidali zayıflık diye yaftalayan bir lisanın hâkim olduğunu lisana getirdi.

Ekranların alakaları yüz yüze olmaktan çıkarıp uzaktan bir temasa dönüştürdüğünü kaydeden Tekin, şöyle devam etti:

“Karşımızdakinin yüzünü görmediğimizde, sesindeki titremeye, gözündeki doluluğa şahit olmadığımızda kullandığımız sözlerin yükünü daha az hissediyoruz. Anonimlik, hesap verme hissini zayıflatıyor. Sürat kültürü ise düşünmeye, tartmaya, geri adım atmaya fırsat bırakmıyor maalesef. Bu türlü bir yerde kuracağımız her bir cümle, paylaşacağımız her bir imaj, saniyeler içerisinde büyüyüp bir çocuğun haysiyetini gaye alan toplu bir hücum halini alabiliyor. Bu yüzden siber zorbalıkla uğraşta elbette ki teknik önlemleri, platformları, içerik kontrolünü, tüzel sorumlulukları ciddiyetle ele alacağız. Lakin bununla birlikte eğitim politikalarımızda yıllardır inşa etmeye çalıştığımız o kıymetler çerçevesini dijital dünyanın kuralları karşısında daha da güçlendirmek zorundayız.”

Toplumda rol model olan bireylerin paylaşımlarında bunun şuuruyla hareket etmeleri gerektiğine dikkati çeken Tekin, “Yaptığımız her paylaşımın, ekranlarda söylediğimiz her bir cümlenin, toplumda, çocuklarımızda, bu manada mahremiyet, kıymetler ve siber zorbalığın ikliminin oluşturulması manasında yaratacağı travmayı daima bir arada görmek durumundayız. Bu bahislerde yapılan paylaşımlar sonrasında, yanılgı ya da kazara yapılan paylaşımlar sonrasında kamuoyunda dilenecek bir özür, açık yüreklilikle tabir edilebilecek bir özür dileme sürecinin de bu eğitimin bir modülü olduğunu görmemiz gerekiyor.” değerlendirmesinde bulundu.

“Çocuklarımızın dijital dünyada karşılaştığı riskleri konuşabildiği bir öğrenme alanı inşa ettik”

Tekin, Bakanlık olarak bu sıkıntıyı alanda karşılığı olan, öğretmen, öğrenci ve aileyle birlikte yürünecek bir süreç olarak ele almaya uğraş gösterdiklerini bildirdi.

Çocukların dijital alandaki davranışlarını okulun dışında kalan ikincil bir alan olarak görmediklerini vurgulayan Tekin, bilginin kanalını, lisanını, suratını ve bağlamını ciddiyetle ele aldıklarını söz etti.

Tekin, bilginin hangi ahlaki iklim içerisinde kullanıldığını eğitimin asli bir sıkıntısı olarak öngördüklerini belirterek, “Bu nedenle evvel müfredata dokunarak kazanımları, içerikleri ve öğrenme yaşantılarını çocuğun karakter inşasıyla, toplumsal sorumluluk ufkuyla ve dijital dünyadaki duruşuyla birebir bütünlük içerisinde yine kurmaya gayret sarf ettik.” dedi.

Ortaokul 6, 7 ve 8’inci sınıflarında yürütülen “Okul Temelli Sorumluluk Çalışmaları” dersinin bu yaklaşımın değerli yerlerinden biri olduğuna dikkati çeken Tekin, şunları söyledi:

“Çocuklarımızın dijital dünyada karşılaştığı riskleri konuşabildiği, akran zorbalığıyla siber zorbalık ortasındaki ilgiyi kavrayabildiği, mahremiyetin, hürmetin ve sorumluluğun ne manaya geldiğini örnekler üzerinden tartışabildiği bir öğrenme alanı inşa ettik. Evlatlarımızın lisanıyla konuşan, onu suçlamayan, düşünmeye, empati kurmaya, hak arama ve yardım isteme yollarını öğrenmeye çağıran bir yaklaşımı önceledik.”

“Uygulamalarımızı daima güncellemeye uğraş sarf ediyoruz”

Bakan Tekin, öğretmenleri bu süreçte yalnız bırakmadıklarını vurguladı.

