Bu oran dünyada 100’de 1 olarak biliniyor. Her yıl 10 bin çocuğun özel eğitime gereksinim duyduğunu aktaran Otrar, son beş yılda 93 bin 447 öğrencinin otizm teşhisi aldığını söyledi. Otrar, “Bu yıl kasım ayı prestijiyle 11 bin 782 çocuğa otizm teşhisi kondu. Bu, yıl sonunda 12-13 bini bulacak” dedi. Halihazırda 428 bine yakın otizmli çocuğun kaynaştırma eğitimlerinden yararlandığını belirten Otrar, “Doğrudan özel eğitim kurumlarında eğitim alan öğrencimiz 67 bin 811, özel eğitim sınıflarında eğitim alan öğrencimiz 97 bin 925, yaklaşık 11 bin öğrencimiz konutta eğitim hizmeti alıyor. 537 öğrencimiz de hastane sınıflarında eğitimlerde yararlandırılıyor. 33 vilayetimizde 102 hastanede eğitim veriliyor. Okul öncesi eğitim kademesinde 281 kurumumuz var, 3 bin 263 öğretmenimiz 8 bin 19 öğrencimize eğitim veriyor” bilgisini paylaştı.

BİR MİLYON OTİZMLİ VAR

Otizm sayılarındaki artış sebebiyle ilerleyen yıllarda eğitim konusunda daha fazla muhtaçlık duyulacağını öngören Otrar, “Kaynaştırma eğitimi alan öğrenci sayısı, 2030 yılında, 750 bine çıkıyor. 2050 yılında bir milyonu geçecek” değerlendirmesinde bulundu.

Komisyonda konuşan Türkiye Otizm Meclisi Yürütme Kurulu Üyesi Av. Sedef Erken de Türkiye’de otizmli sayısının 1 milyona yakın olduğunun varsayım edildiğini kaydederek, “Türkiye’de bizim bilmediğimiz, hiç rapor almamış, raporları zihinsel engelli görünen belirli bir yaş ve üstü çok sayıda otistik var” diye konuştu. Otizmli bireylerin eğitiminden bakıma her hususta külfetli süreçleri olduğunu vurgulayan Erken, bu sorunun aileleri de yıprattığını ve otizmli aileler içinde boşanma oranının yüzde 80’e ulaştığını bildirdi.

Özel eğitim sınıflarında her türlü aksiliğe karşı kamera sistemleri kurulması gerektiğini lisana getiren Erken, otizm ile ilgili bir bilgi tabanı oluşturulması gerektiğini belirterek, şu tekliflerde bulundu: Asistanlı hayat sistemi kurulmalı. Tıpkı aile doktoru üzere her engelli bireyi olan ailenin bağlı bulunduğu bir toplumsal çalışmacısı olmalı. Bu şahısların evrakları hazırlanmalı. Toplumsal çalışmacı bu şahısları gerektiğinde üç ayda bir, gerektiğinde senede bir onların sorunlarının ve tahlillerinin yüküne, hafifliğine ya da gereksinimlerine nazaran planlayabilmeli.

GÖRÜNTÜLEME VE ANALİZLE TEŞHİSİ KONULAMIYOR

Otizm, birinci 3 yaş içinde ortaya çıkan ve ömür uzunluğu süren, bilhassa toplumsal münasebetler kurma ve sürdürmede zorluklara sebep olan gelişimsel bozukluk olarak tanımlanıyor. Otizmin kesin sebebi bilinmemekle birlikte, tek bir sebebi de bulunmuyor.

Yapılan araştırmalarda otizmin sebebi genetik ve genetik olmayan yahut doğum komplikasyonları, viral enfeksiyonlar ve etraf kirliliği üzere çevresel tesirler olarak görülüyor. Doğum komplikasyonları ve birtakım toksinlere maruz kalma üzere durumlar otizm riskini artırabiliyor. Farklı kromozomlardaki 100’den fazla gen, farklı şiddette otizme neden olabiliyor.

Beyin işlevlerini ve hücre bağlantılarını bozan, az de olsa birtakım genetik, nörometabolik (beyin kimya bozuklukları) hastalıklarda yahut epilepsi üzere durumlarda, küçük yaştan itibaren dijital dünyaya adım atanlarda otizm bulguları görülebiliyor. Otizm için tipik belirtiler, göz temasından kaçınma, kelamlı ve kelamsız irtibat kurmada zahmet, tekrar eden sesler ve hareketler, ismi ile seslenilmesine reaksiyon vermeme, makul imajlara, seslere, kokulara, ışıklara yahut fizikî temasa karşı hassaslık, davranış, yeme içme ve hareketlerde takıntılı olma halinde karşımıza çıkıyor.

Teşhisi anne karnında mümkün olmayan otizm, kız çocuklarına oranla erkek çocuklarda dört kat daha fazla görülüyor. Bunun sebebi tam olarak bilinmiyor. Otizm teşhisi laboratuvar testleri ve görüntüleme formülleriyle konulamıyor.

