Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı bütçesi üzerine konuşan DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Halide Türkoğlu, Türkiye’de engelli bireylerin sistematik biçimde yok sayıldığını, engelli bayanların ise çoklu ayrımcılıkla karşı karşıya kaldığını ileri sürdü. Türkoğlu, 2025 yılında meskende bakım yardımından faydalanan engelli sayısının 573 bin 500, aylık bağlanan engelli yakını sayısının ise 90 bin olduğunu belirtti.

Bu bireylerin en az üçte ikisinin bayanlardan oluştuğunu vurgulayan Türkoğlu, bakım hizmetinin kamusal bir sorumluluk olmaktan çıkarılıp bayanların omuzlarına yüklendiğini savundu. Türkoğlu, “Bakım hizmeti bayanların omuzlarına yüklenmiştir. Israrcıyız, bakım hizmeti kamusal bir hizmet olmalıdır ve bayanların omuzlarından kaldırılmalıdır. Aksi durumda üretilen her siyaset sağlamcılığı, cinsiyetçiliği ve bayan yoksulluğunu beslemekten öteye geçmez” tabirlerini kullandı.

TBMM’de stajyer öğrencilere yönelik istismar argümanlarını gündeme getiren DEM Parti İstanbul Milletvekili Özgül Saki, 2018’den bu yana yaşandığı öne sürülen bu durumun neden engellenemediğini sordu. Saki, “Bu tablo, bayanlar ve çocuklar için bu ülkede her yerin bir hata mahalli haline geldiğinin açık göstergesidir” dedi.

İstanbul Mukavelesi’nin devlete cinsel şiddet kriz merkezleri kurma yükümlülüğü getirdiğini hatırlatan Saki, kontratın feshedilmesini eleştirerek, Meclis’e tekraren bu tarafta önerge sunduklarını lakin reddedildiğini söz etti. Saki, “Eğer bu merkezler kurulmuş olsaydı, o kız çocuklarının sesi çok daha erken duyulurdu” değerlendirmesinde bulundu.

DEM Parti Mersin Milletvekili Perihan Koca Doğan ise Mesleksel Eğitim Merkezlerini (MESEM) eleştirerek, bu uygulamayla çocuk işçiliğinin ortaokul yaşına kadar indirildiğini savundu. Koca, çocukların staj ismi altında ağır şartlarda çalıştırıldığını öne sürerek, “Bu çocuklar işverenlere adeta köle üzere teslim ediliyor” ifadelerini kullandı.

DEM Parti Bitlis Milletvekili Semra Çağlar Gökalp, Türkiye genelinde engelli çocukların yarısının eğitime erişemediğini tez etti. Özel eğitim okullarının fiziki şartlarını “utanç verici” olarak nitelendiren Gökalp, bodrum katların engelli öğrencilere ayrıldığını, asansör bulunmadığını ve eğitim malzemelerinin yetersiz olduğunu söyledi.

On binlerce işitme engelli çocuğun hiçbir eğitim alamadığını öne süren Gökalp, en büyük problemlerden birinin lisan bariyeri olduğunu vurguladı. “Engelli çocuklara yönelik tüm hizmetler kamusal, fiyatsız, nitelikli, erişilebilir ve ana lisan temelli olmak zorundadır. İşaret lisanı de bir anadildir” diyen Gökalp, konuşmasının bir kısmını işaret diliyle tamamladı.

DEM Parti milletvekilleri, 2026 bütçelerinin toplumsal eşitsizlikleri gidermek yerine derinleştirdiğini belirterek, engelli bireyler, bayanlar, çocuklar ve gençler için kamusal ve hak temelli siyasetlerin hayata geçirilmesi davetinde bulundu.

Yarın, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü olduğunu anımsatan Bakan Göktaş, 3 Aralık’ın engelli haklarına yönelik farkındalığın güçlenmesine ve kapsayıcı siyasetlerin daha geniş bölümlere ulaşmasına vesile olmasını temenni etti.

Göktaş, ailenin, sevginin, dayanışmanın, merhametin ve itimat hissinin kök saldığı birinci yer olduğunu vurgularken, bireyin hayata tutunduğu, paha bulduğu, kimlik kazandığı en güçlü bağın aile olduğuna işaret etti.

Bakan Göktaş, “Bu nedenle aileyi güçlendirmek toplumsal bir tercih olmanın ötesinde geleceğimizi koruyan stratejik bir adımdır. Zira engelli bir bireyin hayatına kıymet katan en kıymetli güç, ailedir. Ailenin sevgisi, sabrı ve takviyesi engelli evlatlarımızın ve kardeşlerimizin hayatında birden fazla vakit en değerli dönüştürücü güçtür.” diye konuştu.

Devlet olarak bu nedenle toplumsal siyaset yaklaşımlarının merkezine aileyi yerleştirdiklerini söz eden Göktaş, bu kapsamda, engelli vatandaşların eğitimden istihdama, toplumsal hayattan bakım takviyelerine kadar her alanda desteklenmesini önceleyen siyasetler yürüttüklerine dikkati çekti.

Göktaş, “Hiç elbet, engelli vatandaşlarımız için hayata geçirdiğimiz tüm çalışmaların temelinde Sayın Cumhurbaşkanı’mız Recep Tayyip Erdoğan’ın ortaya koyduğu güçlü vizyon bulunuyor. Bu vizyon doğrultusunda 2026-2028 devrini kapsayan 2. Engelli Hakları Ulusal Hareket Planı’nın hazırlıklarını tamamladık. Aksiyon Planı’mızı, çok yakın bir vakitte kamuoyuyla paylaşacağız.” açıklamasında bulundu.

Göktaş, engelli istihdamında, fırsat eşitliğini güçlendiren, daha kapsayıcı ve sürdürülebilir bir sistemi uygulamaya koyduklarını belirtti.

