Teklif münasebetinde, düzenlemenin Anayasa’nın toplumsal devlet unsuruna dayandığı belirtilirken devlet muhafazasındaki gençlerin toplumsal hayata ahenginin güçlendirilmesi ve kamu hizmetinde verimliliğin artırılması amaçlandığı söz edildi.

Kuruluş bakımından yararlanma mühleti 5 yıla çıkarılıyor

Mevcut uygulamada, devlet muhafazasındaki gençlerin kamuya yerleştirilme hakkından yararlanabilmesi için toplumsal hizmet modellerinden en az iki yıl yararlanmış olması yeterliydi. Kanun teklifinde bu müddet beş yıl olarak yine düzenleniyor.

Buna nazaran, korunma kararı yahut bakım önlemi kararı kapsamında olanların; kuruluş bakımı yahut esirgeyici aile hizmetlerinden en az beş yıl fiilen yararlanmış olması ve reşit olduğu tarihte de bu hizmetlerden yararlanmaya devam ediyor olması gerekecek.

30 yaş hududu getiriliyor

Teklifte birinci kere birtakım yeni kaideler da getiriliyor. Buna nazaran kelam konusu istihdam hakkından yararlanabilmek için;

• Türk vatandaşı olmak
• En az ortaöğretim mezunu olmak
• 18 yaşını doldurduktan sonra 5 yıl içinde başvurmak
• Başvuru tarihinde 30 yaşından gün almamış olmak

şartları aranacak.

Ayrıca 14 yaşından sonra kurumdan yahut esirgeyici aile yanından hizmet aldığı müddet içinde 90 günden fazla müsaadesiz ayrılmamış olmak da yeni kaideler ortasında yer alıyor.

Kura sistemi kaldırılıyor, merkezi imtihan geliyor

Mevcut sistemde hak sahibi gençlerin kamuya yerleştirilmesi kura prosedürüyle yapılıyordu. Kanun teklifinde bu yol değiştirilerek merkezi imtihan sonuçlarına nazaran yerleştirme yapılması öngörülüyor.

Buna nazaran Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hak sahipliği onaylanan adayların kamu kurumlarına yerleştirilmesi merkezi imtihan sonuçları dikkate alınarak gerçekleştirilecek.

Düzenleme ile devlet muhafazasında yetişen gençlerin eğitim hayatına teşvik edilmesi ve yetkinliklerine uygun takımlarda istihdam edilmeleri hedefleniyor.

Kamu kurumlarına ayrılan kontenjan sistemi korunuyor

Kanun teklifinde kamu kurumlarının istihdam yükümlülüğüne ait oran ise korunuyor. Buna nazaran kamu kurum ve kuruluşlarında dolu takım ve durumların binde biri, bu kapsamda istihdam edilecek şahıslar için ayrılmaya devam edecek.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı her yıl kurumlara düşen takım sayısını belirleyecek ve yerleştirmeler buna nazaran yapılacak.

Yerleştirme yılda en az bir kere yapılacak

Teklifte yerleştirme süreçlerinin en az yılda bir sefer yapılması öngörülüyor. Yerleştirilen bireyler bu haktan sırf bir defa yararlanabilecek.

Ayrıca öğretmenlik alanlarından mezun olanların atamaları ise Öğretmenlik Mesleği Kanunu kararlarına nazaran gerçekleştirilecek.

İşte kanun teklifinde yer alan değişiklik metni:

