Fon soruşturması neyi ortaya çıkardı?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturmada, Kültür ve Turizm Bakanlığı eski Strateji Geliştirme Başkanı İhsan Çimen 3 Ekim 2026’da tutuklandı. Çimen, Mart 2026’ya kadar Bakanlığın bütçe, mali idare ve iç denetim süreçlerinden sorumlu ünitenin başındaydı.

Kamuya açık kayıtlara dayandırdığı habere nazaran Çimen birebir devirde Tera Portföy Birinci Serbest Fon’un (TLY) yatırımcısıydı. Yüzde 95 ortağı olduğu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) merkezli Yucatan Investment, 11 Şubat 2026’da yaklaşık 512,7 milyon TL’ye Özerden Ambalaj’ın denetimini devraldı.

Bu bilgiler tek başına kabahatin ispatı değil ve soruşturma sürüyor. Çarpıcı olan, yürürlükteki mevzuatın bir üst seviye bürokratın bu ölçekte şirket iştirakine büyük ölçüde müsaade vermesi.

657 sayılı Kanun’un 28. maddesi neyi yasaklıyor?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28. maddesine nazaran memurlar, tacir yahut esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyette bulunamıyor, ticaret ve sanayi kurumlarında vazife alamıyor. Ticari mümessil, ticari vekil, kolektif şirket ortağı yahut komandit şirkette komandite ortak da olamıyorlar. Eşi ya da reşit olmayan çocuğu bu faaliyetlerde bulunan memur, durumu 15 gün içinde kurumuna bildirmek zorunda.

Ancak, madde anonim ve limited şirket iştirakinden kelam etmiyor. Danıştay kararları ve Devlet Personel Başkanlığı görüşleri bu sessizliği özgürlük olarak yorumladı: memur limited şirkete ortak olabiliyor, lakin müdür olamıyor. Danıştay, Kanun’da yasaklayıcı karar bulunmadığı için bu iştirake disiplin cezası verilemeyeceğine hükmetti.

Sonuçta ölçüt, memurun şirkette idare ve temsil yetkisinin bulunup bulunmadığına indirgendi. Şirketin büyüklüğü, faaliyet alanı ve memurun kamudaki pozisyonu hukuken kıymet taşımıyor.

“Pasif ortaklık” sebep sorun yaratıyor?

Sermayesinin kıymetli kısmı bir memura ilişkin olan şirketin bahtı, o memurun gündeminden uzak kalamaz. İdare şurasında bir akrabanın ya da sağlam bir tanıdığın oturması, gerçek karar merkezini değiştirmez.

Asıl sorun çıkar çatışması. Mevcut içtihada göre Tarım ve Orman Bakanlığı personeli tohum şirketine, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu çalışanı medikal firmaya, Milli Eğitim Bakanlığı personeli özel okula ortak olabiliyor. Misyonda edinilen bilgi ve nüfuz, şirketin rekabet avantajına dönüşebiliyor.

Mal bildirimi şirket varlıklarını sebep göstermiyor?

3628 sayılı Kanun kapsamında kamu vazifelisi şirketteki hissesini bildiriyor. Şirketin kendi ismine edindiği taşınmazlar, araçlar, iştirakler ve nakit varlıklar ise beyannamede yer almıyor.

Şirket ne kadar büyürse büyüsün, bildirimde görünen birçok vakit sırf bir iştirak hissesi. Son devirdeki yolsuzluk soruşturmalarında, kamu vazifelilerinin malvarlıklarını şirketler üzerinden tuttukları argümanları sıkça gündeme geldi.

Fransa ve İngiltere’de kural ne?

Fransa’da memurun şirket kurması yahut devralması, ayrıyeten bağımsızlığını zedeleyecek nitelikte çıkar edinmesi yasak. 2016 tarihli Deontoloji Kanunu, yasağı mevcut çıkarları elde tutmayı da kapsayacak biçimde genişletti. Hassas misyonlardaki yöneticiler finansal araçlarının idaresini üçüncü şahsa devrediyor; kontrolü Kamu Hayatında Şeffaflık Yüksek Otoritesi (HATVP) yapıyor.

İngiltere’de memurlar pay senedine yatırım yapabiliyor. Buna karşılık kendileri, eşleri ve çocukları ismine sahip oldukları ve misyonlarıyla kontaklı hisseleri kurumlarına bildirmek, kurumun elden çıkarma talimatına uymak zorunda.