– “Engelli bireylerin dijital ortamlarda kamu hizmetlerine eşit ve faal erişimi teminat altına alındı”

Bugün hak temelli yaklaşımın, kurumsal bir kültür haline dönüştüğünü vurgulayan Göktaş, yatılı ve gündüzlü bakım ile rehabilitasyon merkezlerinde engelli bireylerin yalnızca temel muhtaçlıklarını karşılamadıklarını, tıpkı vakitte eğitim, mesleksel gelişim ve toplumsal hayata iştirak imkanlarını da her geçen gün genişlettiklerini lisana getirdi.

Göktaş, konutta bakım dayanaklarıyla engelli bireylerin kendi toplumsal etrafında, ailesiyle birlikte daha inançlı ve huzurlu bir hayat sürmesini sağladıklarını söyledi.

Erişilebilirliğin artık kurumları için mecburî bir standart haline geldiğini anımsatan Göktaş, şöyle devam etti:

“Bu yıl yayımlanan 2 değerli Cumhurbaşkanlığı genelgesi ile erişilebilirliği ülke gündeminin merkezine taşıdık. Bunlardan birincisi, 16 Mayıs’ın Ulusal Erişilebilirlik Günü ilan edilmesidir. Bu karar, erişilebilirliğin hayatın olağan bir modülü haline gelmesine ve düzgün uygulamaların yaygınlaşmasına değerli katkı sağlayacaktır. İkinci genelge ise internet siteleri ve taşınabilir uygulamaların erişilebilirliğine ilişkindir. Bu düzenlemeyle de kamu kurumlarının sunduğu tüm dijital hizmetlerde erişilebilirlik artık mecburî hale geldi. Böylelikle, engelli bireylerin dijital ortamlarda kamu hizmetlerine eşit ve faal erişimi garanti altına alındı. Bir öbür kritik adım, gelişimsel riski yahut manisi olan 0-8 yaş ortası çocuklarımız için başlattığımız ‘Aile Temelli Ulusal Erken Müdahale Sistemi’dir. Bu sistemle desteklenmeye gereksinim duyan her çocuğa erken periyotta ulaşarak bakım, sıhhat, muhafaza ve eğitim hizmetlerini tek bir noktadan sunuyoruz.”

Göktaş, ailelerle birlikte çocuğun gelişimini güçlendiren bütüncül bir yaklaşımı ortaya koyduklarını söyledi.

Bu amaçla Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı işbirliğinde Ankara, Bursa, Mersin ve Kahramanmaraş’ta Erken Çocukluk Gelişim Merkezleri’ni kurduklarını lisana getiren Göktaş, “Amacımız bu modeli, Türkiye’nin dört bir yanında yaygınlaştırarak çocukları aileler ile güçlendirmektir. Öbür yandan geçen yıl başlattığımız ‘Bireysel Toplumsal Hizmet Danışmanlığı Modeli’ ile hem otizmli bireylere hem de ailelerine dayanak oluyoruz. Bu süreçte 18 vilayetimizde 3 bin 789 aileye ferdî danışmanlık hizmeti vererek ailelerin yanında, her adımında oluyoruz.” tabirini kullandı.

Göktaş, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın takdirleriyle ilan ettikleri 2025 Aile Yılı’nın aile kurumunu tüm taraflarıyla ele aldıkları, riskleri ve fırsatları birlikte kıymetlendirdikleri kıymetli bir dönüm noktası olduğunu belirtti.

Engelli bireylerin ve ailelerinin hayata eşit ve tam iştirakinin da bu sürecin merkezinde yer aldığına dikkati çeken Bakan Göktaş, “Çünkü hiç kimsenin geride bırakılmadığı bir toplum inşa etmek, güçlü aile ve güçlü Türkiye vizyonumuzun ayrılmaz bir kesimidir. Biraz evvel açıklanan çalıştay sonuç bildirgesi, engelli politikalarımızı daha ileri taşıma yolunda bizler için kıymetli bir yol haritası olacak değerli bir kaynaktır. Bakanlık olarak, bildirgede yer alan teklifleri büyük bir titizlikle değerlendireceğimizi bilhassa söz etmek isterim, yalnızca değerlendirmekle kalmayacağız bunları siyasetlerimize hayata geçirmek ismine da değerli bir yapı taşı olarak görüyoruz.” diye konuştu.

Göktaş, engelli bireylerin üretken ve aktif birer özne olarak hayatın her alanına faal iştiraki istikametinde adımlar atmanın herkesin ortak sorumluluğu olduğunu vurguladı.

Engelli bireylerin yüzündeki tebessüm, ailelerin huzuru, inancı ve mutluluğunun en büyük motivasyon kaynakları olduğunu aktaran Göktaş, “Bu doğrultuda tüm paydaşlarımızla işbirliğini çok değerli görüyoruz. Hiç kimsenin geride kalmadığı, mahzurların birlikte aşıldığı bir Türkiye için durmadan, yorulmadan çalışacağımızı bir sefer daha söz etmek istiyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

– “Çalıştay, 8 başlıkta çok taraflı katılımla gerçekleşti”

Memur-Sen Genel Başkanı Ali Yalçın da 3 Aralık Dünya Engelliler Günü hasebiyle engelli bireylerin hak ve onur çabasına dikkati çektiklerini ve bu günün toplumsal farkındalığın artmasına ve zihinlerdeki manilerin aşılmasına vesile olmasını diledi.

Yalçın, çalıştay kapsamında 8 başlıkta çok taraflı iştirakle, çalışma gerçekleştirildiğini ve kıymetli bir raporun ortaya çıktığını söyledi.

Yalçın, Memur-Sen olarak 8. Devir Toplu Sözleşme’de sundukları teklifleri anımsatarak, şunları kaydetti:

“Engelli çocuğu olan memura mazeret müsaadesi verilmesini, engellilerin yıpranmaları dikkate alınarak 120 gün fiili hizmet bandında artırım tanımlanması, mali haklarda geçim kahrı ve mecburî masraflar gözetilerek ilave ödeme yapılmasını, emekli aylıklarının hesaplanmasında özel bir metot belirlenmesini, Sıhhat Uygulama Bildirisi’nde düzenleme yapılmasını ve medikal dayanakların maliyet hesabına takılmamasını talep ettik.”

Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mahmut Çitil, çalıştayın sonuçlarına dair bilgi verdi.

Çitil, çalıştay kapsamında 8 masa oluşturduklarını belirterek, bu masalarda görme, işitme ve konuşma, otizm, çoklu engellilik, ender hastalıklar, ruh sıhhati ve duygusal düzgünlük hali ile genel sıkıntılar kapsamında evlilik ve aile kurma mevzularının ele alındığını söyledi.

Engelli Komisyonu Başkanı Ahmet Dönmez de verimli bir çalıştay geçirdiklerini belirterek, emeği geçenlere teşekkür etti.

Konuşmaların akabinde Memur-Sen Genel Lideri Yalçın, Bakan Göktaş’a çalıştayın raporunu takdim etti.

Engelli vatandaşlar için hayata geçirdikleri her siyasetin temelinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın güçlü iradesi ve kararlılığı bulunduğunu aktaran Göktaş, bu kararlı liderlik sayesinde engelli vatandaşları merkeze alan toplumsal siyasetleri güçlendirdiklerini vurguladı.

Göktaş, erişilebilirliğin artık kurumlar için sorumluluk ve standart haline geldiğine işaret ederek, “Hak temelli yaklaşım, kurumsal bir kültür haline dönüştü. İstihdamda, engelli bireylerin fırsat eşitliğini güçlendiren daha kapsayıcı bir sistem kurduk. Bakanlık olarak, engelli bireylerin hayatın her alanına eşit ve bağımsız iştirakini teminat altına almak için çalışmalarımıza aralıksız devam ediyoruz.” dedi.

“Engelli bireylerin ömrünü düzgünleştiren siyasetleri büyük kararlılıkla uyguladık”

Bugünkü toplantılarının ana gündem unsurlarından birinin, Engelli Hakları Ulusal Hareket Planı’nın 2024’e dair izleme raporunun görüşülmesi olduğunu bildiren Göktaş, “Bildiğiniz üzere, Aksiyon Planımızın uygulama sürecinde iki yılı geride bıraktık. Kurumlar ortasında güçlü bir eşgüdüm sağlayarak engelli bireylerin ömrünü güzelleştiren siyasetleri büyük kararlılıkla uyguladık. Bu periyot, erişilebilirlik, eğitim, spor başta olmak üzere pek çok alanda somut ilerlemelerin yaşandığı bir periyot oldu.” değerlendirmesinde bulundu.

Göktaş, eğitimlerle toplumun tüm kesitlerinde farkındalığı güçlendirdiklerini belirterek, şunları kaydetti:

“Üniversitelerimizde ve TÜBİTAK bünyesinde 80 araştırma ve 68 projeyi destekledik. Birinci ve ortaöğretim müfredatına engellilik ve engelli bireylere ait farkındalık oluşturacak içerikler ekledik. Kamuya açık dijital içerikler, web siteleri ve bilgilendirme gereçleri erişilebilir formatlarda yine düzenlendi. Sporda, bugüne kadarki en güçlü tabloyu gördük. Bu kapsamda 1800 antrenörümüz engelli atletlere özel eğitim verdi. 17 bin 500’ün üzerinde atlet eğitim programlarından faydalandı. Paris 2024 Paralimpik Oyunları’na 94 atletle katılarak tarihimizin en yüksek düzeyine ulaştık.”

Bu vizyonu kalıcı hale getirmek için tüm paydaşların sürece daha etkin katkı vermesinin büyük ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Göktaş, 2023-2025 devrini kapsayan Hareket Planı’nın, 2030 Manisiz Vizyonu’nun birinci adımı olduğunu söyledi.

Bakan Göktaş, bu vizyonu üçer yıllık yeni planlarla 2030’a kadar sürdüreceklerinin altını çizerek, “Şimdi önümüzde yeni bir misyon var. 2026-2028 periyodunu kapsayan II. Engelli Hakları Ulusal Aksiyon Planı’nın hazırlıklarını tamamlamak. Beklentimiz, II. Aksiyon Planı’nın daha güçlü bir formda uygulanması için tüm paydaşlarımızın somut katkı vermesidir.” diye konuştu.

“Erişilebilirlik şuurunu toplumun tüm bölümlerinde güçlendirmeyi hedefliyoruz”

Gündemlerinde eğitim alanında yürütülen çalışmalar da olduğunun bilgisini veren Göktaş, kapsayıcı eğitimin, yalnızca engelli bireylerin eğitim hakkıyla hudutlu olmadığını, birebir vakitte toplumun engelliliğe bakışını dönüştüren, eşitlik ve adalet anlayışını derinleştiren stratejik bir alan olduğunu söyledi.

Göktaş, kelamlarına şöyle devam etti:

“Bu yaklaşımda, eğitim ortamının öğrenciye ahenk sağlaması temeldir. Engelli öğrencilerimizin okullara erişimi, öğrenme süreçlerine tam ve faal iştiraki garanti altına almaktır. Bugün engelli öğrencilerimiz erişim, müfredat, öğretim formülleri ve kıymetlendirme süreçlerinde çeşitli zahmetlerle karşılaşabiliyor. Bu zahmetlerin aşılabilmesi için eğitim kurumların, lokal idarelerin, sivil toplumun ve tüm paydaşların hak temelli bir bakış açısıyla daha güçlü bir iş birliği içinde olması gerekiyor. Bu noktada, Konseyimiz bünyesinde çalışmalarını sürdüren Kapsayıcı Eğitim Alt Çalışma Kümemizin ortaya koyduğu tespitler bizim için yol gösterici olacak. Teklifleri, hem siyaset dizaynında hem alandaki uygulamalarda güçlü bir rehber niteliği taşıyacak.”