MADDE 8- 2828 sayılı Kanunun ek 1 inci hususu aşağıdaki biçimde değiştirilmiştir.
“EK HUSUS 1- Bu unsur ile sağlanan istihdam hakkından yararlanmak için;
a) Bu Kanun kapsamında hakkında korunma kararı yahut 5395 sayılı Kanun uyarınca bakım önlemi kararı alınmış olmak,
b) Korunma kararı yahut bakım önlemi kararı devam ederken fasılalı olarak geçen yararlanma müddetleri dahil en az beş yıl kuruluş bakımı yahut esirgeyici aile toplumsal hizmet modellerinden fiilen yararlanmak ve reşit olduğu tarih prestijiyle fiilen yararlanmaya devam ediyor olmak,
c) Korunma, bakım önlem kararı yahut bu Kanunun 24 üncü hususunun birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen himaye onayının sona erdiği tarih prestijiyle Türk Vatandaşı olmak,
ç) 14 yaşını doldurduğu tarihten itibaren kuruluştan ya da hami aile yanından hizmet aldığı müddet boyunca fasılalı da olsa Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kayıtlarına göre 90 günden fazla müsaadesiz ayrılmamış olmak,
d) En az ortaöğretim mezunu olmak,
e) 18 yaşın doldurulduğu ve korunma, bakım önlem kararı yahut bu Kanunun 24 üncü unsurunun birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen himaye onayının sona erdiği tarihten itibaren beş yıl içinde Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığına müracaat yapmış olmak ve müracaat tarihi prestijiyle 30 yaşından gün almamış olmak,
kaidelerinin tamamının taşınması zaruridir.
Üstte belirtilen koşullar kapsamında hak sahibi olanların işe yerleştirilmeleri aşağıdaki yordam ve temeller çerçevesinde yapılır:
a) Kamu kurum ve kuruluşları tarafından hangi statüde olursa olsun dolu takım ve durumları toplamının binde biri, bu husus kapsamında istihdam edilecekler için ayrılır ve her yıl belirtilen oranda kişi istihdam edilir. Dolu takım ve konum toplamı binden az olan kamu kurum ve kuruluşlarına, talep edilmesi durumunda yerleştirme yapılır.
b) Hak sahipliği Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından onaylananların merkezi yerleştirme süreçleri merkezi imtihan sonuçlarına nazaran yapılır.
c) Yerleştirme yapılacak takım ve konum sayısı 2 Sayılı Genel Takım ve Yolu Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine tabi kurumların dolu memur takımları ile kontratlı işçi durumları ve emekçi takım sayılarının toplamının binde biridir. Toplam takım ve durum sayısının belirlenmesinde yerleştirme yapılacak yılın başındaki bilgiler temel alınır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından bu madde kapsamında hak sahiplerinin istihdam edileceği toplam takım sayıları her kurum için tespit edilerek kurumlara bildirilir. Kurumlar, bildirilen bu takımları merkez ve taşra teşkilatları prestijiyle dağıtımını yaparak yerleştirme periyotlarında Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığına bildirir. Bu husus kapsamına girenlerin yerleştirilmeleri; ortaöğretim ve daha üst tahsil mezunları için kurumların talepleri doğrultusunda tahsil durumları prestijiyle ihraz ettikleri unvanın Genel Takım ve Metodu Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi eki cetvellerde yer alması koşuluyla ihraz etmiş bulundukları unvanlara, bunların dışında kalan ortaöğretim ve yükseköğretim mezunları için memur unvanlı takım ve konumlara, en az yılda bir kez olmak üzere Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığınca yapılır yahut yaptırılır. Öğretmenlik alanları için Ulusal Eğitim Bakanlığınca belirlenen yükseköğretim programlarından mezun olanlar 10/10/2024 tarihli ve 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu kararları uyarınca istihdam edilirler. Ulusal Eğitim Akademisi ile ilişikleri disiplin soruşturması dışında bir sebeple kesilenler memur unvanlı takımlara atanırlar. Kurumlarca teşkilat bazında dağıtımın bildirilmemesi halinde Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığınca belirlenecek metot ve temeller dahilinde resen yerleştirme yapılır.
ç) Hak sahipleri bu unsur kapsamındaki istihdam hakkından sırf bir kez faydalanabilirler. Hak sahiplerinden rastgele bir kamu kurum ve kuruluşuna yerleştirilip atama onayı alınanlar ile kamu kurum ve kuruluşlarına ilişkin takım ve durumlara her ne surette olursa olsun atananlar ve 7528 sayılı Kanuna nazaran hazırlık eğitimine alınanlar bu hususta verilen hakkı kullanmış sayılır. Tahsil seviyesinin misyona başlama sonrasında değişmesi genel kararlar dışında bir atama yahut unvan değişikliğine hak teşkil etmez.
d) Kamu kurum ve kuruluşları, bu hususta belirtilen haktan yararlanarak yerleştirilenlerin atama süreçlerinin sonucunu, rastgele bir nedenle işten ayrılan çalışana ait belirlenecek bilgileri ve hala çalışmakta olanların bilgilerini yönetmelikte belirlenecek vakit içerisinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Kamu Personel Bilgi Sisteminin bulunduğu Kuruma bildirir.
e) Genel Takım ve Yöntemi Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamı dışında kalan kurumlar da bu husus kapsamında istihdamla yükümlü oldukları takım ve durumları Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığına bildirmek zorundadır. Lakin, bu kurumlara yapılacak yerleştirmelerde ilgili kurumların talep ettikleri takım ve statüler temel alınır.
f) Bu unsur kapsamında yapılacak yerleştirmelerde; yerleştirilen kişinin atama onayının alınması ile birlikte başka kanunlardaki kararlara bakılmaksızın ve öteki bir sürece gerek kalmaksızın teklif yapılan kamu kurum ve kuruluşlarına takımlar ihdas edilmiş ve kurumların takım ve durum cetvellerinin ilgili kısımlarına eklenmiş sayılır. Bu halde ihdas edilen takımlar, rastgele bir biçimde boşalması halinde diğer bir sürece gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır.
Tahsil durumlarına bakılmaksızın birinci fıkra kapsamına giren bireylerin özel kesimde çalıştırılmaları halinde, 5510 sayılı Kanunun 81 inci unsuruna nazaran ödenmesi gereken ve tıpkı Kanunun 82 nci hususu uyarınca belirlenen prime temel çıkar alt hududu üzerinden hesaplanan malullük, yaşlılık ve mevt sigortası primi, kısa vadeli sigorta kolları primi ve genel sıhhat sigortası primi, sigortalı ve patron payı primlerinin tamamı ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 49 uncu unsurunun birinci fıkrasına nazaran ödenmesi gereken işsizlik sigortası primi, sigortalı ve patron payının tamamı sigortalının işe giriş tarihinden itibaren beş yıl mühlet ile Hazine tarafından karşılanır. Bu fıkra kapsamında sağlanan prim teşvikinden patronlar yararlanır ve Hazine tarafından patrona sağlanan sigortalı primi payı teşviki fiyatının sigortalıya ödenmesi patrondan talep edilemez. Bu fıkra uyarınca teşvikten faydalanabilmek için Toplumsal Güvenlik Kurumuna verilmesi gereken aylık prim ve hizmet evraklarının yasal müddeti içinde verilmesi ve Hazinece karşılanmayan primlerin yasal müddeti içinde ödenmesi kaidedir.
İşe yerleştirme yükümlülüğünün takip ve kontrolüne, yerleştirme yapılacak takım ve durumların belirlenmesine, merkezi imtihan ve yerleştirme süreçlerine ait yordam ve asılları belirlemeye Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yetkilidir.”

