Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Bakanlığının bütçesinin görüşüldüğü TBMM Genel Konseyi’nde MESEM’e yönelik tenkitleri yanıtlarken, mesleksel eğitimle çocuk işçiliğinin kesin çizgilerle ayrıldığını, hiçbir çocuğu ucuz iş gücü olarak görmediklerini ve hiçbir evladın hayatını riske atmadan alandaki her adımın yakından izlendiklerini savundu.

Yusuf Tekin, Türkiye’de eğitim siyasetlerinin yakın siyasi tarihten bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek, “Cumhuriyet tarihi boyunca farklı periyotlarda yaşanan askeri müdahaleler, muhtıralar, vesayet teşebbüsleri ve harika idare periyotları, en ağır tesirini eğitim siyasetlerinde göstermiştir. Okulun, müfredatın, imtihan sisteminin, okul tiplerinin ve öğretmenlik mesleğinin bilimsel ve demokratik siyaset yerinde tartışılması gereken başlıklar olmaktan çıkarak kapalı kapılar arkasında ve salt ideolojik kabuller eşliğinde formlandığı yasakçı devirler yaşanmıştır. Bu devirlerde eğitim, toplumun tamamını kuşatan bir hak alanı olmamış, bilakis muhakkak bölümleri dışarıda tutan, birtakım hayat biçimlerini makbul, kimilerini sakıncalı gören bir tasnif aracına dönüştürülmüştür ” diye konuştu.

“Mesleki eğitimle çocuk personelliği kesin çizgilerle birbirinden ayrıştırılmıştır”

Bakan Tekin, MESEM uygulamasına yönelik tenkitlere şöyle karşılık verdi: “Mesleki eğitim Türkiye’nin hem iktisadi hem ahlaki omurgalarından bir adedidir. Hepimizin bildiği üzere bu alandaki pek çok tartışmanın arka planında 28 Şubat’la birlikte zihinlere yerleştirilen kırılmalar mevcut. Bir periyot katsayı uygulamalarıyla meslek liselerin, imam hatiplerin kapısını kapatan anlayış bugün öteki kavramlar üzerinden birebir kurumsal yapıları yıpratmaya çalışıyor. O periyot gençlerimizi yükseköğretimden dışlayan bu zihniyet artık mesleksel eğitimi bir sorun alanı üzere göstererek Türkiye’nin üretim damarını kesmeye çalışıyor. Bizim son yirmi yılda yaptığımız iş, bu tarihi kırılmayı onarmak, mesleksel eğitimi yine prestij ve inanç eksenine taşımaktır.

MESEM, kökleri 1977’ye uzanan çıraklık eğitimini örgün eğitimin bir modülü haline getiren bir program tipidir. Ortaokul mezunu ve 14 yaşını doldurmuş gençlerimiz bir yandan mecburî ortaöğretim sürecine devam ederken başka yandan sigortalı, kontratlı bir biçimde usta öğretici ve öğretmen gözetiminde hem okulda hem işletmede marifet kazanmakta, devletin direkt sorumluluğu altında eğitim görmektedir.

Bu uygulamayı yaparken Anayasa’mız, ulusal mevzuatımız, tarafı olduğumuz milletlerarası mukaveleler, ahlaki prensiplerimiz ve kültürümüz rehberimiz olmuştur. Bu metinlerde mesleksel eğitim ile çocuk personelliği ortasında kesin çizgilerle ayrıştırma yapan bir düzenleme mevcuttur. İkinci olarak, iş sıhhati ve iş güvenliği Anayasa’dan başlayarak 6331 sayılı Kanun’la, 3308 sayılı Mesleksel Eğitim Kanunu’yla garanti altındadır. Bizler de her çocuğumuzun emanet olduğu şuuruyla hareket ediyoruz, onu ucuz iş gücü olarak gören her türlü yaklaşım bizim için hem hukuken hem de vicdanen kabul edilemezdir.