Göktaş, bu alanda kaydedilecek ilerlemenin yalnızca eğitim hakkının hayata geçmesi manasına gelmeyeceğini, tıpkı vakitte farkındalığı artıracağını, önyargıları azaltacağını ve herkesin potansiyelini gerçekleştirdiği bir toplumun oluşmasına katkı sağlayacağını tabir etti.

Bu yıl erişilebilirlik alanında iki Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımlandığını hatırlatan Göktaş, şunları kaydetti:

“Bu genelgelerden birincisi, 16 Mayıs’ın Ulusal Erişilebilirlik Günü ilan edilmesidir. Bu karar, erişilebilirliğin, tüm hakların kullanılmasının ön şartı olan temel bir insan hakkı olduğunu güçlü biçimde vurgulamaktadır. Bu gün vesilesiyle, erişilebilirlik şuurunu toplumun tüm kesitlerinde güçlendirmeyi hedefliyoruz. Ayrıyeten erişilebilirliğin gündelik ömrün doğal bir modülü haline gelmesini ve güzel uygulamaların ülke genelinde yaygınlaşmasını amaçlıyoruz. Başkası ise Web Siteleri ve Taşınabilir Uygulamaların Erişilebilirliği bahisli Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin yayımlanmasıdır. Bu genelgeyle kamunun sunduğu tüm dijital bilgi ve hizmetlerde erişilebilirlik unsuru artık bir mecburilik haline geldi. Böylelikle engelli bireylerin dijital ortamlarda kamu hizmetlerine eşit ve aktif erişimini teminat altına aldık.”

“Çocuğun güçlü yanlarını belirlemek için özel bir rehber kullanıyoruz”

Bakan Göktaş, bu sistemle desteklenmeye muhtaçlık duyan her çocuğa erken devirde ulaşarak bakım, sıhhat, muhafaza ve eğitim hizmetlerini tek bir noktadan sunduklarını belirterek, böylelikle ailelerle birlikte çocuğun gelişimini güçlendiren bütüncül yaklaşım ortaya koyduklarını tabir etti.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı ile iş birliğinde çalışmalarını yürüttüklerini aktaran Göktaş, “Bu emelle, haziranda Ankara, Bursa, Mersin ve Kahramanmaraş’ta Erken Çocukluk Gelişim Merkezleri’ni kurduk. Bu 4 merkezde yürüttüğümüz pilot çalışmalarımızla, 195 çocuğa ve ailesine ulaştık. Ailelerle birlikte çocuğun güçlü yanlarını, gereksinimlerini belirlemek için özel bir rehber kullanıyoruz. Akademisyenlerimiz tarafından geliştirilen bu rehber, birebir vakitte dünyada 30’dan fazla ülkede kullanılıyor. Amacımız bu modeli, ülkemizin dört bir yanında yaygınlaştırarak her çocuğa temas edebilmektir.” değerlendirmesini yaptı.

Bakan Göktaş, 2025 Aile Yılı’nın engelli bireyler ve aileleri için daha güçlü ve erişilebilir dayanak sistemlerini hayata geçirdikleri bir periyot olduğunu vurgulayarak, şöyle konuştu:

“Bugün ele alacağımız mevzular, engelli bireylerin ömrünü kolaylaştıran ve Türkiye’nin toplumsal devlet vizyonunu güçlendiren kararlı bir yol yürüdüğümüzün bir göstergesidir. Engelli bireylerin haklarını güçlendirme seyahatimizin temelinde güçlü iş birliği, uyum ve ortak sorumluluk anlayışı bulunuyor. Konseyimiz, bu anlayışın kurumsal bir yansımasıdır. Kurumlar ortası eşgüdümü sağlayan, uygulama süreçlerini izleyen ve siyaset geliştirme sürecine taraf veren bu yapı, çalışmalarımıza stratejik bir rehberlik sunmaktadır. Bu sayede engellilik alanındaki hizmetlerimizin alandaki tesiri artmakta, çalışmalarımız bütüncül ve sürdürülebilir biçimde ilerlemektedir.”

Kuruma yapılan müracaatların 2 bin 697’sini ayrımcılık savı oluştururken, 2021-2025 yıllarında ise en çok “engellilik” temelinde ayrımcılık savıyla müracaat yapıldı.

TİHEK’e “engellilik” temelinde 594, “cinsiyet” temelinde 306, “sağlık durumu” temelinde 176, “felsefi ve siyasi görüş” temelinde 142, “yaş” temelinde 140, “medeni hal” temelinde 115, “din” temelinde 89, “ırk” temelinde 88, “inanç” temelinde 87 ve “servet, etnik köken, mezhep, doğum ve dil” temellerinde ise toplam 180 müracaat gerçekleştirildi.

2021’den itibaren Kuruma yapılan müracaatlar ortasında en yüksek oran her yıl “engellilik” temeline ait oldu. Son iki yılda “engellilik” temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği istikametinde 45 karar verilirken, 15 de uzlaşma kararı verildi.

2025’te verilen ihlal kararlarının yüzde 42’si “engellilik” temeliyle alakalı olurken, 2024’te verilen ihlal kararlarının yüzde 50’si “engellilik” temeliyle bağlı verildi.

Raporda, müracaatların kimi başlıkları ise şöyle sıralandı:

“Engelli öğrencilere yönelik olarak oluşturulması gereken Ferdi Eğitim Planlarının (BEP) oluşturulmaması ya da gereği üzere uygulanmaması.

Engelli öğrencilere özel eğitim sınıfı açılmaması.

Engelli öğrencilerin okul ortamında etkinliklere dahil edilmemesi.

Engelli öğrenciler için imtihanlara ve ödevlere ait gerekli makul düzenlemelerin yapılmaması.

Okullarda erişilebilirliğe ait taleplerin yerine getirilmemesi.

Birden fazla yetersizliği olan ya da orta/ağır derecede manisi bulunan çocukların özel kreş ve gündüz bakım konutlarına kabul edilmemesi.

Kolaylaştırıcı kişi/gölge öğretmen imkanının farklı gereksinimlere sahip öğrencilere eşit halde sağlanmaması.