Buradaki konuşmasına iştirakçileri selamlayarak başlayan Erdoğan, “Milletin evi” olarak nitelendirdiği Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gençleri ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti lisana getirdi. Gençlere hitabında emeğin değerine dikkat çeken Erdoğan, birtakım bedellerin vakte ve teknolojik gelişmelere direnerek değerini her daim koruduğunu tabir etti.

Bilim, teknoloji, kültür ve sanat üzere alanlarda ilerleme sağlamanın temel kaidesinin “emek” olduğunu belirten Erdoğan, “Bazı bedeller vardır ki takvim yaprakları hangi tarihi gösterirse göstersin, vaktin ruhu ne olursa olsun bunlar ehemmiyetini asla yitirmez. Bu bedeller olmadan dünü bugüne, bugünü ise yarına taşıyamazsınız. Emek işte bu kıymetlerden biridir. Kuşkusuz birçok kültürde emek muvaffakiyetin anahtarı olarak görülür. Lakin bizim inanç ve medeniyet dünyamızda emek sadece muvaffakiyet getirmez, rahmet ve rahmete de vesile olur.” tabirlerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında ulusal şair Mehmet Akif Ersoy’un, çalışmanın değerini anlatan “Cemaat intibah ister, uyanmaz saklı yaşlarla / Çalışmak, diğer yol yok, hem nasıl canlarla başlarla” dizelerini hatırlattı. Muvaffakiyetin, zahmetin bir meyvesi olduğunu belirten Erdoğan, “Rahmet zahmetin sonucudur. Unutmayın; ‘Zahmetsiz rahmet olmaz’ atasözümüz, bu gerçeğin çağlardan süzülüp gelen bir diğer tabiridir.” diye konuştu.

