Abdülhakim Alperen Sarı isimli müracaatçının öğretmenlik çalışma müsaadesi, çalıştığı eğitim kurumunun 23 Temmuz 2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 667 sayılı KHK uyarınca kapatılması gerekçesiyle Milli Eğitim Bakanı onayıyla 21 Temmuz 2016 tarihinde iptal edildi.

Mahkeme, çalışma müsaadesi verilmemesi sürecini iptal etti

Başvurucu, çalışma müsaadesinin iadesi talebiyle 29 Mayıs 2018 tarihinde Ulusal Eğitim Bakanlığı’na başvurdu. Müracaat, Ankara Valiliği Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından 11 Temmuz 2018 tarihinde reddedildi. Bunun üzerine müracaatçı, Ankara 12. Yönetim Mahkemesi’nde dava açtı. Dava dilekçesinde, çalıştığı kurumdan 17 Temmuz 2016 tarihinde istifa ettiğini, 20 Temmuz 2016 tarihinde ihtarname göndererek alacaklarının ödenmesini istediğini ve iş akdini tek taraflı feshettiğini belirtti.

İdare Mahkemesi, 28 Mart 2019 tarihinde süreci iptal etti. Kararda müracaatçının okulun kapatıldığı tarihten evvel kurumdan ayrıldığı doğrulandı. Yönetim, iptal kararına karşı istinaf yoluna başvurdu; lakin Ankara Bölge Yönetim Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, 6 Aralık 2019 tarihinde istinaf başvurusunu reddetti. Bölge Yönetim Mahkemesi’nin bu kararı, Danıştay Sekizinci Dairesince 23 Ocak 2024 tarihinde onanarak katılaştı. Yönetim ise iptal kararının akabinde müracaatçıya 29 Ağustos 2019 tarihinde yine çalışma müsaadesi verdi.

Maddi Tazminat Davası Reddedildi

Başvurucu, 2 Eylül 2019 tarihinde Ankara 14. Yönetim Mahkemesi’nde tam yargı davası açarak 20.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminat talep etti. Çalışma müsaadesi iptal edilmeden evvel aylık 3.500 TL maaşla çalıştığını, hukuka muhalif süreç nedeniyle yaklaşık üç yıl mesleğini icra edemediğini ve bu süreçte ailesinden yardım alarak geçimini sağladığını anlatan müracaatçı, uğradığı maddi ve manevi ziyanların tazmin edilmesini istedi.

Mahkeme, 2 Ekim 2020 tarihinde davayı reddetti. Bölge Yönetim Mahkemesi ise 18 Şubat 2021 tarihinde maddi tazminat talebini reddederken manevi tazminat talebini kısmen kabul ederek yönetimin müracaatçıya 5.000 TL manevi tazminat ödemesine hükmetti.

AYM: Öğretmen 3 yıl çalışamadı, gelir kaybı karşılanmalı

Anayasa Mahkemesi, Bölge Yönetim Mahkemesi’nin hükmettiği 5.000 TL manevi tazminatın müracaatçının maruz kaldığı ziyanı telafi etmekten uzak kaldığını tespit etti. Mahkeme, başvurucunun yaklaşık üç yıl mühletle öğretmenlik mesleğini icra edememesine yönetimin sebep olduğunun yargı kararıyla sabit olduğunu, lakin bu süreçte uğranılan gelir kaybının karşılanmamasının mülkiyet hakkını ihlal ettiğini vurguladı.

Öte yandan AYM, çalışma müsaadesinin iptali nedeniyle müracaatçının lisans mezunu, meslek meslek sahibi bir kişi iken niteliksiz pozisyona düştüğü tezini da kıymetlendirdi. Mahkeme, kelam konusu süreçte müracaatçının mesleksel faaliyette bulunma imkanından mahrum bırakılmasının özel hayata hürmet hakkını da ihlal ettiğine hükmetti.

Yeniden Yargılama Kararı

AYM, her iki hak ihlalinin masrafımı için davanın Ankara 14. Yönetim Mahkemesi’ne (E.2020/952, K.2020/1714) tekrar yargılama yapılmak üzere gönderilmesine karar verdi. Müracaatçının 250.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat talebi ise yine yargılama yolunun kâfi giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi. Müracaatçıya ayrıyeten 40.000 TL vekalet fiyatından oluşan yargılama sarfiyatının ödenmesine hükmedildi.

Hayalet Sınıf Uygulamalarına Yönelik Denetimler

MEB Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü, açık liseye geçiş kurallarını taşımayan fakat tam vakitli kurslarla üniversite imtihanına hazırlanan 12. sınıf öğrencileri için oluşturulan “hayalet sınıf” uygulamalarına karşı kapsamlı kontroller gerçekleştirdi. Bu kontrollerde, okullarda derslerin işlenmediği ve devamsızlıkların dikkate alınmadığı tespit edildi.