Özel okullarda ihtiyaç sahibi öğrencilerin, özel eğitim hizmetlerinden yararlanmasına yönelik bilgilendirme ve yönlendirmelerin yapılmaması.

Engelliler için işyerlerinde fizikî ve dijital erişilebilirliğin sağlanmaması.

Engellilerin nakil ve tayin taleplerinin dikkate alınmaması.

Engelli yakını bulunan bireylerin nakil taleplerinde bu durumun dikkate alınmaması.

Engelli şahıslara işyerinde iş verilmemesi ya da mahzur durumlarına uygun olmayan işler verilmesi.

Yıllık, mazeret üzere müsaadelerinin kullandırılmaması.

İş arkadaşları yahut yöneticileri tarafından ruhsal tacize maruz bırakılmak.”

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürü Yasin Akar, Bakanlığın yaptığı çalışmalara ait bilgi verdi.

Engelli bireylerin problemlerine değinen Akar, bu mevzudaki “geleneksel yaklaşımın” toplum içindeki tesirlerinin devam ettiğini ve bu yaklaşımın kurumların siyaset ile hizmet anlayışını da etkilediğini söyledi.

Tüm siyaset alanlarında “engelli” konusunun gereğince gözetilmediğini tabir eden Akar, “İş birliği ve uyum eksikliği, engellilik bazında ayrıştırılmış, aktüel ve karşılaştırılabilir data ile bütçe kısıtlılığı üzere problemler bulunuyor.” dedi.

– “Engelli sözünü kullanmıyoruz”

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürü Mustafa Otrar da engelliliğin birbirlerini anlamak istemeyen insanların zihinlerinde ve kalplerinde bulunduğunu, bu nedenle “engelli” sözcüğünü kullanmaktan kaçındıklarını tabir etti.

Özel eğitimle ilgili uygulamalara toplumsal ve ruhsal açıdan yaklaşılması gerektiğini belirten Otrar, “Biz, ‘özel ihtiyaçlı çocuklarımız’ diyoruz. Engelli tabirini kullanmıyoruz.” dedi.

Bugünün şartlarına, lisanına, terminolojisine ve uygulamalarına uyumlu olacak formda 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Kararında Kararname’de değişiklik yapılması için çalışmaların devam ettiği bilgisini veren Otrar, kararnamenin gelecek devirde Meclis gündemine gelmesini beklediklerini aktardı.

Zihinsel sorunlar için “zeka testi” geliştirildiğini, öğrenme zahmeti için ise “öğrenme zahmeti envanteri” kullanıldığını kaydeden Otrar, “Bu mevzuda dışa bağımlıydık. Allah’a çok şükür TÜBİTAK takviyeli bir projeyle yaklaşık birkaç ay evvel kendi ulusal zeka ölçeğimizi geliştirdik. Şu anda alanının en güzel testi dünyada. Onu korumak için özel bir uğraş sarf ediyoruz.” diye konuştu.

– “Kaynaştırma öğrencisi sayısı 2050’de 930 bin olacak”

Türkiye’de 110 bin özel yetenekli öğrencinin bulunduğunu kaydeden Otrar, onların da özel eğitim kapsamına girdiğini, bilim ve sanat merkezlerinde takviye eğitimi aldığını bildirdi.

“Şu an 430 bin, 2030 yılında bunun yaklaşık 550 bin civarında olacağını öngörüyoruz. Son 20 yılın sayısal bedellerini kullanarak yaptığımız bir tahminleme bu. Yani ’20 yıldır trenddeki değişim motamot devam ederse’ 2050 yılında bu sayı yaklaşık 930 bin civarında olacak. Çok büyük bir sayı bu. Bunu yönetecek işçi yetiştirmek kıymetli. Şu an yüksek öğretim kurumlarındaki bütün özel eğitim öğretmeni mezunlarının toplam sayısı 4 bin. Bana bugün deseniz ki ‘Öğretmen alacağız.’ Ben yarın 25 bin, 30 bin özel eğitim öğretmeni alabilirim. Özel yeteneklilerle ilgili bir lisans programımız yok. Mesela üstün zekalılara özel bir lisans programımız yok. Bence olayın bir de yüksek öğretim ve öğretmen yetiştirme ile ilgili eğitim fakültelerini ilgilendiren bir boyutunun da kıymetli olduğunu düşünüyorum.”

Otrar, salgın devrinde ekran uyarıcılarıyla fazla muhatap olunmasının otizm spektrum bozukluğunu tetiklediğini söyledi.

Türkiye’deki sığınmacıların özel eğitime muhtaçlık duyan çocukları için de çalışmalar yürüttüklerini Otrar, şunları kaydetti:

“Şu anda Türkiye’de yaşayan sığınmacılar bütün devlet kurumlarından Türkiye’deki çocukların kendisi kadar istifade etme hakkına sahipler. Devlet kurumları için söylüyorum bunu. Rehberlik ve Araştırma Merkezlerine gidip dayanak alabilirler, özel eğitim okullarına kaydını yaptırabilirler. Alışılmış tanılamaları, lisan sorunundan ötürü, özel olduğundan biz onlar için de ‘non-verbal’ dediğimiz sözel olmayan bir ekip testlerin adaptasyonu için de çalıştık, hali hazırda da sürdürüyoruz.”

Engelliler Hakkındaki Kanun’da 7 yıl içinde yapılması öngörülen düzenlemelerin yıllardır ertelendiğini belirten Esen, bu hususla ilgili Meclis araştırması talep ettiklerini söz etti.

Esen, şöyle konuştu:

“Bu problemleri, günübirlik tahlillerle değil esaslı siyasetlerle ele almak zorundayız. Engelli bireylere yönelik tüm hizmetlerin tek bir çatı altında toplanması, kamu kurumları ortasında dağılmış olan vazifelerin bütüncül bir stratejiyle yönetilmesi gerekmektir. Bu nedenle engelliler bakanlığının kurulmasını da içeren yapısal dönüşüm mecburî bir gereksinim ve tam zamanıdır.”