Öğretmenlerin siber zorbalıkla uğraştaki kıymetine değinen Tekin, “Öğretmenlerimizin durumu fark etmenin ötesinde bir donanıma sahip olmasını, öğrencideki en küçük bir işareti okuyabilmesini, ne vakit ve nasıl müdahale edeceğini, hangi basamakta rehberlik ünitesinden takviye isteyeceğini ve bütün bu tabloyu aileyle hangi üslupla paylaşacağını bilmesi gerekir. Bu sebeple rehberlik hizmetlerimizi güçlendirirken, öğretmenlere dönük, çevrim içi ve yüz yüze eğitimlerde dijital güvenlik, mahremiyet, siber zorbalık, akran nezaketi, çevrim içi bağımlılık üzere başlıklarda farkındalık ve müdahale maharetlerini destekleyen içeriklere yer verdik.” dedi.

Çocukların ekranla kurduğu ilginin meskende yaşananlarla birlikte mana kazandığını dile getiren Tekin, Aile Okulu üzere programlarda ebeveynlerle bir ortaya geldikleri her oturumda, dijital mahremiyeti, ekran mühletinin ayarını, dijital bağımlılık riskini, inançlı interneti ve çocukla kurulan sağlıklı bağlantısı etraflıca konuşmaya efor sarf ettiklerini belirtti.

Tekin, “‘Okul İklimi’ çalışmalarımız, rehberlik birimlerimizin kayıtları ve Aile Okulu programlarımızdan gelen geri bildirimler, siber zorbalık karşısında yardım isteme davranışının güçlendiğini, öğretmen ve veli duyarlılığının arttığını, dijital mahremiyet şuurunun daha erken yaşlara indiğini gösteriyor bize çok şükür. Bu işaretleri sistemli saha izlemeleriyle de destekliyor, öğretmen gözlemleriyle, öğrenci-veli değerlendirmelerini bir ortada okuyarak uygulamalarımızı daima güncellemeye uğraş sarf ediyoruz. Nerede tesiri artıyor, nerede etkisiz kalıyor, bunu alandan öğrenip adımlarımızı ona nazaran güçlendiriyoruz.” diye konuştu.

Çalıştay kapsamında kamuoyuna açıklanacak sonuç bildirgesine değinen Tekin, bildirgenin her bir kurumun ve paydaşın kendi hissesine düşen sorumluluğu daha net görmesine yardımcı olarak bir yol haritası olarak gördüğünü kelamlarına ekledi.

Programda, RTÜK Başkanı Mehmet Daniş ve Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakan Yardımcısı Adil Çalışkan da birer konuşma yaptı.

Bakanlıkça hazırlanan hareket planında çocukları dijital ortamın zararlarından korumak ve yararlı formda kullanımını sağlamak için 5 yıllık yol haritası belirlendi.

Bakan Mahinur Özdemir Göktaş, aksiyon planının sunuşunda, çocukların erken yaşlarda dijital teknolojilerle tanışarak çevrim içi dünyada her geçen gün daha fazla vakit geçirdiğini belirtti.

Dijital dünyanın sınırsız ve denetimsiz yapısının, çocuklar açısından kıymetli riskleri de beraberinde getirdiğine işaret eden Göktaş, şunları kaydetti:

“Çocuklar, dijital ortamdaki tehlikeleri yetişkinler kadar kolay ayırt edememekte ve çevrim içi dünyanın karmaşık yapısı içinde savunmasız kalabilmektedir. Bu nedenle, çocukların yüksek faydasını temel alan bütüncül bir yaklaşımla hem risklerin önlenmesi hem de fırsatların inançlı biçimde kıymetlendirilmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım, sırf çocukların ferdi gelişimlerini değil, tıpkı vakitte dijital çağın vatandaşları olarak hak temelli, sorumlu ve şuurlu bireyler olarak yetişmelerini de kapsamaktadır.

Dijital alanın dinamik ve daima değişen tabiatı, çocukları muhafaza uğraşlarının da yenilikçi, esnek ve çok paydaşlı bir yapıda ele alınmasını zarurî kılmaktadır. Bu doğrultuda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı öncülüğünde hazırlanan ‘Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Aksiyon Planı (2026-2030)’, Türkiye’nin çocuk muhafaza siyasetlerini dijital çağın gerekleriyle uyumlu hale getirmeyi amaçlayan stratejik bir dokümandır.”

Göktaş, bu hareket planının hazırlanmasında, birçok ulusal ve memleketler arası strateji evrakı, aksiyon planı ve çalıştayın çıktıları doğrultusunda akademi, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve özel dalın katkı sunduğunu ve hareket planında dijital çağın dinamiklerini anlayan ve çocukların sesini yansıtan bir perspektif benimsendiğini tabir etti.