Bugün karşımızda mesleksel eğitimde yürütülen her çabayı görmezden gelip okulla, atölyeyle, sigortayla, mukaveleyle yürütülen bir süreci tek sözlük etiketlere indirgeyen bir lisan kullanıyorsunuz. Eğitim ile emek ortasındaki köprüyü güçlendirmeye çalıştığımız her adımı güya gençlerimizi ucuz iş gücü haline getiren bir nizam kuruyormuşuz üzere sunan bu yaklaşım hakikati de istatistiği de demogojiyi de göz arkası ediyor. Halbuki bizim için asıl sıkıntı, bir meslek öğretmenin ötesinde, gencin hayat seyahatini inançlı, saygın ve kontrollü bir yerde kurabilmektir.

“2024-2025 eğitim öğretim yılı prestijiyle 253 bin işletme denetlenmiş, 23 bin 252 uygunsuz işletmeyle kontrat feshedilmiştir”

“Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” vurgusu

Tekin, 3 Kasım 2002’den bu yana süren AK Parti iktidarlarının eğitim alanındaki en kıymetli icraatlarından birinin, demokratik hukuk devleti unsurları doğrultusunda vatandaşla devlet ortasındaki itimadı yine tesis etmek olduğunu söyledi. Tekin, şöyle konuştu:

Tekin konuşmasında CHP’ye yönelik tenkitlerde bulundu.

Tekin, kalkınma planlarında ve temel siyaset metinlerinde mesleksel eğitime dair kayda geçen her maksadın, ayrılan her imkanın, gençlerin hangi mesleksel kimlikle, hangi zihinsel ve teknik donanımla ve hangi özgüven ikliminde hayata katılacağını tayin eden Türkiye Yüzyılı iradesinin tabiri olduğunu belirtti.

Bu iradenin, devletin insan ve toplum tasavvurunu, üretim iktisadına bakışını, adalet ve fırsat eşitliği anlayışını tıpkı çizgide buluşturan kurucu bir tercihe işaret ettiğini lisana getiren Tekin, “Merkezinde Cumhurbaşkanımızın liderliği, Cumhurbaşkanı Yardımcımızın yakın takibi, kabinemizin müşterek kararlılığı ve alanda büyük bir sadakatle misyon yapan öğretmenlerimizin emeği bulunuyor.” diye konuştu.

Tekin, içinde bulundukları devirde dijital teknolojilerin, yapay zeka ve otomasyonun, üretimden gündelik hayata kadar pek çok alanı tekrar düzenlediğine dikkati çekerek şöyle devam etti:

“Bilgiye erişimin bu kadar hızlandığı bir tabanda, bilginin hakikatle, hikmetle ve ahlakla bağını korumak her zamankinden daha güç hale geldi. Data artık iktisadi istikrarları, siyasal süreçleri ve toplumsal bağlantıları etkileyen bir güç ögesi. Bu kurallar altında gençlerimizin ‘Ben kimim, neye emek veriyorum, bu emek aileme, ülkeme ve insanlığa nasıl bir karşılık üretiyor?’ sorularına dağılmadan, dengeli karşılıklar verebilmesi, vaktini, emeğini ve kabiliyetlerini sağlam bir tabanda konumlandırabilmesi, maarif anlayışımız açısından merkezi bir sıkıntıdır. Türkiye Yüzyılı perspektifi, bu tablo karşısında benimsediğimiz siyasi ve zihni çerçeveyi söz ediyor. İnsanı merkeze alan, emeği yücelten, merhamet ve adalet ölçülerini önceleyen bir maarif anlayışını devletin uzun vadeli planlamasıyla buluşturuyor.”

– “28 Şubat’taki düzenlemelerle mesleksel ve teknik eğitimin ortaöğretimdeki hissesi yüzde 17 bandına geriledi”

Mesleki ve teknik eğitimin, ülkenin beşeri birikimini güçlendiren temel alanlardan biri olduğunu kaydeden Tekin, İnsan Hakları Kozmik Bildirgesi’nin 26. unsurunun, Çocuk Hakları Mukavelesi’nin 28. hususunun ve Anayasa’nın 42. hususunun eğitimi, kişiliğin gelişmesiyle, eşit imkanlarla erişimle ve insan onuruna yakışır bir hayatla irtibatlandırdığını anlattı.