İYİ Parti Manisa Milletvekili Şenol Sunat, Türkiye’de engelli bireylerin eğitime erişim hakkının anayasal teminat altında olduğunu lakin bu teminatın alanda yalnızca kağıt üzerinde kaldığını söyledi. Sistemin hem engelli bireyleri hem de onları eğitecek öğretmenleri yalnız bıraktığını öne süren Sunat, “Her engelli birey tıpkı değildir. Otizmli bir çocuğun gereksinimiyle bedensel engelli öğrencinin ya da işitsel engelli bir bireyin gereksinimleri tıpkı değildir. Biz ne yapıyoruz? Farklı teşhisleri, gereksinimleri birebir çuvala doldurup herkese birebir tahlilleri sunmaya çalışıyoruz. Devlet okullarında işitme engelli çocuklar için altyapı yok. İşaret lisanı bilen öğretmen yok. Görme engelli çocuk için malzeme yok. Otizmli çocuk için sabırla yaklaşacak özel eğitim almış öğretmen yok.” sözlerini sarf etti.

Sunat, engelli çocukların eğitim hakkını, ailelerin bakım yükünü, istihdam ve erişim sıkıntısını, ayrımcılık ve şiddetle çabayı kurumsal zemine oturtacak engelliler bakanlığı üzerinde çalışma yapılması gerektiğini söyledi.

– “Kota sisteminin aktifliğinin artırılması kıymet arz etmekte”

MHP Çankırı Milletvekili Pelin Yılık, MHP olarak engelli bireyleri, toplumun asli ve ayrılmaz bir modülü olarak gördüklerini, onların ömür kalitesini yükseltecek siyasetlerin bir devlet siyaseti haline gelmesini desteklediklerini söyledi.

Engelli bireylerin günlük hayatta istihdamdan eğitime, ulaşımdan toplumsal hizmetlere kadar birçok alanda önemli zorluklarla karşı karşıya olduğunu tabir eden Yılık, “Ne yazık ki kimileri için eğitim hakkı sadece maddelerde kalmakta, kimileri için kaldırımlar, merdivenler, toplu taşıma araçları gerçek birer mahzur haline gelmektedir.” dedi.

Türkiye’de çalışabilir durumda olan engelli nüfusun değerli bir kısmının iş gücüne dahil olmadığını lisana getiren Yılık, istihdam edilenlerin de çalışma hayatında değerli meselelerle karşı karşıya olduğunu kaydetti.

Yılık, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Bu sıkıntılardan başlıcaları, iş yerindeki fiziki pürüzler, engelli çalışanlara yönelik tavır ve ön yargılar, vasıfsız işlerde düşük fiyatlarla çalışmak zorunda kalmak, ayrımcılığa maruz kalmak ve terfi imkanlarının yokluğudur. Engelli bireylerimiz için uygulanan kota sisteminin aktifliğinin artırılması, muhafazalı iş yeri modellerinin yaygınlaştırılması ve kamuda engelli memur atamalarının sürdürülebilir bir biçimde yapılması büyük ehemmiyet arz etmektedir.”

DEM Parti Hakkari Milletvekili Onur Düşünmez, engellilere bakış açısının hak temelli değil yardım temelli olduğunu öne sürdü. Düşünmez, acıma ve merhamet üzerine kurgulanan bu bakış açısının problemleri hak temelinde çözmek yerine yardıma indirgediğini belirtti. Düşünmez, “Engellilerin tüm sıkıntılarının temeli onlara karşı yapılan ayrımcılığa dayalı bakış açısıdır. Engelliler, eşit yurttaş olarak görülmediği, onlara ve ailelerine karşı dışlayıcı, ayrımcı bir yaklaşım sergilendiği sürece yaşadıkları problemler artarak devam edecektir.” diye konuştu.

– “Engellilere karşı rastgele bir ayrımcılık kelam konusu olmamalı”

CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, Türkiye’de engellilerle ilgili en değerli sorunun, engellilerin sayısı, yaşları, pürüz nedeni üzere hususlara ait yeni bir data tabanı bulunmaması olduğunu söyledi.

Engellilere ait kıymetli düzenlemelerin hayata geçirilmesine rağmen uygulamada yetersiz kalındığını söz eden Pala, “Türkiye’nin kabul ettiği mukavelelere nazaran manilerin kendi seçimlerini yapma özgürlüklerinin olması gerekiyor. Engellilere karşı rastgele bir ayrımcılık kelam konusu olmamalı ve engellilerin topluma tam iştiraklerinin sağlanabileceği bir nizamın hayata geçirilmesi gerekiyor. Engelli yurttaşların, insan hakları bağlamında onurlu ve özerkliğini koruyacak halde muhtaçlıklarının kesinlikle karşılanması gerekir.” dedi.

Pala, sıhhat çalışanları ortasında engellilere ait hizmet sunumuna has bilgi eksikliğinin, kimi sorumsuz tavırlar ve ayrımcı uygulamalar olduğunu, fizikî açıdan erişilemeyen sıhhat tesislerinin bulunduğunun altını çizdi.

Engellilerin, karar verme sistemlerine iştiraklerinin sağlanmamasından rahatsız olduğunu belirten Pala, “Eğer ülkede toplumun yaklaşık yüzde 10’unun engelli olduğundan kelam ediyorsak, lokal seviyede de merkezi seviyede de bu ülkedeki karar verme sistemlerine engellilerin kesinlikle iştirakini sağlamamız gerekir.” diye konuştu.

– “Birden fazla manisi taşıyan, biricik hizmet görmesi gereken kümeler oluşuyor”

AK Parti Düzce Milletvekili Ayşe Keşir, engelliler için hem merkezi hükümet hem lokal idarelerin siyasetleri ve uygulamalarının eşgüdümlü olmanın son derece kıymetli olduğunu belirtti.