– 4 temel stratejik emel üzerine kuruldu

Eylem planıyla çocukların dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri çok taraflı risklerden korunması ve dijitalleşmenin sunduğu fırsatlardan şuurlu, inançlı ve üretken bir biçimde faydalanmaları amaçlanıyor.

Hedef kitle ise çocuklar, ebeveynler, bakımverenler, toplumun geneli, çocukla çalışan profesyoneller ve eğitimciler olarak belirlendi.

Eylem planı, “Farkındalık ve Bilinçlendirme”, “Koruyucu ve Önleyici Düzeneklerin Geliştirilmesi”, “Dijital Risklere Karşı Müdahale ve Takviye Düzeneklerinin Güçlendirilmesi” ve “Yasal ve Kurumsal Düzenlemelerin Güçlendirilmesi” olmak üzere 4 temel stratejik gaye üzerine kuruldu.

“Farkındalık ve Bilinçlendirme” konusunda, çocuklara yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları yapılacak.

Bu kapsamda, bilişim teknolojileri ve internetin inançlı, şuurlu ve üretim odaklı kullanımı, yapay zeka farkındalığı, dijital okuryazarlık, dijital haklar ve etik, siber güvenlik, siber zorbalık, çevrim içi saygılı irtibat, ferdî dataların korunması, teknoloji bağımlılığı ile dijital risklere karşı ihbar düzenekleri bahislerinde çocukların yaş ve gelişim seviyesine uygun eğitim içerikleri hazırlanacak ve eğitim programları uygulanacak.

Aynı hususlarda çocuklara yönelik söyleşi, seminer ve atölye çalışmaları üzere farkındalık faaliyetleri yürütülecek, afiş, broşür, kamu spotu, görüntü ve rehber üzere bilgilendirici malzemeler hazırlanacak.

Ayrıca çocukların birbirlerinden öğrenme süreçlerini desteklemek hedefiyle dijital güvenlik, siber zorbalıktan korunma, teknoloji bağımlılığına karşı farkındalık hususlarında “akran liderliği” yaklaşımına dayalı eğitim programları hazırlanacak.

Çocukların dijital güvenlik, şuurlu internet ve toplumsal medya kullanımı bahislerinde farkındalıklarının artırılması emeliyle, okullarda dijital güvenlik kulüpleri kurulması sağlanacak, kısa sinema müsabakaları, drama atölyeleri, tiyatro gösterimleri, fotoğraf ve afiş müsabakaları üzere etkinlikler düzenlenerek çocukların hem bilinçlenmesi hem de etkin iştiraki teşvik edilecek.

– Ebeveyn ve bakımverenler de bilinçlendirilecek

Ebeveyn ve bakımverenlerin bilinçlendirilmesine yönelik çalışmada ise bilişim teknolojilerinin ve internetin inançlı, şuurlu ve etik kurallar çerçevesinde kullanımı, yapay zeka farkındalığı, dijital haklar, siber güvenlik, siber zorbalık, şahsî bilgilerin korunması, teknoloji bağımlılığı, dijital okuryazarlık, dijital ebeveynlik ve dijital risklere karşı ihbar düzenekleri mevzularında ebeveynler ve bakımverenlere yönelik eğitim modülleri oluşturulacak ve eğitimler gerçekleştirilecek.

Ayrıca, söyleşi, seminer, atölye, dijital uygulama üzere farkındalık faaliyetleri yürütülecek ve bilgilendirici gereçler hazırlanacak.

Çocukların yaş ve gelişim seviyelerine uygun dijital oyunlar ve bu oyunların seçiminde dikkat edilmesi gereken konular konusunda ebeveyn, bakımveren ve eğiticilere yönelik içerikler oluşturulacak. Eğitim Bilişim Ağı, Velivizyon Platformu, Halk Eğitim Merkezleri Bilişim Ağı üzere MEB’e bağlı platformlara dijital riskler konusunda bilinçlendirici üretimlerle dijital içerikler eklenecek.

– Eğitim sisteminde dijital okuryazarlık güçlendirilecek

Eğitim sisteminde dijital okuryazarlığın güçlendirilmesi kapsamında da bilişim teknolojilerinin ve internetin şuurlu ve inançlı kullanımı, dijital hünerlerin güçlendirilmesi, ferdî dataların korunması, siber güvenlik, siber risk ve tehditler, siber kabahat, siber zorbalık, teknoloji bağımlılığı, dijital haklar ile dijital okuryazarlık hünerlerini içeren mecburî dersler müfredata eklenecek ve ders içerikleri hazırlanacak.