Mevzuata Muhalif Fiiller ve Yaptırımlar

• 48 özel okulun ruhsatı iptal edildi.
• Birçok özel okula yaklaşık 300 milyon lira idari para cezası uygulandı.
• Mevzuata ters fiillerin üçüncü kere tekrarlanması durumunda ruhsat iptali süreci uygulanıyor.
• Sistematik formda mevzuata muhalif hareket eden okulların ruhsatı direkt iptal edilebiliyor.

Denetimlerin Devamı ve Bakanlık Açıklamaları

Bakanlık yetkilileri, özel okullardaki eğitim süreçleri ve faaliyetlere ait kontrollerin kararlılıkla sürdürüleceğini belirtiyor. 2025 yılında da “hayalet sınıf” kurduğu tespit edilen okullara yönelik idari para cezalarının ve ruhsat iptallerinin devam edeceği söz ediliyor.

Öğretmenlerin kontrolü noktasında Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin 78. Unsurunda yer alan “Öğretmenlerin performanslarını artırmak hedefiyle her öğretim yılında en az bir kere dersini izler ve rehberlikte bulunur.” Kararını saymazsak iki temel mevzuat vardır.

1- Resmi Gazetenin 01.03.2022 tarih ve 31765 sayısında yayımlanan “Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği” https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39399&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

2- Nisan2025 Bildiriler Mecmuasında (2809 nolu dergide) 03.03.2025 tarih ve E-93398216-020-127690706 sayılı onayı ile yayımlanan “Öğretmenlerin Sınıf İçi Aktiflikleri ve Öğretim Faaliyetlerinin İzlenmesi, Kıymetlendirilmesi ve Geliştirilmesine Ait Yönerge” https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2264.pdf

Yönerge ve Uygulaması

Öğretmenlerin ders kontrolü mahiyetinde Okul Müdürü ve zümre başkanının ders kontrolü (iç denetim) yapması yönergede yer almıştı.

2025 yılında ekseriyetle okul yönetimleri süreci izlemeyi tercih etmişler ve genel manada bir uygulama yapmamışlardı. Yönergenin sendikalar tarafından yargıya taşınmış olması da okul müdürlerini yavaş hareket etmeye itmişti desek palavra olmaz.

Son günlerde Eğitim Bir Sen ve Eğitim-İş tarafından yapılan açıklamalar kamuoyuna yansımıştı. Bu açıklamalara nazaran kontrol düzenlemesinin birtakım unsurları iptal edilmişti.

Yönetmelik, Yönerge. Düzenlemelerinde Destek Konusu

Kanunları açıklamak üzere kanuna uygun olmak kaydıyla yönetmelikler, yönergeler, genelgeler yayımlanabilir. Bu düzenlemeler yapılırken de destekler ortaya konulur. Yani o yönetmeliğin ya da yönergenin hangi yasal desteklere nazaran yapıldığı belirtilir. İşte bu nokta bu yazımız ve husus için ehemmiyet arz etmektedir.

Sendikaların Açıkladığı İptal Edilen Düzenleme

Sendikaların açıkladıkları Danıştay kararı Resmi Gazetenin 01.03.2022 tarih ve 31765 sayısında yayımlanan “Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği” ile ilgilidir. Bu yönetmelik müfettişlerin (illerdeki eğitim müfettişlerinin) yapacakları öğretmen denetimi ve okullarca yapılacak öz kıymetlendirme ile ilgilidir. Yani öğretmenlerin okul müdürü ve zümre başkanınca yapılacak kontrolleri ile ilgili değildir.

Öğretmenlerin okul müdürü ve zümre başkanınca yapılacak kontrolleri için yapılmış olan düzenleme Nisan2025 Bildirimler Mecmuasında (2809 nolu dergide) 03.03.2025 tarih ve E-93398216-020-127690706 sayılı onayı ile yayımlanan “Öğretmenlerin Sınıf İçi Aktiflikleri ve Öğretim Faaliyetlerinin İzlenmesi, Kıymetlendirilmesi ve Geliştirilmesine Ait Yönerge” dir. BU düzenleme ile ilgili bir iptal kelam konusu olmayıp hali hazırda yürürlüktedir.

Danıştay Kontrolü Hangi Münasebetle İptal Etti?

Danıştay müfettişlerin kontrolünü de içeren yönetmeliğin birtakım hususlarını iptal ederken aslında kontrolü değil destek sorunu nedeniyle düzenlemenin iptali istenen hususlarını iptal etmiştir.

