Üniversitenin Yenilevent Yerleşkesi’nde düzenlenen sempozyumun açılış oturumunda konuşan İstanbul Valisi Davut Gül, Aile Vakfının aile ve nüfus konusunu ulusal güvenlik problemi olarak kabul ettiğini, vakfın bu mevzuyu MSÜ ile birlikte ele almasının kıymetli olduğunu söyledi.

Vali Gül, İstanbul’da bu yıl geçen seneye nazaran 11 bin daha az öğrencinin kaydedildiğini belirterek, “Bu ne demek? 6 yaşındaki çocuklarımız bir evvelki seneye nazaran 10 binden daha fazla azaldı. Muhtemelen bu sene de birebir biçimde devam edecek.” dedi.

İstanbul’da çalışan annelerin hayatını kolaylaştırmak ve ekonomik manada takviye olmak için kimi siyasetler yürüttüklerini vurgulayan Vali Gül, “Bu yıl Valilik olarak lokal imkanlarımızla 300 tane kreş ve anaokulu yapacağız. Bunların 100’ü Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, 100’ü İl Milli Eğitim Müdürlüğü, 100’ü ise müftülüğümüz tarafından işletilecek. Annelere, yürüme aralığında, çok sembolik fiyatlarla çocuğunu güvenerek bırakabileceği bir alternatif sunuyoruz. Sitelerde 100-200-500 konutun bir ortada yaşadığı ortam var. Sitelerin içerisinde kullanılmayan, atıl alanları ‘Anaokulum Bahçemde’ projesiyle kreş ve ana sınıfı haline getiriyoruz.” bilgisini verdi.

“Türkiye’nin genç nüfusu 45 yıldır daima düşüyor”

Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu da İstanbul Fuar Merkezi’nde düzenlenen SAHA 2026 Milletlerarası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı’na katıldığını anımsatarak, “Orada basına şunu söyledim: ‘Bunların hepsi gurur verici lakin nüfusunuz olmadığında bunlar bir hiç.'” sözünü kullandı.

Afyoncu, Türkiye’nin son yıllarda Avrupa’dan Asya ve Afrika’ya artan jeopolitik tesiri ve gelişen savunma endüstrisine karşın gelecekteki pozisyonu için büyük stratejik mahzur olan “hızlı ve derin demografik çöküş”le karşı karşıya olduğu değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’nin nüfusuyla ilgili tarihi sürece değinen Afyoncu, Avrupa’daki birçok devletten daha fazla nüfusa sahip olan Osmanlı İmparatorluğu’nun 10 milyon kilometrekarelik bir coğrafyaya hükmettiğini lakin 17. yüzyıldan itibaren nüfus istikrarının Osmanlı’nın aleyhine döndüğünü söyledi.

Afyoncu, Osmanlı İmparatorluğu’nun nüfusunun 17-18. yüzyıllarda fazla artmadığını, Avrupa’nın nüfusunun 100 milyondan 190 milyona ulaşarak yaklaşık 2 katına çıktığını belirtti.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son 2 asrında nüfusun çabucak hemen tıpkı kaldığını, Rusya’nın nüfusunun 10 kat arttığını, Rus ordusunun Türk ordusunun 5 misline yakın büyüklüğe sahip olduğunu belirten Afyoncu, artmayan nüfusun milyonlarca kilometrekarelik bir imparatorluğu kaybettirdiğini anlattı.

Cumhuriyet periyodunda farklı nüfus siyasetleri uygulandığının altını çizen Afyoncu, Cumhuriyet’in ilanından itibaren izlenen siyasetlerle nüfusun her yıl arttığını lisana getirdi.

Afyoncu, 1950’lerin sonlarından itibaren Türkiye’de nüfusun ekonomik kalkınmayı engellediği istikametinde yer oluşturulmaya başlandığını anlatarak, “Vakıflar, dernekler, birtakım siyasetçiler, kimi iş adamları ve basın, nüfus artışının ulusal geliri düşürdüğünü, nüfus artış suratının büyük meselelere yol açtığını söyleyerek nüfus artışını öcü üzere gösterdiler. İki çocuklu aile ülkü aile olarak gösterildi.” diye konuştu.

TÜİK’in 21 Mayıs 2026’da nüfus bilgilerini açıklayacağını bildiren Afyoncu, “2025’te doğurganlık suratımızın 1.40’lara kadar düştüğü varsayım ediliyor.” dedi.