Yükseköğrenimde dijital okuryazarlık ve güvenlik dersleri seçmeli ders yahut rastgele bir dersin müfredatında mevzu olarak yer alacak.

Çocukla temas halinde olan çalışanın bilinçlendirilmesine yönelik dijital dünyanın riskleri, dijital okuryazarlık, inançlı dijital teknoloji kullanımı ve teknoloji bağımlılığıyla uğraş bahislerinde çocukla çalışan farklı meslek kümelerine yönelik eğitim içerikleri hazırlanacak ve eğitimler verilecek.

– Toplum geneline yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacak

Toplum geneline yönelik bilinçlendirme çalışmalarında ise dijital ebeveynlik, çocukların medyanın mümkün ziyanlı içeriklerinden korunması ve teknolojinin şuurlu kullanımı üzere mevzularda kamu spotu ve öncelikli yayın müracaatları hakkında tavsiye kararları alınacak.

Süreli yayınlarla hem ebeveynler hem de çocuklar dijital güvenlik, şuurlu medya kullanımı ve çevrim içi risklerden korunma hususlarında bilgilendirilecek.

Siber zorbalığın önlenmesi hedefiyle, okullarda farkındalık eğitimleri düzenlenecek ve bu eğitimlerde yer alan içerikler kamu spotu formatına dönüştürülerek radyo, televizyon ve dijital medya platformlarında yayımlanacak.

Ailenin bütünlüğü ve sürekliliğiyle çocuk ve gençlerin fizikî, zihinsel ve ahlaki gelişimlerinin desteklenmesi bağlamında aile ve çocuk dostu üretimlerin teşvik edilmesi sağlanacak, klasik ve yeni medya araçlarıyla yeni üretimler tasarlanırken içeriklerin ailelere ve çocuklara uygun olması gözetilecek.

Dijital riskler ve fırsatlar konusunda çocuklara ve ebeveynlere yönelik farkındalık kampanyaları ile eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılması emeliyle çocuk hakları, siber güvenlik, medya okuryazarlığı üzere tematik alanlarda uzmanlaşmış sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapılacak.

Bakanlığın 2026-2030 devrini kapsayan hareket planında, çocukların gelişim seviyelerine uygun, inançlı, erişilebilir ve çocuk haklarına saygılı dijital ortamların oluşturulması ve ziyanlı içeriklerin önlenmesi de hedefleniyor.

Buna nazaran, çocukların yaş, gelişim seviyesi ve özel ihtiyaçları gözetilerek çocuk dostu dijital uygulama ve internet siteleri geliştirilecek.

Çocukların tabiatla etkileşimlerini artırmak, sosyal-duygusal gelişimlerini desteklemek ve dijital bağımlılıkla uğraş etmek emeliyle gençlik kampları düzenlenmesi sağlanacak ve onların dijital ortam dışında vakit geçirmesini teşvik etmek için sanatsal, sportif ve kültürel içerikli etkinlikler yapılacak.

Eylem planının, “Dijital Risklere Karşı Müdahale ve Takviye Düzeneklerinin Güçlendirilmesi” kısmında dijital ortamlarda risklerle karşılaşan çocuklara yönelik vaktinde, erişilebilir, bütüncül ve çocuk dostu müdahale ve takviye hizmetlerinin sunulması hedeflendi.

Bu doğrultuda çocuklara psikososyal gereksinimlerine uygun danışmanlık, yönlendirme ve güzelleştirme sistemlerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

– Öğrencilerin dijital dünyada güzel oluşların artırılması için müdahale programları geliştirilecek

Ayrıca Ulusal Eğitim Bakanlığının (MEB) sorumluluğunda eğitimciler ve okul işçisi için dijital risklere yönelik farkındalık ve müdahale eğitim programları geliştirilip uygulanacak.

Öğrencilerin, “dijital dünyada uygun oluşların” artırılmasına yönelik sınıf rehberliği programları ve müdahale programları geliştirilecek.

– Riskli içeriklere maruz kalan çocuklara psikososyal dayanak verilecek

Psikososyal dayanak alanında çalışan işçinin niteliğinin artırılması için Danışmanlık Önlemi Uygulama El Kitabı’nın içerisine, “bilişim teknolojilerinin inançlı kullanımı”na yönelik modül eklenecek ve uygulayıcılara eğitimler düzenlenecek.