İptal münasebetini anlamak için yönetmeliğin destek hususuna bakalım:

“Dayanak

MADDE 3– (1) Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 72 nci hususu, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 320 nci ve 327 nci hususları ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Kararında Kararnamenin ek 24 üncü hususuna dayanılarak hazırlanmıştır.”

Süreç Nasıl Gelişti?

2018’de yeni Cumhurbaşkanlığı sistemine geçildiğinde ahenk düzenlemeleri için hükümet Kanun Kararında Kararname (KHK) çıkarma yetkisi almıştı. KHK ile alınan yetkiler yetki içerikleri doğrultusunda kullanılabilir. O yetki ile altını çizdiğimiz “375 sayılı Kanun Kararında Kararnamenin ek 24 üncü” hususu de düzenlenmiş ve eğitim müfettişi, müfettiş yardımcıları . vs konusu yasal alt yapıya kavuşturulmuştu.

Anayasa Mahkemesi (AYM) 07/12/2023’de bu düzenlemeyi iptal etmişti. İptal münasebeti de KHK yetkisi dahilinde olmadığı bu düzenlemenin TBMM’de kanunla yapılması gerektiği istikametindeydi.

Dayanağın Yönetmeliğe Etkisi

Bugün gündemimizde olan müfettişlerin kontrolünü içeren yönetmelik düzenlemesinin desteği da AYM’nin iptal ettiği düzenleme ile ilgili olduğundan Danıştay’dan iptal kararı çıkmıştır. Tekrar Söz edelim ki Danıştay kontrol yapılamaz, yapılması yanlıştır ya da ayrıca bir yorum yapmış değildir. Yasal desteği sakat olduğundan iptal kararı vermiştir.

Okul Müdürü ve Zümre Başkanının Yapacağı Kontrolde Durum Nedir?

Bu noktadaki düzenleme “Nisan2025 Bildiriler Mecmuasında (2809 nolu dergide) 03.03.2025 tarih ve E-93398216-020-127690706 sayılı onayı ile yayımlanan “Öğretmenlerin Sınıf İçi Aktiflikleri ve Öğretim Faaliyetlerinin İzlenmesi, Kıymetlendirilmesi ve Geliştirilmesine Ait Yönerge” olup bu yönerge de sendikalar tarafından yargıya taşınmıştır.

Bu yönergenin desteği ise birtakım hususları Danıştay tarafından iptali gerçekleşen yönetmeliktir. MEB, yönerge düzenlemesini yaparken AYM kararından haberdardı. Haberdar olduğu halde bu yönerge çıkarılmış oldu diyebiliriz. Danıştay yönergeyi görüşmeye başladığında bu kararları da gözetecektir. Yani yönerge de bir bakıma dayanaksız kalmıştır.

Fakat şimdi bir iptal kararı olmadığından hukuk devleti anlayışı ile bağdaşmasa da öğretmenlerin Okul Müdürü ve Zümre Başkanınca kontrollerine devam edilmesi mümkündür.

Yapılması Gereken Nedir?

Bundan sonraki süreçte;

1- MEB dayanaksız kalan mevzuat düzenlemelerini geri çekmelidir,

2- İktidar partisi tarafından (muhatap ve sorumluluk bilhassa onlarda olduğundan) AYM’nin iptal kararı gözetilerek TBMM’de yasal düzenleme yapılması için çalışma başlatılmalıdır,

3- MEB bu düzenlemeyi beklemeli ve bu düzenlemeden sonra tekrar yeni alt düzenlemelerini yapmalıdır.

Son olarak;

Milli Eğitimde kontrol düzeneği son yıllarda çokça sekteye uğramıştır. İlköğretim ve Bakanlık Müfettişleri olarak ikiye ayrılan yapı ile sürdürülen düzenek daha sonra müfettişlerin isimlerinin değişmesinden özlük haklarına, yetkilerinin azaltılmasından sayılarını süratle azalmasına kadar yaşanan sürece bağlı olarak yaşanan aksilikler nedeniyle kontrolde boşluklar oluşmuştur.

MEB’in mevzuyu yine ele alması, kâfi takım ihdası için çaba etmesi ve objektif kriterleri de içeren işin ehli şahıslarca yapılacak kontrol sistemini oluşturması elzemdir.