Afyoncu, nüfusun kendini yenileyememesinin önemli risk olduğunu, gerçek bir beka sorunu olduğunu, Türkler için savaştan bir daha değerli bir tehdit olduğunu vurguladı.

Bir ülkenin dinamik olabilmesi için 15 yaş altı nüfusun toplam nüfusun en az yüzde 30’una denk gelmesi gerektiğine dikkati çeken Afyoncu, “Yaşlı nüfusun da toplam nüfusun yüzde 15’ini aşmaması gerekir. Şu anda 0-14 yaş nüfusumuz yüzde 20’ye düşerken, yaşlı nüfusumuz ise toplam nüfusun yüzde 11’ine yükselmiştir. 2035’te 0-14 yaşlı nüfusumuz yüzde 15’e düşerken, yaşlı nüfusumuz da yüzde 15’e yükselecektir. Genç nüfusuyla övünen ülkemiz, Avrupa’nın yaşlı ülkeleri ortasına yanlışsız süratle gidiyor. Türkiye’nin genç nüfusu 45 yıldır daima düşüyor.” açıklamalarında bulundu.

“Acil önlemler alınmazsa 2100’de nüfus 25 milyona kadar düşecek”

Afyoncu, 2050 yılına gelindiğinde genç nüfus oranının yüzde 10’un altına düşeceğini ve bunun felaket ötesi bir durum olduğunu kaydetti.

Nüfus ve aile konusunda tehlikenin kapıyı çaldığını ve kırdığını söyleyen Afyoncu, “Hala tehlikenin farkında değiliz. Çok acil önlemler alıp uygulamaya sokmazsak 2100’de Türkiye’nin nüfusu 25 milyona kadar düşerken, yaşlı nüfusun toplam nüfusun yarısına yükselme ihtimali fazladır.” dedi.

Afyoncu, insanların kasabalarda yaşamalarının teşvik edilmesini, evlenme kredilerinin ölçüsünün ve kreş imkanlarının artırılmasını, bulundukları yerde varlığını sürdüremeyecek Türklerin ülkeye göçünün planlanmasını tavsiye ederek, “Annelere devlet tarafından en az 3 çocuğu olduğunda maaş bağlanmalıdır. 3 çocuğu olan anneye devlet memuru üzere maaş verilmesi kanaatindeyim, emekli olduğunda da emekli maaşı verilmelidir. Kazakistan bunu uyguladı ve çok başarılı oldu.” tabirlerini kullandı.

“Aile, kutsal ocaktır”

İstanbul Aile Vakfı Başkanı Üner Karabıyık ise vatan müdafaasının sadece hudut savunmasından, askeri kapasite ve teknolojilerden ibaret olmadığını, aile ocağında başladığını söyledi.

Ailenin milletin hafızası, devlet şuurunda ise birinci mektebin aile şuuru olduğuna dikkati çeken Karabıyık, “Aile, merhametin, adaletin, vefanın, sadakatin, fedakarlığın ve ahlakın jenerasyondan jenerasyona aktarıldığı kutsal ocaktır.” diye konuştu.

Karabıyık, “1950’lerden itibaren ülkemiz dahil pek çok ülkede nüfus büyükşehirlerde toplandı. Çağdaş kent hayatı, tanınan kültür akımları üzerinden toplumları kişiselleştirdi, kimliksizleştirdi. Aile bağları zayıflayan, köklerinden beslenemeyen bu toplumlar kültürel olarak kuruyor ve çürüyor bugün.” tabirlerini kullandı.

Bugün işgal dalgasının ekranlar üzerinden geldiğini, zihinleri ve kalpleri ele geçirdiğini belirten Karabıyık, kelamlarına şöyle devam etti:

“Dün vatanı bölmek isteyenler haritalar üzerinde çalışırdı. Bugün aileyi bölmek, kuşağı zayıflatmak, çocukları kimlik karmaşasına sürüklemek ve gençleri köklerinden koparmak için medya ve toplumsal medya cephesinde savaş ilan ediyorlar. Bugün her konutun içinde, bir köşesinde televizyon, bir köşesinde telefon ve tablet, bir köşesinde ise bilgisayar ekranlarından oluşan bermuda şeytan üçgeni ve bunun oluşturduğu dijital anafor var. Bu anafor, çocuklarımızın dikkatini, sabrını, mahremiyet hissini, aileyle bağını ve kültürel kökleriyle irtibatını zayıflatıyor, aile bağlarını kopararak her birimizi içine çekip savuruyor.”