Tekin, “1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu yöneltme unsuru ve mesleksel eğitim merkezlerini ortaöğretim sisteminin yapısal bir ögesi olarak tanımlayan kararlarıyla, mesleksel ve teknik eğitimin genci hem üretken bir yurttaşlığa hem de onurlu bir meslek sahibi olmaya hazırlayan stratejik mahiyetini açık biçimde ortaya koyuyor.” değerlendirmesini yaptı.

Uluslararası tablonun da bu gerçeği teyit ettiğini kaydeden Tekin, “Almanya’da mesleksel eğitimin ortaöğretim içindeki hissesi yaklaşık yüzde 47, İsviçre’de yüzde 61, Polonya’da yüzde 53 seviyesinde, Avrupa Birliği ortalaması yüzde 51, OECD ortalaması ise yüzde 44 civarında. Ülkemizde mesleksel ve teknik eğitimin ortaöğretim içindeki hissesinin bugün yüzde 40’lara yaklaşmış olması, yöneldiğimiz istikamet bakımından değerli bir eşiğe geldiğimizi gösteriyor. Birebir vakitte bu alanda yeni bir atılım periyoduna girme sorumluluğunu da hatırlatıyor.” sözlerini kullandı.

Yakın tarihe bakıldığında, bu eşiklere hangi bedellerin ödenerek gelindiğini unutmadıklarını söz eden Tekin, şöyle devam etti:

“28 Şubat sürecinde yürürlüğe konulan düzenlemelerle mesleksel ve teknik eğitimin ortaöğretim içindeki hissesinin yüzde 17 bandına kadar gerilediğini, meslek liselerinin hem yapısal hem de ruhsal olarak gaye haline getirildiğini hepimiz hatırlıyoruz. Ortaya çıkan tablo, okul çeşitlerinin dağılımını bozmakla kalmadı, Türkiye’nin üretim gücünü, genç istihdamını ve toplumsal hareketlilik kanallarını daraltan uzun vadeli bir tahribat üretti. Son 23 yılda atılan adımlar, bu oranı tekrar yüzde 40 düzeylerine taşıyarak mesleksel eğitimi ayağa kaldırdı. Sisteme itimadı tazeleyen, meslek liselerinin prestijini onaran bir çerçeve kurdu. Buna karşın mesleksel eğitimi değersizleştiren, mesleksel eğitim merkezlerimizi tartışırken emek veren çocuklarımızın hukukunu görmezden gelen her kelam, evvela o çocukların alın terine karşı ağır bir haksızlık ve hadsizlik, birebir vakitte Türkiye’nin üretim kapasitesine, toplumsal refahına ve kalkınma tezine karşı sergilenen önemli bir basiretsizliktir.”

– “Çocuklarımızı ortaokuldan itibaren üretim ortamıyla tanıştırıyoruz”

Bakan Tekin, 2024-2025 eğitim öğretim yılı prestijiyle 3 bin 408 mesleksel ve teknik ortaöğretim kurumunda 1 milyon 625 bin 673 öğrencinin eğitim gördüğünü, bu öğrencilerin, mesleksel ve teknik Anadolu liselerinde 56 alanda, 119 kısımda, mesleksel eğitim merkezlerinde ise 39 alanda, 193 kolda yollarına devam ettiğini aktardı.

Mesleki eğitim merkezlerinin, 2016’dan itibaren örgün sistemin bir kesimi haline geldiğini anımsatan Tekin, şunları kaydetti:

“Çıraklık eğitimi gençlerimizin hem iş gücü piyasasına hem de toplumsal güvenlik sistemine dahil olduğu inançlı bir tabana kavuştu. Öğrencilerimiz iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı sigorta kapsamına alındı. Fark derslerini tamamladıklarında meslek lisesi diplomasına ulaşabilecekleri bir yapıya kavuştu. İşletmeler, iş sıhhati ve güvenliği ölçütleri bakımından Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığımız ile Bakanlığımızın ilgili üniteleri tarafından sistemli biçimde denetleniyor. Uygun bulunmayan on binlerce işletmeyle mukaveleler feshediliyor. İnançlı okul-güvenli atölye-güvenli işletme zinciri adım adım tahkim ediliyor.”