Teşhis, çocuk psikiyatristi tarafından çocuğun gözlemlenmesi, aileye birtakım soruların sorulması ve gelişim testleriyle alınabiliyor. Ayırıcı teşhis, eşlik eden hastalıklar istikametinden gerekirse kan analizleri, nörolojik, kulak burun boğaz, metabolik hastalıklar için öbür uzmanlık alanlarından konsültasyon istenebiliyor. Ayrıyeten otizmi büsbütün ortadan kaldırmayı sağlayan rastgele bir tedavi formülü bulunmuyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürü Yasin Akar, Bakanlığın yaptığı çalışmalara ait bilgi verdi.

Engelli bireylerin problemlerine değinen Akar, bu mevzudaki “geleneksel yaklaşımın” toplum içindeki tesirlerinin devam ettiğini ve bu yaklaşımın kurumların siyaset ile hizmet anlayışını da etkilediğini söyledi.

Tüm siyaset alanlarında “engelli” konusunun gereğince gözetilmediğini tabir eden Akar, “İş birliği ve uyum eksikliği, engellilik bazında ayrıştırılmış, aktüel ve karşılaştırılabilir data ile bütçe kısıtlılığı üzere problemler bulunuyor.” dedi.

– “Engelli sözünü kullanmıyoruz”

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürü Mustafa Otrar da engelliliğin birbirlerini anlamak istemeyen insanların zihinlerinde ve kalplerinde bulunduğunu, bu nedenle “engelli” sözcüğünü kullanmaktan kaçındıklarını tabir etti.

Özel eğitimle ilgili uygulamalara toplumsal ve ruhsal açıdan yaklaşılması gerektiğini belirten Otrar, “Biz, ‘özel ihtiyaçlı çocuklarımız’ diyoruz. Engelli tabirini kullanmıyoruz.” dedi.

Bugünün şartlarına, lisanına, terminolojisine ve uygulamalarına uyumlu olacak formda 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Kararında Kararname’de değişiklik yapılması için çalışmaların devam ettiği bilgisini veren Otrar, kararnamenin gelecek devirde Meclis gündemine gelmesini beklediklerini aktardı.

Zihinsel sorunlar için “zeka testi” geliştirildiğini, öğrenme zahmeti için ise “öğrenme zahmeti envanteri” kullanıldığını kaydeden Otrar, “Bu mevzuda dışa bağımlıydık. Allah’a çok şükür TÜBİTAK takviyeli bir projeyle yaklaşık birkaç ay evvel kendi ulusal zeka ölçeğimizi geliştirdik. Şu anda alanının en güzel testi dünyada. Onu korumak için özel bir uğraş sarf ediyoruz.” diye konuştu.

– “Kaynaştırma öğrencisi sayısı 2050’de 930 bin olacak”

Türkiye’de 110 bin özel yetenekli öğrencinin bulunduğunu kaydeden Otrar, onların da özel eğitim kapsamına girdiğini, bilim ve sanat merkezlerinde takviye eğitimi aldığını bildirdi.

“Şu an 430 bin, 2030 yılında bunun yaklaşık 550 bin civarında olacağını öngörüyoruz. Son 20 yılın sayısal bedellerini kullanarak yaptığımız bir tahminleme bu. Yani ’20 yıldır trenddeki değişim motamot devam ederse’ 2050 yılında bu sayı yaklaşık 930 bin civarında olacak. Çok büyük bir sayı bu. Bunu yönetecek işçi yetiştirmek kıymetli. Şu an yüksek öğretim kurumlarındaki bütün özel eğitim öğretmeni mezunlarının toplam sayısı 4 bin. Bana bugün deseniz ki ‘Öğretmen alacağız.’ Ben yarın 25 bin, 30 bin özel eğitim öğretmeni alabilirim. Özel yeteneklilerle ilgili bir lisans programımız yok. Mesela üstün zekalılara özel bir lisans programımız yok. Bence olayın bir de yüksek öğretim ve öğretmen yetiştirme ile ilgili eğitim fakültelerini ilgilendiren bir boyutunun da kıymetli olduğunu düşünüyorum.”

Otrar, salgın devrinde ekran uyarıcılarıyla fazla muhatap olunmasının otizm spektrum bozukluğunu tetiklediğini söyledi.

Türkiye’deki sığınmacıların özel eğitime muhtaçlık duyan çocukları için de çalışmalar yürüttüklerini Otrar, şunları kaydetti:

“Şu anda Türkiye’de yaşayan sığınmacılar bütün devlet kurumlarından Türkiye’deki çocukların kendisi kadar istifade etme hakkına sahipler. Devlet kurumları için söylüyorum bunu. Rehberlik ve Araştırma Merkezlerine gidip dayanak alabilirler, özel eğitim okullarına kaydını yaptırabilirler. Alışılmış tanılamaları, lisan sorunundan ötürü, özel olduğundan biz onlar için de ‘non-verbal’ dediğimiz sözel olmayan bir ekip testlerin adaptasyonu için de çalıştık, hali hazırda da sürdürüyoruz.”