“Geleceğe inançla baktığımız bir sistemi hayata geçirdik”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti;

Milletin emanetini devraldığımız günden beri, özellikle emeğe hak ettiği kıymetin verilmesi noktasında büyük bir hassasiyetle hareket ettik. Öbür pek çok alanda olduğu üzere, personel ve patron ortasındaki ilgiyi de hakkaniyet penceresinden bakarak tesis ettik. Esnafından çiftçisine, memurundan emekçisine, girişimcisinden ihracatçısına, kimsenin mağdur olmadığı, herkesin geleceğe inançla baktığı bir sistemi hamdolsun hayata geçirdik.

Üretim, istihdam, yatırım ve ihracat olmak üzere dört taşıyıcı sütun üzerinde yükselttiğimiz Türkiye iktisadını hem büyüttük hem de şoklara karşı dirençli hale getirdik. Toplumun tüm kesitlerinin refah ve istikrardan azami ölçüde istifade ettiği, kimsenin geride bırakılmadığı bir nizamı milletimizin dayanağıyla inşa ettik. Ekonomik kalkınmayı toplumsal kalkınmayla birlikte sürdürdük. Sistemi bir bütün olarak ele aldık. Kalıcı istihdam odaklı çalışmalarımızı iktisadın her bir paydaşının yararına olacak formda tasarladık. Bunu yaparken, bilhassa gençlerimizi sisteme direkt dahil eden uygulama metotlarıyla teşvik ve takviye paketlerini de devreye aldık.

“Ekonomideki amaçlarımıza gençlerimizle birlikte yürüyoruz”

Hükümet olarak gençlerimize daha güzel bir gelecek sağlamak için elimizden geleni yapmanın gayreti içindeyiz. Zira bizim kaygımız var. Bu ülkeyle ilgili hayallerimiz var. Büyük ve Güçlü Türkiye vizyonumuz var. Bunun için siyasette, eğitimde, bürokraside, iş hayatında, sivil toplumda ve daha pek çok alanda kaynaklarımızı seferber ediyoruz. Vizyonlarına her vakit inandığımız gençlerimizin bilgisinden, dinamizminden, kabiliyetlerinden istifade etmeye kıymet veriyoruz. Bununla birlikte eğitim ve istihdam ortasındaki kopukluğu giderecek, sistemin aksayan yanlarını tamir edecek adımlar atmayı da sürdürüyoruz. Birazdan ayrıntılarını paylaşacağımız Gençliğin Üretim Çağı: GÜÇ Programı da bunlardan biridir.

“Gençlerimize ve patronlarımıza yeni dayanaklar sunacağız”

Beş temel takviye alanını kapsayan Gençliğin Üretim Çağı Programı ile her gencimizin yeteneklerini geliştirebildiği, kabiliyetlerini iş gücü piyasasına aktarabildiği, meslek hayatına başlarken devletini yanında hissettiği bir sistem kurmayı hedefliyoruz. GÜÇ Programı ile staj imkanlarından marifet kazandırmaya, mesleksel yönlendirmeden fiyat takviyelerine, eğitim ve istihdamda yer almayan gençlerimize yönelik yenilikçi modellere kadar çok geniş bir yelpazede gençlerimize ve patronlarımıza yeni dayanaklar sunacağız.

Hayata geçirdiğimiz bu proje ile devletin genç istihdamındaki rolünü de tekrar tanımlıyor, tekrar şekillendiriyoruz. GÜÇ Programımız kapsamında birinci adımı staj dayanakları ile atıyoruz. Staj dayanakları ile gençlerimizin eğitimleri sürerken iş gücü piyasasıyla tanışmasını ve mezuniyet sonrası istihdamı kolaylaştırmayı amaçlıyoruz. Biliyorsunuz, İŞKUR bünyesindeki staj portalı ile evlatlarımız uygun staj imkanlarına erişebiliyor, işletmelerimiz de iş ilanlarını yayınlayabiliyorlar. Artık bu sistemi bir üst düzeye taşıyoruz. Ulusal Staj Programı’nı İŞKUR’un uhdesine devrettik ve mevcut staj portalı ile birleştirdik. Birebir biçimde 10’dan fazla çalışanı olan kamu ve özel kesim işletmelerindeki stajyer çalıştırma yükümlülüğünü titizlikle uygulayacağız.