Tekin, Türkiye Yüzyılı’nda mesleksel eğitim için çizdikleri istikameti Mesleksel ve Teknik Eğitim Siyaset Dokümanı ile somutlaştırdıklarını, “Herkesin bir mesleği olmalı” yaklaşımıyla eğitim, istihdam ve üretimi baştan sona gözden geçirdiklerini, eğitim-istihdam-üretim sınırını birlikte düşünerek daha esnek, erişilebilir ve dalla daha iç içe bir yapı kurmaya uğraş ettiklerini belirtti.

Tekin, bu emeğin karşılığını gördüklerini belirterek 2025 LGS datalarının, muvaffakiyet sıralamasında birinci yüzde 5’lik dilimde yer alan öğrencilerin mesleksel eğitime ilgisinin bariz biçimde arttığını gösterdiğini, mahallî yerleştirme oranının 2023’te yüzde 39,40 iken 2025’te yüzde 43,91’e yükselmesinin ise hem ailelerin hem de çocukların meslek liselerine duyduğu inancın güçlendiğini ortaya koyduğunu söyledi.

Üretim dünyasında yaşanan esaslı değişimin problemin bir öbür boyutu olduğunu belirten Tekin, şöyle konuştu:

“Çok kısa sayılabilecek bir vakit dilimi içinde klasik tezgah tertibinden sensörlerle izlenen, anlık datalarla yönetilen, bütün süreçleri dijital ağlarla birbirine bağlanan bir sanayi yapısına geçildi. Tasarım, üretim, bakım, lojistik ve kalite denetim evvelden olduğu üzere birbirinden kopuk safhalar değil, tek bir data akışının içinde birbirine eklemlenen halkalar halinde işliyor. Bu türlü bir görüntü karşısında mesleksel eğitimi alışageldiğimiz formüllerle sürdürme imkanımız kalmadı. Gençlerimizi, Sanayi 4.0 tartışmalarının merkezinde yer alan ve her gün yeni boyutlar kazanan bu yeni üretim evrelerine hazırlayacak yeni, alandan beslenen ve hakikate yaslanan bir bakışa gereksinim var. Dijital İkiz Atölyeleri Projesi’ni tam da bu gereksinimin somut bir yanıtı olarak kurguladık.”

– Dijital İkiz Atölyeleri Projesi

Bakan Tekin, 10 pilot okulda hayata geçirdikleri dijital ikiz altyapısı sayesinde her bir makineyi, tezgahı ve iş sürecini teğe bir dijital ortama taşıdıklarını, öğrencilere gerçek bir makinede yapabilecekleri bütün süreçleri büsbütün inançlı bir yerde deneyim etme imkanı sunduklarını söyledi.

Normal kurallarda 4 yıla yayılan mesleksel maharet kazanımlarının, ağırlaştırılmış bir programla 4-6 ay içinde pekiştirilebildiğini kaydeden Tekin, “Pilot uygulamalarda CNC, elektrik-elektronik ve motorlu araçlar alanlarında öğrencilerimizin birinci bir haftada, klasik uygulama sisteminde 2-3 ayda ulaşılan maharet düzeyine erişebildiğini tespit ettik. Yanılgı yapma telaşı azaldığı için uygulama iştahı bariz biçimde artıyor, öğretmenlerimiz de sınıf içi uygulamayı çok daha faal biçimde yönetebiliyor.” diye konuştu.

Tekin, dijital ikiz altyapısının, her bir öğrencinin hangi beceriyi hangi seviyede gerçekleştirdiğini, hangi etapta zorlandığını, hangi senaryoda gelişme gösterdiğini anlık olarak kaydedebildiğini, böylelikle öğrencilerin mesleksel yeterliliklerinin delile dayalı biçimde takip edilerek, geri bildirim üretme imkanı verdiğini anlattı.