Engelliler için AK Parti devirlerinde kıymetli düzenlemelerin hayata geçirildiğini anlatan Keşir, “En kıymetli dönüm noktası 2005 yılında çıkardığımız Engelliler Kanunu’dur. Bu kanun beraberinde yönetmelikler, imza koyduğumuz milletlerarası mukavelelerle birlikte yaklaşık 1500 unsurluk bir engelli külliyatımız var. Bunu asla yok sayamayız.” tabirlerini kullandı.

Engellilerin taleplerini gördüklerini vurgulayan Keşir, şunları kaydetti:

“Zaman ve gereksinimler değişiyor. Evvelden çıkardığımız kanun ve mevzuatta engellilik üzerinde yaptığımız pek çok uygunlaştırma var. Lakin artık şunu görmekteyiz, farklı mahzur kümeleri var. Birden fazla pürüzü taşıyan, biricik hizmet görmesi gereken kümeler oluşuyor. Onun için biraz daha tematik programlara gereksinim var. Bu, toplumsal paydaşları çok geniş bir mevzu ve yalnızca kamuya tek başına yüklenebilecek bir mevzu değil. Paydaşların içinde sivil toplum kuruluşları, mahallî idareler var. Hepsinin üzerine düşen farklı farklı vazifeler var ve önemli bir eşgüdümlü çalışmayı gerektiriyor. Bu komitenin, farklı mani kümeleri ya da birden fazla manisi olan bireyler üzere yeni gereksinimler ve yeni tanımlar açısından son derece yararlı olacağını düşünüyorum.”

– Tüm siyasi partiler olumlu oy kullandı.

22 üyeden oluşacak komitenin çalışma mühleti 3 ay olacak ve gerektiğinde Ankara dışında da çalışabilecek. Komitenin üyeleri daha sonra belirlenecek.

Öte yandan, bedensel engelli Yiğithan Kalfa, babası Murat Kalfa ve AK Parti Trabzon Milletvekili Vehbi Koç ile araştırma komitenin kurulması için Genel Heyette yapılan görüşmeleri bir mühlet izleyici locasından takip etti.

Bu kapsamda, 2022 veya 2024’te yapılan EKPSS-Lisans’a katılanlar arasından, puan üstünlüğüne göre, “Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik” hükümleri ile Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği hükümleri esas alınarak atama gerçekleştirilecek.

“Ön başvuru” ve “tercih başvurusu” olmak üzere iki aşamalı olarak yapılacak başvurular, elektronik ortamda alınacak.

Adaylar birinci aşamada 24 Şubat-10 Mart 2025 arasında atamaya esas belgeleriyle başvuruda bulunacak. Ön başvurusu onaylanan adaylar, ikinci aşamada 16-28 Nisan 2025 tarihlerinde tercihte bulunabilecek.

Atamalar, 30 Nisan 2025’te yapılacak. Ataması gerçekleşen öğretmenler, 1 Eylül 2025 itibarıyla görevlerine başlayacak.

Başvuru ve atama duyurularına, https://personel.meb.gov.tr/www/2025-yili-engelli-ogretmen-adaylarinin-ogretmenlige-basvuru-ve-atama-duyurusu/icerik/1600 internet adresinden ulaşılabiliyor.

BURSA

Bursa Valiliğinden yapılan açıklamada, yarın il genelinde yoğun kar yağışı ve buzlanma beklendiği belirtildi.

İl genelinde resmi ve özel tüm örgün ve yaygın eğitim kurumlarında eğitim öğretime bir gün ara verildiği kaydedilen açıklamada, “Kamu kurumlarında çalışan hamile, engelli ve kronik hastalığı olan personel ile anaokulu ve kreşlere devam eden çocuğu bulunan kadın personel (kurum çalışma işleyişinde mesaisi zaruri olanlar hariç) bir gün idari izinli sayılacaktır.” ifadeleri kullanıldı.

MUŞ

Valilikten yapılan açıklamada, kar ve buzlanma nedeniyle il genelinde üniversiteler hariç, resmi ve özel tüm eğitim kurumlarında eğitim öğretime 21 Şubat Cuma ara verildiği belirtildi.

Kamu kurumlarında çalışan hamile ve engelliler ile anaokulu ve kreşe giden çocuğu bulunan kadın personelin de idari izinli sayılacağı kaydedildi.

ORDU

Valilikten yapılan açıklamada, il genelinde yoğun karın etkisini sürdürdüğü, don ve buzlanma riski olduğu belirtildi.

İl genelindeki tüm resmi, özel örgün ve yaygın eğitim kurumlarında yarın eğitim öğretime ara verildiği ifade edilen açıklamada, hamile ve engelli kamu görevlilerinin de idari izinli sayılacağı kaydedildi.

SAMSUN

Samsun Valisi Orhan Tavlı yapıtığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:

“Tedbir amaçlı olarak ilimiz genelindeki Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı tüm resmi, özel, örgün ve yaygın eğitim kurumları ile rehabilitasyon merkezlerinde, Aile ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğüne bağlı kreşlerde, Müftülüğe bağlı ihtiyaç odaklı gündüzlü ve 4-6 yaş Kur’an kurslarında eğitim öğretime 20 Şubat Perşembe 12.00’den itibaren ve 21 Şubat Cuma günü ara verilmiştir. Ayrıca kamu kurumlarımızda görevli hamileler, engelliler, çocuğu kreş veya anaokuluna devam eden anneler de idari izinli sayılacaktır.”

SİNOP

Valilikten yapılan yazılı açıklamada, meteorolojik verilere göre, kentteki olumsuz hava koşullarının devam etmesinin beklendiği vurgulandı.

Açıklamada bu kapsamda önleyici tedbir olarak il genelindeki tüm okullarda 21 Şubat Cuma günü eğitim, öğretime ara verildiği kaydedildi.

ŞIRNAK

Şırnak’ta kar nedeniyle kent merkezi ile Uludere ve Beytüşşebap ilçelerindeki tüm eğitim kurumlarında eğitime yarın için ara verildi.