Sağlıklı hayat merkezlerinde bağımlılık alanında çalışan tüm çalışana, çocuklarda erken teşhis, müdahale ve yönlendirme konusunda eğitim verilecek.

Psikososyal takviye programlarının geliştirilmesi için dijital şiddete yahut riskli içeriklere maruz kalan çocuklara psikososyal takviye programları uygulanacak.

– Çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik mevzuat düzenlemeleri yapılacak

Eylem planının, “Yasal ve Kurumsal Düzenlemelerin Güçlendirilmesi”ne ait kısmında ise çocukların dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri risklerden korunmalarını sağlamak gayesiyle çocuk haklarını temel alan, çağın gereksinimlerine karşılık verebilen ve teknolojik gelişmelerle uyumlu yasal düzenlemeler geliştirmek ve bunların aktifliğini artıracak kurumsal yapıları güçlendirmek amaçlanıyor.

Bunun için çocuklara yönelik ziyanlı içeriklerin engellenmesi, ferdî bilgilerin korunması, dijital bağımlılıkla uğraş konularında standartlar ve mevzuat altyapısı oluşturulacak.

Çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik mevzuat düzenlemeleri yapılması emeliyle 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Cürümlerle Çaba Edilmesi Hakkında Kanun kapsamında, milletlerarası düzenlemeler de dikkate alınarak, toplumsal ağ sağlayıcılar ile dijital oyun sağlayıcıları yahut dağıtıcılarına yönelik mevzuat güncellemeleri gerçekleştirilecek.

– Teknoloji bağımlılığıyla gayret için yönerge oluşturulacak

Çocukların ferdî bilgilerinin korunmasına yönelik mevzuattaki eksiklikler tespit edilerek, gerekli çalışmalar yürütülecek.

Teknoloji bağımlılığıyla çaba için Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatlarının vazife, yetki ve sorumluluklarını belirleyen düzenleyici bir yönerge hazırlanacak.

Ayrıca kurum bakımında kalan çocukların telefon, internet ve sosyal-geleneksel medya kullanımına ait standart bir uygulama rehberi geliştirilecek.

Milletvekillerinin görüş ve tekliflerinin akabinde komitede kabul edilen ve üst kurula gönderilen rapor, 6 ana kısımdan, 204 sayfadan ve 82 tekliften oluşuyor.

“Dijital ortamlarda çocukları muhafaza yasası hazırlanmalıdır”

“Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” bahisli taslak raporun sunuş kısmında değerlendirmelerde bulunan Katırcıoğlu, şunları kaydetti:

Kurul çalışmalarının anlatıldığı raporda, dijital bağımlılığın çocuklar üzerindeki olumsuz tesirleri, öteki ülkelerin uğraş örnekleri ve çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik tespit ve teklifler yer aldı.

Dijital ortamlarda işlenen çocuklara yönelik hata tiplerinin kapsamının, yapay zeka kullanımı da dahil edilerek yine kıymetlendirilmesi gerektiği vurgulanan raporda, Çocuk Muhafaza Kanunu’na çocuğun dijital ortamdaki kapalılık hakkını teminat altına alan ve siber hatalara karşı kollayıcı, önleyici kararlar içeren düzenlemelerle bu hatalara yönelik ağırlaştırılmış yaptırımlar içeren kararlar oluşturulması teklifinde bulunuldu.

Raporda, çocukların mahremiyetlerinin ve şahsî imajlarının, kamu kurumları dahil olmak üzere dijital platformlarda müsaadesiz ve denetimsiz halde paylaşılmasını önleyecek açık ve bağlayıcı yasal kararlar hayata geçirilmesi gerektiği belirtilerek, şu tekliflere yer verildi:

“Çocukların dijital içeriklerdeki temsili ile toplumsal medya ve çevrim içi platformlarda reklam/pazarlama yoluyla hedeflenmesine ait çocuk haklarına dayalı etik yayın unsurları oluşturulmalı, bu çerçevede içerik üreticilerine, yayıncılara ve platformlara yönelik rehber prensipler geliştirilerek kontrol sistemleri güçlendirilmelidir. Çocukların dijital ortamlarda karşılaşabileceği risklerin farkında olarak bu risklerden kendilerini koruyabilen şuurlu bireyler haline gelmelerini sağlamak hedefiyle dijital okuryazarlık ve dijital güvenlik dersleri Ulusal Eğitim müfredatına zarurî ders olarak dahil edilmeli, ana sınıfı dahil olmak üzere tüm eğitim kademelerinde uygulanmalıdır.”