“‘Ekranların emzirdiği çocuklar’ tabiri bir mecaz değil, çağımızın acı bir gerçeğidir”

Karabıyık, çocukları artık sadece anne babaların yetiştirmediğini, onlara doğruyu yanlışı birden fazla vakit algoritmaların söylediğini kaydetti.

Çocukların aileden alamadığı duygusal itimadı ve boşluğu ekranın doldurmadığını, ekranın o boşluğu düzmece yakınlıklarla büyüttüğünü ve çocuğu derin bir güvensizlik iklimine sürüklediğini anlatan Karabıyık, “Rol modeli anne babadan, dededen, nineden değil, dijital dünyanın ürettiği uydurma kahramanlardan, oyun karakterlerinden ve tanınan kültür figürlerinden seçiyorlar. Bunun ağır ve acı sonuçlarını Siverek ve Kahramanmaraş’ta ağır bedel ödeyerek gördük. Bu yüzden ‘ekranların emzirdiği çocuklar’ tabiri bir mecaz değil, çağımızın acı bir gerçeğidir. Aile geri çekildiğinde ekran çocuğu ele geçirir, anne baba sustuğunda algoritma konuşur, aile bağları zayıfladığında dijital mecra terbiye makamına oturur.” değerlendirmesinde bulundu.

Karabıyık, toplumun büyük çoğunluğunun aileyi tahlil merkezi olarak gördüğünü belirterek, “Bugün birtakım yayınlarda aile, hengame, ihanet, kriz ve çözülme üzerinden temsil ediliyor. Evlilik yük üzere sadakat zayıflık üzere mahremiyet gerilik üzere sınırsızlık özgürlük üzere sunuluyor.” kelamlarını sarf etti.

Tüm anne babalara davette bulunan Karabıyık, “Evlat nöbeti, çocuğun hangi içerikle beslendiğini bilmek, aile sofrasını yine kurmak, çocuğun gözünün içine bakmak, kalbine dokunmak, sorularına yanıt vermek demektir. Ekranın karşısına aileyi, algoritmanın karşısına irfanı, dijital anaforun karşısına aile bağlarını koymak demektir.” dedi.

Karabıyık, bu çabanın sadece ailelerin omuzlarına bırakılmaması gerektiğini, devlet, siyaset, medya, okul, üniversite, mahallî idareler, sivil toplum ve iş dünyasının birebir sorumluluk şuuruyla hareket etmek zorunda olduğunu tabir etti.

Bunun için Türkiye’nin önde gelen sivil toplum kuruluşları ve platformlarıyla birlikte Pak Ekran Hareketi’ni başlatacaklarını bildiren Karabıyık, tüm yayıncı kuruluşları milletin davetine kulak vermeye, ekranlarda pak bir devri daima bir arada başlatmaya davet ettiklerini lisana getirdi.

Konuşmaların akabinde Aile Vakfı Mütevelli Heyeti Lideri Sami Yılmaz, Prof. Dr. Erhan Afyoncu’ya yetim hamilik sertifikası takdim etti.

Açılış oturumuna, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İsmail Küçük, Aile ve Toplumsal Hizmetler İstanbul Vilayet Müdürü Ömer Turan, Türk Alman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Cemal Yıldız, Aile Vakfı Yönetim Kurulu üyeleri, MSÜ akademisyenleri ile davetliler katıldı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, aile ve nüfus yapısına ait şimdiki datalardan demografik dönüşüm başlıklarına uzanan geniş bir çerçevede değerlendirmeler yaparak, hareket planlarına taraf verecek ortak bir taban oluşturmayı hedeflediklerini kaydetti. Yılmaz, “9 Ocak 2025 tarihinde gerçekleştirdiğimiz birinci şura toplantımızın ardından, nisan ayında bakan yardımcılarımızın katılımıyla teknik seviyede bir toplantı yapıldı, temmuz ayında ise bakanlar seviyesinde ikinci şura toplantımızı gerçekleştirdik. Bu toplantılarda nüfus siyasetlerindeki mevcut durumu kapsamlı bir biçimde ele alarak kısa, orta ve uzun vadede atılabilecek adımları kıymetlendirme imkanı bulduk. Konsey kapsamında mevzuat, çalışma hayatı, sıhhat, ekonomik teşvikler, eğitim, irtibat ve farkındalık oluşturma mevzularında özel çalışma kümeleri oluşturduk ve her bir çalışma kümesi için koordinatör kurumlar belirledik. Bu kapsamda konseyimizin sekretarya hizmetlerinden sorumlu Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığımızın yanı sıra çalışma grupları bazında Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve İrtibat Başkanlığı, ilgili bütün kamu kurumlarının iştirakiyle hareket planının oluşturulmasına yönelik ayrıntılı çalışmalar gerçekleştirdiler. Çalışma gruplarımızda aksiyon planımız üzerinde yapılan faaliyetler titizlikle sürdürülmektedir” diye konuştu.