“Staj müracaatlarını almaya başlıyoruz”

Aktif iş gücü programlarından yararlanan işletmelere de en az yüzde 10 oranında stajyer alma zaruriliği getiriyoruz. Staj periyodunda gençlerimizin fiyat ve prim maliyetlerini desteklemeye devam edeceğiz. İş yeri ve stajyer eşleşmesini kolaylaştırmak için iş ve meslek danışmanlığı hizmeti vererek gençlerimizin yanında olacağız. Staj dayanaklarımıza önümüzdeki 3 yıl için toplam 27 milyar liralık bütçe ayırdık. Mevcut staj kapasitesine ek olarak 3 yılda 800 bin gencimizin daha staj süreçlerine devlet olarak inşallah dayanak sunacağız. Staj müracaatlarını bugünden itibaren İŞKUR üzerinden almaya başlıyoruz. Şimdiden tüm gençlerimiz için iyi, uğurlu olsun diyorum.

Türkiye’nin üretim kapasitesinin en verimli kaynaklarından biri her vakit tabir ettiğim üzere eğitim altyapımızdır. Lakin bu eğitim sistemimiz maalesef 28 Şubat periyodunun adaletsiz siyasetleri sebebiyle çok ağır yara almıştı. Katsayı denilen ucube uygulamayla meslek liseli gençlerimizin yıllarca önü kesildi, istedikleri üniversitelerde eğitim görmeleri engellendi. Bu haksızlığa son verdik; meslek liselerini çocuklarımız için tekrar cazibe merkezi haline getirdik. Mesleksel eğitim kurumlarımızdan mezun olan gençlerimiz, bugün iş gücü piyasasında büyük bir avantaja sahiptir. Bu gençlerimiz eskilerin tabiriyle kollarında altın bilezikle iş hayatında çok ayrıcalıklı bir yer tutmaktadır. Kendileri için geçmişte sıkça kullanılan ‘ara eleman’ tabirinin yerini bugün iş dünyasının ‘aranan eleman’ tabiri almıştır.

“Geleceğin Meslekte Uygulaması’nı hayata geçiriyoruz”

Bu dönüşüm, mesleksel eğitimin üretim süreçlerindeki yerini göstermesi açısından çok mühimdir. Meslek liseleri ve meslek yüksekokullarında tahsil gören gençlerimizi gerçek yönlendirmemiz, onları şimdi diplomalarını almadan farklı dallara dahil edebilmemiz ehemmiyet arz etmektedir. Bu sayede genç istihdam oranını artırabilir, endüstrimizin ve hizmet bölümümüzün gereksinim duyduğu nitelikli insan gücünü çok daha süratli karşılayabiliriz. İşte bu gayeyle, güç programı kapsamında ‘Geleceğin Meslekte Uygulaması’nı hayata geçiriyoruz. Uygulama çerçevesinde Yükseköğretim Heyetimiz, Ulusal Eğitim Bakanlığımız ve Çalışma Bakanlığımız ortasında güçlü bir iş birliği tesis ettik. Mesleksel ve teknik liselerin son sınıfındaki öğrencilerimizin bilgilerini İŞKUR sistemine aktardık.

Meslek yüksekokullarımızın son sınıflarında eğitimlerini sürdüren öğrencilerimizin bilgilerini de yakında İŞKUR data tabanına dahil edeceğiz. Her öğrencimize kendileriyle yakından ilgilenecek ‘İş ve Meslek Danışmanı’ atayacağız. Başta savunma sanayii olmak üzere, öğrencilerimizi aileleri ve danışmanlarıyla ahenk içinde yönlendirip farklı bölümlerdeki işverenlerimizle bir ortaya getireceğiz. Bu suretle her sene yaklaşık 250 bin meslek lisesi ve meslek yüksekokulu son sınıf öğrencimizi iş ve meslek danışmanlarıyla buluşturacak; 3 yılın sonunda toplam 750 bin gencimizi iş hayatına hazır hale getireceğiz.