Eğitim ortamlarında çocukların mahremiyetlerinin korunması hedefiyle, eğitimcilerin dijital platformlarda öğrenci imgelerini müsaadesiz ve denetimsiz halde paylaşmalarının önlenmesine yönelik Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bir yönetmelik hazırlanması ve bu kapsamda gerekli idari ve etik düzenlemelerin hayata geçirilmesi istenen raporda, “Eğitim ortamında muhtaçlık duyulmayan teknolojik aygıtların (telefon, akıllı saat vb.) okul ortamında kullanılmamasına yönelik uygulamalar tüm okullarda standart hale getirilmeli, öğretmenlerin sınıf içi dijital dikkat dağınıklığını önlemeye yönelik uygulamaları, açık mevzuat kararları ve yönetmeliklerle teminat altına alınmalıdır.” değerlendirmesine yer verildi.

“Çocuk hattı” uygulaması

Okullarda vazife yapan ruhsal danışman ve rehber öğretmen sayısının artırılması, çocukların dijital dünyada karşılaşabileceği bağımlılık, siber zorbalık ve istismar risklerine karşı erken müdahale ve farkındalık çalışmalarının etkin ve faal bir halde yürütülmesi tavsiyesinde bulunulan raporda, şunlar kaydedildi:

“Çocukların yaş ve gelişim seviyelerine uygun olmayan toplumsal medya hizmetlerine erişimin sonlandırılması, yaş doğrulama ve içerik kontrolü sistemlerinin aktif formda uygulanması tavsiye edilerek, toplumsal medya platformlarının çocuklar için 15 yaşını doldurana kadar hizmet sunmaması ve 18 yaşına kadar filtrelenmiş içerik sunması yasal hale getirilmelidir. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının gerekli yasal düzenlemeleri acilen hayata geçirmesi, yaş doğrulama sistemlerinin tüm dijital hizmetler bakımından mecburî hale getirilmesi ehemmiyet arz etmektedir. Ayrıyeten, gereksinim duyulması halinde, çocukların kullandığı teknolojik aygıtlara yönelik olarak 18 yaşına kadar ‘çocuk hattı’ gibisi SIM kart uygulamalarının hayata geçirilmesi üzere fonksiyonel ve kollayıcı önlemlerin, alanında uzman kurum ve bireylerce kıymetlendirilmesi gerekmektedir.”

Raporda, mevcut kontrol yapısının “çocuk hakları” odağında güçlendirilmesi ve özel ihtisas kurulları kurularak çocukların dijital ortamda karşılaşabileceği tehdit ve kabahat çeşitlerine yönelik uzmanlaşmış üniteler oluşturulması gerektiği belirtilerek, “Sosyal medya platformlarında içerik yüklerken hangi yaş kümelerine hitap edildiğinin belirtilmesi zarurî olmalıdır. Çocukların fizikî, ruhsal ve toplumsal gelişimlerinin korunması, uyku sistemlerinin sağlıklı biçimde sürdürülebilmesi ve dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri risklerin azaltılması emeliyle, 18 yaşın altındaki çocukların kullandığı taşınabilir aygıtlar üzerinden sağlanan internet erişiminin, 22.00-06.00 saatleri ortasında sonlandırılması yahut yavaşlatılması aslı benimsenmelidir.” denildi.

Dijital ortamlarda çocuklara yönelik sürümlerde “kumara ve sanal bahise özendirici mekanizmaların” yasaklanması istenen raporda, “Çocukların yasa dışı bahis ve kumar faaliyetlerine yönelmesini önlemeye yönelik kollayıcı ve önleyici önlemlerin artırılması gerekmektedir. Bu kapsamda, dijital mecralarda ve fizikî ortamlarda bahis içeriklerine erişimin engellenmesi, çocukları gaye alan dolaylı reklam ve tanıtım faaliyetlerinin kontrol altına alınması kıymet taşımaktadır. Çocuklarda görülen dijital, internet, oyun ve teknoloji bağımlılığı üzere farklı bağımlılık çeşitleriyle çabaya yönelik çeşitli ve şimdiki ruhsal müdahale programları geliştirilmelidir.” sözleri kullanıldı.