Maksut BALMUK

Öğretmen Yazar

Denetimlerde Tespit Edilen Usulsüzlükler

• Hayalet öğrenci uygulamaları
• Devam-devamsızlıkların tertipli takip edilmemesi
• Bakanlıkça onaylı ders kitabının kullanılmaması
• Okul fiyatlarında mevzuata uygun davranılmaması
• Ruhsatta yer alan isim dışında farklı isimlerin tabelalarda kullanılması
• İzinsiz program kullanımı
• Yabancı ülke ve millet isimlerine kurum tabelalarında yahut ilan-reklamlarında yer verilmesi

İdari Süreçler ve Ruhsat İptalleri

Bu çeşit usulsüzlükler tespit edilen okullar hakkında idari süreçler başlatıldı. Birtakım inceleme ve soruşturmalar sonucunda ruhsat iptali kararı verildi. Daha evvel usulsüzlükler nedeniyle 12 özel okulun çalışma ruhsatı iptal edilmişti. Son kontrollerle birlikte 9 okulun daha çalışma müsaadesi iptal edildi. Böylelikle mayıs ayından bu yana toplam 21 okulun ruhsatı iptal edilmiş oldu.

Sıkı Takip Devam Edecek

Fahiş fiyatla mücadele, ders kitaplarının kullanımı, kurum isimlerinin mevzuata uygunluğu, hayalet sınıf uygulamaları üzere hususların yanı sıra; kurum tabelalarında farklı isim kullanan yahut toplumsal medyada aldatıcı ilan ve reklamlarla velileri ziyana uğratan kurumlara yönelik sıkı takipler devam edecek.

Sendikalar ve mülakata giren öğretmenler, kimi kentlerde adaylara blok biçimde KPSS puanına muadil bir puan verildiğini, kimi kentlerde ise KPSS puanının çok üstünde blok puanlar verildiğini argüman ediyor.

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin “Elimde bütün kurulların raporları var. 60 bin bireyden toplam 1.100 kişinin yeri değişmiş” diyerek reaksiyon göstermişti. Tekin ayrıyeten “Mülakatlarla ilgili hukuksuzluk, adaletsizlik olduğunu tez eden arkadaşımız varsa resmi olarak bize ya da yargı organlarına başvururlarsa gereğini yaparız” demişti.

‘O’ PUAN OBJEKTİF DEĞİL

KPSS’de kontenjan içinde olduklarını fakat mülakatla kontenjan dışında kaldıklarını söz eden birtakım öğretmenlerin hareketleri sürerken Ankara 19. Yönetim Mahkemesinden dikkat çeken bir karar geldi. Türk Eğitim Sen avukatları tarafından farklı vilayetlerde uygulanan puanlama sistemlerinin adaletsiz olduğu gerekçesiyle açılan davada yürütmeyi durdurma kararı çıktı. Mahkeme kararında “eğitim bilimleri” kriteri üzerinden verilen “0” puanlar ve öteki kriterlerdeki puanlamaların gerekçesizliğine vurgu yaptı.

Mahkeme, her bir kriter için yapılan değerlendirmelerde komite üyelerinin birebir puanı vermelerinin, takdir yetkisinin objektif halde kullanılmadığını gösterdiğini belirterek, davacının başarısız sayılmasına dair sürecin hukuka karşıt olduğunu söyledi. Puanlamaların somut bir gerçekle ortaya konulmadığı da söz edildi. Yürütmeyi durdurma kararında, davaya bahis sürecin devamı halinde kelamlı imtihanda başarılı olan başka adayların atamasının yapılması ve muhtemel kadrosuzluk durumu halinde davacının çalışma hakkının zedelenebileceği, dava sonuçlanıncaya kadar sürecin uygulanmaya devam etmesinin ise telafisi güç ziyanlar doğurabileceği belirtildi.

ŞİMDİ NE OLACAK?

Hukukçular dava sonucunu gazetemize şöyle yorumladı: Yargı yerince dava konusu sürecin iptaline karar verilmiş. Dava konusu, karar münasebeti ve karar fıkrası bir bütün olarak incelendiğinde; iptal kararının dava konusu edilen ferdî süreci ile sonlu olduğu, yapılan mülakat sürecinin tamamını etkileyecek sonucu doğurmayacağı değerlendirilmekte.

Hüküm fıkrasında Ulusal Eğitim Bakanlığınca yapılan mülakat sürecinin tamamının iptal edildiğine dair açık bir söz de yer almamakta. Ayrıyeten, bahsi geçen karar münasebetinde her ne kadar “Dava sonuçlanıncaya kadar sürecin uygulanmaya devam etmesi halinde telafisi güç ziyanlar doğabileceği açıktır” denilse de ferdî sürecin iptali sonucunda idarece tesisi edilecek sürece nazaran ilgilinin kontenjan içinde yer alması durumunda atamasının gerçekleştirileceği konusunda rastgele bir tereddüt bulunmamakta. Yürütmeyi durdurma kararı sonrası sürecin iptaline de karar çıkarsa elenen öğretmen adaylarının yeniden mülakata alınma ihtimali doğabilir.

MAHMUT ÖZAY