“Gençlerimiz niteliklerine uygun işlerde istihdam edilmeli”

Şunu da büyük bir gururla tabir etmek durumundayım: Son yıllarda ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerimizin oranında kayda paha bir düşüş yaşanıyor. Bu elbet değerli bir kazanımdır lakin bu kazanımı kalıcı hale getirmek zorundayız. Vakit zaman ‘gençler iş beğenmiyor’ diyorlar. Bu üslup, gençlerimize haksızlık eden genellemelerin yapıldığını görüyoruz. Bunun da ötesinde ‘ev genci’ üzere incitici sözlerle gençlerimizin amaç alındığına şahit oluyoruz. Bu ülkenin aydınlık yüzlerini edilgen bir pozisyona iten, onların potansiyelini yok sayan hiçbir yaklaşımı bugüne kadar kabul etmedik ve etmeyeceğiz. Patronlarımızın haklarını nasıl gözetiyorsak, gençlerimizin taleplerine de büyük bir hassasiyetle kulak vermemiz gerekiyor. Patronlarımıza bu noktada kritik bir sorumluluk düşüyor. İş hayatına birinci adımını atmaya hazırlanan gençlerimizi niteliklerine uygun işlerde istihdam etmeli; adil fiyat, gelişim imkanı ve öngörülebilir çalışma şartlarını kendilerine sağlamak mecburiyetindeyiz. Bu kurallar temin edildiğinde gençlerin istihdama iştirakinin hangi seviyede arttığını alanda çok daha net görebiliyoruz.

“NYOP programını başlatıyoruz”

Türkiye’nin geleceğinde değerli roller üstlenecek her bir gencimizi gereksinim duyulan alanlara kazandırmakta kararlıyız. Üçüncü dayanak modülümüz olan NYOP programını işte bu maksatla başlatıyoruz. Bu programla gençlerimiz yeni marifetler kazanacak ve farklı alanlarda misyon alarak uygulamalı tecrübe elde edecekler. Programa katılan her gencimize günlük 1.375 lira cep harçlığı vereceğiz. İş kazası, meslek hastalığı ve genel sıhhat sigortası primlerini de İŞKUR üzerinden devlet olarak biz üstleneceğiz. Bu suretle önümüzdeki 3 yıl boyunca her sene 150 bin, 3 yılın sonunda ise toplam 450 bin gencimize eğitim vereceğiz. 108 milyar lira kaynak ayırdığımız bu programla eğitim ve istihdamın dışında kalmış gençlerimizi üretim sürecine yine dahil etmiş olacağız.

Sendikadan rapora ait şöyle denildi:

“Çalışmada, Almanya, Japonya, Finlandiya, Birleşik Krallık ve Güney Kore olmak üzere beş ülkenin mesleksel ve teknik eğitim sistemleri ayrıntılı biçimde incelendi. Bu ülkelerin mesleksel eğitim modelleri; okul-işletme iş birlikleri, iş temelli öğrenme yaklaşımları, program esnekliği ve mezunların istihdama geçiş düzenekleri açısından kıymetlendirilerek Türkiye için mukayeseli bir çerçeve sunuldu.

“Türkiye’de mesleksel ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısı 1 milyon 681 bin olmasına karşın, ortaöğretim içindeki hissesi son on yılda yüzde 36’dan yüzde 31,5’e geriledi. OECD ülkelerinde mesleksel programlardaki öğrenci ortalaması yüzde 44 iken, Türkiye bu ortalamanın hayli altında kaldı. Raporda, mesleksel eğitimin cazibesini artırmak için kapsamlı siyasetler geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.

“Mesleki eğitim merkezlerine kayıtlı öğrenci sayısı 2016’da 36 bin 619 iken, 2025’te 420 bin 330’a yükseldi. Bu artışa karşın, merkezlerin öğrenci ve velilere tanıtımı, rehberlik hizmetleri ve dal iş birlikleri yetersiz bulunuyor. Raporda, mesleksel eğitim merkezlerinin ‘cazibe merkezleri’ haline getirilmesi için tanıtım, rehberlik ve türel hakların garanti altına alınması önerildi.