Valilikten yapılan açıklamada, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan engelliler ile kronik hastalığı bulunanlar ve hamile personelin de yarın idari izinli sayılacağı kaydedildi.

YALOVA

Yalova Valiliğinden yapılan açıklamada da yarın kentte yoğun kar yağışı ve buzlanma beklendiği bildirildi.

İl Hıfzıssıhha Kurulunun, öğrenci ve vatandaşların güvenliğini göz önünde bulundurarak kent genelinde anaokulu, ilkokul, ortaokul, lise ve üniversite dahil tüm okullarda eğitime bir gün ara verilmesini kararlaştırdığı aktarılan açıklamada, ayrıca engelli, ağır kronik rahatsızlığı bulunan ve hamile kamu çalışanlarının bir gün idari izinli sayılacağı belirtildi.

Yalova Valisi Hülya Kaya ise sosyal medya hesabından, “Sevgili öğrenciler, beklenen kar yağışı sonunda tüm Yalova’ya ulaştı. Şimdi karın keyfini çıkarma vakti. 21 Şubat Cuma günü ilimizdeki tüm eğitim kurumlarımızda ve üniversitemizde 1 gün süreyle eğitime ara veriyoruz. Hepinize iyi tatiller diliyorum.” paylaşımında bulundu.

Engelli Öğretmen Adaylarının Başvuru ve Atama Süreci

Engelli Öğretmen Adaylarının Öğretmenliğe Başvuru ve Atama Duyurusu doğrultusunda toplam 1381 kontenjan için engelli öğretmen atamasının yapılacağına ilişkin duyuru işçi.meb.gov.tr adresinde yayımlandı.

EKPSS-Lisans Puan Üstünlüğüne Nazaran Atama

Bu kapsamda, 2022 ve/veya 2024 yıllarında yapılan Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavına (EKPSS-Lisans) katılan adaylar ortasından puan üstünlüğüne nazaran, Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik kararları ile Ulusal Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği kararlarına nazaran atama gerçekleştirilecek.

Başvuru Aşamaları

• Ön Müracaat: 24 Şubat-10 Mart 2025 tarihleri ortasında atamaya temel dokümanlarıyla müracaatta bulunulacak.
• Tercih Başvurusu: Ön başvurusu onaylanan adaylar, 16 Nisan-28 Nisan 2025 tarihleri ortasında tercihte bulunabilecek.
• Atama Tarihi: 30 Nisan 2025 tarihinde atamalar yapılacak.
• Görev Başlangıcı: Ataması gerçekleşen öğretmenler, 1 Eylül 2025 prestijiyle vazifelerine başlayacaklar.

Öznergiz, bedensel pürüzüne karşın tekrar başladığı yüzmede ulusal şampiyonalarda yarıştı.

Aldığı dereceler sayesinde 2018’de Paralimpik Yüzme Ulusal Kadrosu’na seçilen Öznergiz, 2023’te İstanbul’da düzenlenen Marathon Masters yüzme müsabakasında 1 altın ve 1 bronz madalya, nisanda Muğla’da gerçekleştirilen AguaRally yarışında da altın madalya kazandı.

Kariyerine 20’den fazla madalya ekleyen Öznergiz, öğretmenlik hayalini gerçekleştirmek için eğitimini sürdürdüğü Anadolu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Kısmı’ndan 4 yıl evvel mezun olup Engelli Kamu Çalışanı Seçme Sınavı’na girdi.

Sınavdaki başarısıyla Ulusal Eğitim Bakanlığınca geçen yıl Seyhan ilçesindeki Şehitlik Anadolu İmam Hatip Lisesi’ne tarih öğretmeni olarak atanan Öznergiz, koltuk değneğiyle katıldığı derslerdeki azmiyle öğrencilerine örnek oluyor

– “Çocuklardaki güce hayranım ve onlarla çalışmaya bayılıyorum”

Volkan Öznergiz, AA muhabirine, çocukların öğrenme heyecanına şahit olmanın hoş bir his olduğunu söyledi.

Mesleğini severek yaptığını belirten Öznergiz, şöyle konuştu:

“Sınıfa girdiğinizde karşınızda 30-40 pırıl pırıl göz size bakıyor. Sizden bir şeyler öğrenmek istiyor ve heyecanlarını size aktarıyorlar. Bu, hiçbir meslekte olmayan çok farklı bir his. Onlardaki enerjiyi görmek, bilgiler aktarmak, kıssalarını dinlemek ve öykünüzü anlatmak süper bir his. Çocuklardaki güce hayranım ve onlarla çalışmaya bayılıyorum.”

Öznergiz, öğrencilerinin azim ve kararlıkla geleceğe ilerlemesi için çalıştığını anlattı.

Göreve başladıktan kısa mühlet sonra çocuklarla kaynaştığını lisana getiren Öznergiz, “Öğrencilerim tarihe ilgi duyuyor, dersleri severek dinliyorlar. Onlarla tarih sayfalarını çevirmeyi çok seviyorum. Bana tekrar bir talih verilseydi tekrar öğretmenliği seçerdim. Ders işlerken öğrencilerimin düşüş yaşadığını gördüğümde hayat öykümden bahsediyorum. Bunun olumlu tesir sağladığını görüyorum.” sözlerini kullandı.

Öznergiz, engelli bireylerin hayata küsmemesi gerektiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Hayatta her vakit bir talih, ışık vardır. Bu nedenle engelli bireylerin hayata tutunması ve hayallerinin peşinden gitmesi gerekiyor. Günümüzde engelli bireyler basketbol ve masa tenisi üzere birçok sporu yapabiliyor. ‘Engelim var bunu yapamam’ diye düşünmemeleri gerekir zira günümüzde potansiyellerini ortaya çıkarabilecekleri pek çok imkan var. Engelli bireylere teklifim, asla vazgeçmesinler, maksatları doğrultusunda hareket etsinler ve başaracaklarına her daim inansınlar.”