‘YENİ ÇALIŞMA MODELLERİ GÜNDEMİMİZDE’

Aradan geçen bir yıllık süreçte nüfus yapısının korunmasına yönelik somut birçok adım atıldığını aktaran Cevdet Yılmaz, “Bu çerçevede, gençlerimizin aile kurmalarını kolaylaştırmak emeliyle hayata geçirilen projemiz, ülke geneline yaygınlaştırıldı ve dayanak meblağları artırıldı. 2026 yılı Ocak ayı prestijiyle 18-25 yaş aralığındaki gençlerimiz için 250 bin lira, 26-29 yaş aralığında olan gençlerimiz için 200 bin lira olacak biçimde dayanaklarımızın ölçüsü artırıldı. Kısa bir mühlet evvel başlattığımız 500 bin konutluk Yüzyılın Konut Projesi kapsamında gençlerimiz ile üç ve daha fazla çocuk sahibi ailelere konut sahibi olabilmeleri için özel imkan tanıdık. Proje kapsamında 18-30 yaş ortası gençlerimize yüzde 20, üç ve daha fazla çocuk sahibi ailelere yüzde 10 kontenjan ayrılmış durumda. 2025 yılında yaptığımız düzenleme ile tek seferlik doğum yardımı ödeme meblağını 5 bin TL’ye yükselttik. İkinci çocuklar için her ay 1500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için her ay 5 bin TL meblağ belirledik. İkinci ve üçüncü çocuk için olan yardımlar çocuklar eğitim çağına gelinceye kadar devam ettiriliyor. Annelerin ve babaların iş ve aile hayat istikrarını sağlayarak çocuk bakımlarını kolaylaştıracak adımları atmaya devam ediyoruz. Devlet Memurlarının Yarı Vakitli Çalışma Hakkının Kullanımına Ait Yönetmelik, geçtiğimiz yıl yayımlandı. Bayanların iş ve aile hayatını birlikte sürdürmesine imkan veren yeni çalışma modelleri gündemimizde olmaya devam ediyor. Birebir vakitte, kamu kurumlarımızdan başlamak üzere ülke genelinde kreşlerin yaygınlaştırılması için kapsamlı çalışmalar sürdürüyoruz. Bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinden kamu kurum ve kuruluşlarına gönderilen resmi yazıyla, kreş ve gündüz çocuk bakımevlerinin kapasitelerinin artırılması ve yenilerinin faaliyete geçirilmesine yönelik çalışmalar önceliklendirilmiştir. Çocuklarımız için inançlı ve nitelikli bakım ortamlarının yaygınlaştırılmasını en öncelikli gayelerimizden biri olarak görüyoruz” sözlerini kullandı.

‘ÖNÜMÜZDEKİ 10 YIL KRİTİK BİR DÖNEM’

Yılmaz, demografik değişimlerin tüm ülkeleri derinden etkilediğini, global ölçekli bir sorun haline geldiğini belirterek, “Ülkemizin güçlü aile ve güçlü nüfus odağında benimsediği kararlı yaklaşımın değerini daha net bir formda görebiliyoruz. Keza, aile ve demografik yapıda yaşanan değişimler toplumsal güvenlik sistemlerinden bakım hizmetlerine kadar pek çok alana direkt etki etmektedir. Öbür taraftan, günümüzde karşı karşıya olduğumuz dijital ve global risklere karşı çocukları, gençleri, aile kurumunu ve nüfus yapısını fakat bütüncül bir yaklaşımla ve çok boyutlu bir siyaset setiyle koruyabiliriz. Bu açıdan bakıldığında, nüfus politikalarımızda uzun devirli ve kapsamlı stratejiler ile hareket edilmesinin son derece değerli olduğunun altını çizmek isterim. Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından 2026-2035 devrini kapsayan yılların ‘Aile ve Nüfus 10 Yılı’ olarak ilan edilmesi de bu stratejik yaklaşımın açık bir sözüdür. Böylelikle önümüzdeki 10 yıl, toplumun temeli olan aile kurumunun daha da güçlendirilmesi, dinamik ve genç nüfus yapımızın korunması istikametinde kalıcı adımların atılacağı kritik bir devir olacaktır. Aile kurumunu ve nüfus yapısını daha tesirli bir halde müdafaamızı sağlayacak yasal ve kurumsal düzenlemeleri hayata geçirerek, ülkemizin geleceği için güçlü aile ve güçlü nüfus odağında sağlam temeller atmaya devam edeceğiz. Temel emelimiz; toplumumuzun yapı taşı olan aile kurumunu, genç ve dinamik nüfusumuzu bütüncül bir anlayışla müdafaa altına almak ve geliştirmektir. Gençlerimizin aile kurma kararlarından ebeveynlerimizin çocuk büyütme süreçlerine kadar her etapta ailelerimizin yanındayız. Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığımızın öncülüğünde bu politikalarımızı memleketler arası alanda da güçlü bir formda gündeme taşıyoruz” dedi.