“OECD ülkelerinde mesleksel eğitimde özel bölüm hissesi ortalama yüzde 23 iken, Türkiye’de bu oran yalnızca yüzde 6,4. Raporda, özel bölümün mesleksel eğitime daha fazla iştirakini sağlayacak teşvik sistemlerinin devreye alınması daveti yapıldı.

“Rapordaki tespitlere nazaran, mesleksel ve teknik ortaöğretimden mezun olan öğrencilerin büyük çoğunluğu işgücüne katılmak yerine üniversite imtihanına başvuruyor. 2024 yılında 360 bin 81 yeni mezundan 352 bin 545’i üniversite imtihanına girdi. Yükseköğretimdeki kontenjan azalmaları ve baraj puanlarının kaldırılması, mesleksel eğitim mezunlarının üniversiteye geçişini zorlaştırırken, eğitim-istihdam bağının güçlendirilmesi acil bir muhtaçlık olarak öne çıkıyor.”

Bilgilendirmenin devamında şu sözlere yer verildi:

“Türkiye, 18-24 yaş ortası ne eğitimde ne istihdamda olan (NEET) genç oranında yüzde 31 ile OECD ülkeleri ortasında birinci sırada yer alıyor. Bu gençlerin büyük kısmı lise mezunu olmasına karşın hem istihdam hem de eğitim dışında kalıyor. Raporda, NEET gençlere yönelik özel siyaset ve yönlendirme düzeneklerinin geliştirilmesi öneriliyor.

“Mesleki ve teknik ortaöğretimde öğretmen başına düşen öğrenci sayısı 11 ile Türkiye, OECD ortalaması olan 14’ün altında kaldı. Bu kapasitenin daha aktif kullanılarak, genel ortaöğretim öğrencilerine sertifikalı mesleksel eğitim programları sunulması tavsiye ediliyor.

“Raporda, mesleksel eğitimde yaşanan sıkıntıların tahlili için bilgi temelli siyaset geliştirme, sektör-okul iş birliklerinin güçlendirilmesi ve erken yönlendirme düzeneklerinin hayata geçirilmesi vurgulandı. Almanya, Japonya ve Güney Kore üzere ülkelerde mesleksel lise mezunlarının istihdam oranının yüzde 89’lara ulaştığı aktarılarak, Türkiye’de de emsal modellerin uyarlanması gerektiği söz edildi.

“Analiz sonuçları; erken yaşta mesleksel yönlendirme, okul-işletme iş birliğinin güçlendirilmesi, özel bölümün mesleksel eğitime daha fazla dahil edilmesi ve mezunların direkt istihdama geçişini destekleyen siyasetlerin aciliyetini ortaya koydu. Ayrıyeten yüksek NEET oranları, mesleksel eğitimin genç işsizliğiyle uğraşta daha aktif bir araç haline getirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu doğrultuda raporda şu teklifler sıralandı:

“Ortaöğretimde mesleksel eğitime yönelimi artırmak için erken yaşta aktif meslek rehberliği ve yönlendirme düzenekleri güçlendirilmelidir.

“Mesleki eğitimin ortaöğretim içindeki hissesinin düşmesi dikkate alınarak, mesleksel eğitimi cazip hale getiren yapısal siyasetler geliştirilmelidir.

“İş temelli öğrenmenin cazibesini gösteren mesleksel eğitim merkezleri kurumsal olarak güçlendirilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.

“Mesleki eğitim merkezleri ortaokuldan itibaren öğrenci ve velilere aktif biçimde tanıtılmalı, rehberlik faaliyetleri artırılmalıdır.

“Mesleki eğitimin sürdürülebilirliği için özel dalın ortaöğretim seviyesinde mesleksel eğitime iştiraki teşvik edilmelidir.

“Mesleki ve teknik ortaöğretimde oluşan kapasite avantajı, kısa periyodik ve sertifikalı mesleksel eğitim programlarıyla daha aktif kullanılmalıdır.

“Mesleki eğitim mezunlarının direkt istihdama geçişini güçlendirmek hedefiyle mezun beklenti ve yönelimlerine ait bilgi temelli çalışmalar yapılmalıdır.

“Uluslararası örnekler doğrultusunda mesleksel eğitimin itibarı, okul-işletme iş birliği ve esnek geçiş modelleriyle tekrar yapılandırılmalıdır.