Bu altyapıyı okul çağındaki gençlerin yanı sıra halk eğitim merkezleri ve belediyeler üzerinden yürütülecek yetişkin eğitimlerinde tekrar maharet kazandırma ve marifet geliştirme süreçlerinde de kullanmayı planladıklarını belirten Tekin, “Dijital ikiz atölyelerinin, üretim planlamasından bakım süreçlerine, AR-GE çalışmalarından kalite denetime kadar pek çok alanda işletmelerle ortak lisan kurabilen güçlü bir ortak çalışma yeri haline gelmesini hedefliyoruz. Böylelikle mesleksel ve teknik eğitim, hem Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin hem de ülkemizin üretim öyküsünün taşıyıcı sütunlarından biri olarak yerini daha da sağlamlaştırmış oluyor.” dedi.

Tekin, projede emeği geçen tüm paydaşlara teşekkür ederek projenin güzel olmasını diledi.

Programa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, İstanbul Valisi Davut Gül ve Vilayet Ulusal Eğitim Müdürü Murat Mücahit Yentür ile öğretmenler ve öğrenciler katıldı.

Bakanlıktan yapılan açıklamaya nazaran, meslek liseleri, sırf eğitim verilen kurumlar değil, direkt üretim yapan ve ülke iktisadına katkı sağlayan merkezler haline geldi.

Bu kapsamda meslek liselerinde üretimin sürat kazanmasıyla 2019’da 356 milyon lira olan döner sermaye gelirleri, geçen yıl 7,1 milyar liraya yükselerek son 5 yılda yaklaşık 20 kat artış gösterdi.

Gelirlerin büyük kısmı atölyelerin modernizasyonu, makine-teçhizat yenilemesi ve öğrencilerin pratik eğitim süreçlerine aktarılıyor. Böylelikle öğrenciler gerçek üretim ortamında mesleksel hünerler kazanarak iş dünyasına daha donanımlı biçimde hazırlanıyor.

Yeni uygulamalar mesleksel eğitimi güçlü bir paydaş işbirliği tabanına taşıdı

Bakanlığın 40’tan fazla vilayette sanayi, ticaret odaları, organize sanayi bölgeleri ve kesim temsilcileriyle yaptığı istişareler sonucunda hazırladığı “Mesleki ve Teknik Eğitim Siyaset Belgesi”, geçen yılın ağustos ayında yürürlüğe girdi.

Belge, erişim, güzelleştirme ve istihdam ekseninde 74 strateji içeriyor. Mesleksel eğitimdeki yeni uygulamalar, bu yerleri yalnızca eğitim alanı olmaktan çıkarıp güçlü bir paydaş işbirliği tabanına taşıdı.

Geçen yıl 11, bu yıl ise 1 yeni atölye daha açılarak üretim kapasitesi genişletildi.

Savunma endüstrisinin nitelikli insan kaynağını yetiştirmek maksadıyla başlatılan Ulusal Yetkinlik Atağı (ELMAS Programı) kapsamında 12 vilayetteki 13 mesleksel ve teknik Anadolu lisesi bölüme entegre edildi.

Ayrıca “sektör içi okul”, “sektöre entegre okul”, “ihtisas MTAL” ve “Bölge MTAL” uygulamalarıyla eğitim-istihdam bağlantısı güçlendirildi. Eğitimde fırsat eşitliği kapsamında da 21 vilayette 22 Bölge MTAL hayata geçirildi.

Mesleki eğitim müfredatı tekrar yapılandırıldı

Ayrıca mesleksel eğitimde ortaokul öğrencilerinin yeteneklerini erken yaşta keşfetmeleri maksadıyla “Zanaat Atölyeleri” kuruldu. Bu kapsamda 12 alanda 147 modüler kurs programı uygulamaya alındı ve öğrencilerin mesleklerle ahengini tespit etmeyi amaçlayan “Mesleki Eğilim Belirleme ve Maharet Ölçme Bataryası” geliştirildi.

Mesleki eğitim müfredatı, dijital dönüşüm, yeşil dönüşüm ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda tekrar yapılandırıldı.

Bu kapsamda yapay zeka, endüstriyel kalite denetim ve havacılık-uzay teknolojisi üzere alanlarda yeni kısımlar açılırken, ülkenin 7 bölgesinde planlanan gastronomi liselerinin birinci örnekleri ise İstanbul ve Erzurum’da açıldı.