‘AİLE KURMAYI DESTEKLEMEK HAYATİ BİR ZORUNLULUKTUR’

Türkiye’nin 86 milyonu aşan nüfusu ile Avrupa’da 1’inci olduğunu söyleyen Cevdet Yılmaz, devamında şöyle konuştu:

“Demografik bir yol ayrımındayız. 2017’de 2,08 olan doğurganlık süratimiz, 2024 prestijiyle dünya ortalaması olan 2,25’in çok altında, 1,48 seviyesindedir. Bu düşüş süratiyle, dünyada son 10 yılda doğurganlık suratı en fazla azalan 5’inci ülke pozisyonundayız. Gelinen bu nokta; Sayın Cumhurbaşkanımızın 20 yıl evvel yaptığı ‘en az 3 çocuk’ davetinin ne derece hayati bir erken ikaz ve stratejik bir öngörü olduğunu bugün çok daha net göstermektedir. Öbür taraftan, 2024 yılı prestijiyle ülkemizin yaşlı nüfus oranı 10,6 ile tarihi olarak en yüksek düzeye ulaşırken, kimi vilayetlerimizde bu oran yüzde 20’nin üzerine çıkmaktadır. Toplam doğurganlık suratının 3 çocuk ve üzerinde olduğu vilayet sayısı 2017 yılında 10 iken, 2024 yılında bu seviyesi yakalayan tek ilimiz Şanlıurfa olmuştur. 2017 yılında toplam doğurganlık suratı 57 vilayette nüfusun kendini yenileme oranı olan 2,1’in altında iken; 2024 yılında bu sayı 71’e yükselmiştir. Bilhassa, kırsal bölgelerde genç nüfus kaybının da tesiriyle yaşlılık oranları ülke ortalamasına nazaran çok daha yüksektir. Mevcut senaryo devam ettiği takdirde projeksiyonlar yakın bir gelecekte nüfusumuzun kıymetli bir kısmının 65 yaş ve üzeri bireylerden oluşacağına işaret ediyor. Genç nüfus oranının azalması ve yaşlı nüfus oranının artması toplumsal güvenlik ve bakım sistemimiz dahil pek çok alanı direkt etkileyecek bir sıkıntıdır. Öteki taraftan, yaşlanmadan zenginleşme amacı olan ülkemizin kalkınma seyahati açısından bu bahis merkezi bir noktadadır. Bağımlı nüfus toplamının, çalışma çağı nüfusunun yarısından az olduğu periyodu söz eden ‘demografik fırsat penceresi’ kavramı bu açıdan büyük ehemmiyet taşımaktadır. Mevcut eğilimler devam ederse, doğurganlık suratındaki keskin düşüş, bu pencerenin beklenen 2035 yılından çok daha evvel kapanmasına neden olabilir. Bu kapsamda, doğurganlığı ve aile kurmayı desteklemek, nüfus dinamizmimizi kaybetmeden ekonomik sıçramamızı gerçekleştirmek bizim için hayati bir zorunluluktur. Bu durum, tıpkı vakitte, yaşlılık ve etkin yaşlanma alanlarında çok daha güçlü siyasetlere duyulan gereksinimi açıkça ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, nüfus politikalarımızı Sayın Cumhurbaşkanımızın ifadeleriyle ‘varoluşsal bir mesele’ olarak görmeye devam ediyoruz. Aileyi merkeze alan bütüncül bir yaklaşımla ve tüm kurumlarımızın müşterek eforuyla, bu süreci tam bir seferberlik ruhu içerisinde yürütmeye kararlıyız.”