“Yükseköğretime yönelen ve direkt istihdama geçecek öğrenciler için farklılaştırılmış mesleksel eğitim modelleri oluşturulmalıdır.

“Yüksek NEET oranları dikkate alınarak gençlerin sertifikalı mesleksel eğitimler ve mesleksel eğitim merkezlerine yönlendirilmesi sağlanmalıdır.

“Mesleki ve teknik eğitim siyasetleri, tüm paydaşların iştirakiyle ve data temelli bir yaklaşımla planlanmalıdır.

“Rapor, mesleksel ve teknik eğitimin niteliğini artırmak, öğrencileri istihdam odaklı yetiştirmek ve Türkiye’nin insan kaynağı potansiyelini güçlendirmek için acil adımlar atılması gerektiğini ortaya koyuyor. ‘Herkesin Bir Mesleği Olmalı’ anlayışıyla, paydaş iş birlikleri, esnek programlar ve dataya dayalı siyasetler ile mesleksel eğitimin geleceği tekrar inşa edilmelidir.”

Bu yönetmelik kapsamında, Ulusal Eğitim Akademisinde kontratlı eğitim çalışanı olarak istihdam edilebilecek şahıslara ve istihdam süreçlerine dair kıymetli düzenlemeler getirildi.

Akademide, doktora yahut daha üst akademik unvana sahip olanlar, öğretmen veya başöğretmen ünvanıyla vazife yapanlar ile en az lisans seviyesinde eğitimini tamamlamış ve Bakanlık takımlarında 10 yıl ve üzeri hizmeti olup bu müddetin en az 3 yılını şube müdürü ve üstü kadrolarda asaleten geçirenler, kontratlı eğitim çalışanı olarak misyon alabilecek.

Sözleşmeli Eğitim İşçisi İstihdamı

• Doktora yahut daha üst akademik unvana sahip olanlar
• Öğretmen, uzman öğretmen veya başöğretmen unvanına sahip olanlar
• En az lisans seviyesinde eğitimini tamamlamış ve Bakanlık takımlarında 10 yıl ve üzeri hizmeti olup bu müddetin en az 3 yılını şube müdürü ve üstü kadrolarda asaleten geçirenler

Eğitim Personeli Seçme Kurulu

MEB tarafından oluşturulacak Eğitim Personeli Seçme Kurulu, Ulusal Eğitim Bakanı onayıyla belirlenecek bir bakan yardımcısının başkanlığında; Milli Eğitim Akademisi Lideri, Ölçme, Kıymetlendirme ve İmtihan Hizmetleri Genel Müdürü, Bilgi İşlem Genel Müdürü ve Personel Genel Müdürü’nden oluşacak.

Kurulun Görevleri

• Başvuru tarihlerini belirlemek
• Eğitim çalışanı kontenjanlarının belirlenmesini sağlamak
• Değerlendirme ve kelamlı imtihan komitelerinin oluşturulmasını sağlamak
• Komisyonlar ortasındaki uyumu sağlamak
• Değerlendirme ve imtihan tarihlerini belirlemek
• Sınav sorularını hazırlatmak ve değerlendirilmesini sağlamak
• Sonuçların duyurulmasını sağlamak

İstihdam Süreci

Akademide istihdam edilecekler, 2914 sayılı Yükseköğretim İşçi Kanunu’na tabi öğretim üyesi kadrolarından yahut Ulusal Eğitim Akademisi Akademik Konseyinin teklif ettikleri ortasından Bakan tarafından seçilecek. Bakanlık takımlarında vazife yapanlardan istihdam edilecekler ise Eğitim İşçisi Kıymetlendirme Formu üzerinden yapılacak kıymetlendirme sonucunda belirlenen 3 katı adayın alınacağı kelamlı imtihan sonucuna göre, öteki adaylar ise Bakanlık tarafından yapılacak yazılı yahut kelamlı imtihan sonucuna nazaran belirlenecek.

Sözleşmeli eğitim işçisi olarak istihdam edilecekler, istihdam edilecek yerlere, alanlara ve istihdam kaynağına nazaran farklı ayrı Bakanlıkça belirlenecek kontenjanı geçmeyecek formda planlanacak.