İki ülkede de hisse ile misyon arasındaki bağlantı sistematik biçimde izleniyor. Türkiye’de memur için ne kuruma beyan, ne müsaade, ne de elden çıkarma yükümlülüğü var. Beyan ve etik kontrolün işlemediği bir sistemde en açık ve denetlenebilir tahlil, direkt yasak.

28. maddede ne değişmeli?

Madde değiştirilmeli, memurların halka açık olmayan anonim ve limited şirketlere iştiraki açıkça yasaklanmalı. Mevcut paydaşlıklar için geçiş müddeti tanınmalı; memur bu müddette ya hissesini devretmeli ya da memuriyetten ayrılmalı. Memurların ticaret ve kjazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağının hülle yoluyla delinmesine artık bir son verilmesi gerekiyor.

Borsada süreç gören paylar ve yatırım fonları üzere kişisel tasarruf araçları yasağın dışında tutulabilir. Muhakkak bir oranın üzerindeki hisseler ile kontrol, düzenleme ve ihale üzere hassas görevlerdekilerin yatırımları beyan ve müsaade rejimine bağlanmalı. Görev alanıyla direkt ilgili kesimlerde yatırım ise tümüyle yasaklanmalı.

Mal bildiriminde, önemli hisseye sahip olunan şirketin faal büyüklüğü ve esas varlıkları da yer almalı. Eş ve çocuklara ait bildirim yükümlülüğü genişletilmeli ve sahiden denetlenmeli. Kamu Görevlileri Etik Kurulu da çıkar çatışması kararlarını kamuoyuyla paylaşarak emsal birikimi oluşturmalı.

Memur mevzuatının ıslahatını kim üstlenecek?

Cumhurbaşkanının 29 Eylül 2026’daki talimatıyla Devlet Denetleme Kurulu (DDK), yatırım fonu süreçleri ve kontrol faaliyetleri hakkında inceleme başlattı. DDK Başkanı Salih Tanrıkulu, görevlendirmenin akabinde Borsa İstanbul’daki misyonlarından ayrıldı. Hazırlanacak rapor, memurların şirket iştirakini ve mal bildirimindeki boşluğu başka bir başlık olarak ele almalı.

Ancak rapor tek başına yetmeyecek; zira memur mevzuatına kimin yön vereceği günümüzde belli değil. Devlet Personel Başkanlığı kapatıldıktan sonra misyonları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığına bağlı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü arasında dağıldı. Bu iki yapıdan bugüne kadar kayda paha bir ıslahat adımı çıkmadı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kendisi sadece 4688 sayılı Kanun kapsamında toplu mukavele süreçlerinden sorumlu görüyor.

657 sayılı Kanun bir statü kanunu ve 28. maddenin emeli, memurun emeğini ve dikkatini kamu hizmetine vermesi. Kollektif şirket iştirakini yasaklayıp yüz milyonlarca liralık sermaye şirketlerine iştirake müsaade vermek bu maksatla bağdaşmıyor. Ticaret yapmak isteyen memur için kapı açık olmalı; fakat bu kapı kamu misyonundan çıkış kapısı olmalı.

Sektöre Entegre Okul Modeli

Üretimdeki gücünü toplumsal yarara taşıyan Ford Otosan, eğitimde dönüşüm oluşturacak değerli bir adım atarak, Kocaeli fabrikaları içinde otomotiv ana endüstrinin birinci bölüme entegre meslek lisesini kuruyor. Milli Eğitim Bakanlığı Mesleksel ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü ile imzalanan protokolle hayata geçen bu yenilikçi model, Bakanlık tarafından yürütülen birinci üç entegre okul uygulaması ortasında yer alıyor. Otomotiv ana endüstride ise bu uygulama şirket tarafından hayata geçiriliyor. Üretim ve eğitimi birebir çatı altında buluşturan bu yapı, gençlere nitelikli mesleksel gelişim ve direkt istihdam fırsatları sunmayı hedefliyor.

Okulun Açılışı ve Eğitim Alanları

Yapılan açıklamaya nazaran, 2025-2026 eğitim döneminde eğitime başlaması planlanan okul, şirketin Türkiye ve Avrupa’nın en büyük ticari araç üretim merkezlerinden biri olarak konumlanan Kocaeli fabrikaları içerisinde faaliyet gösterecek. Birinci etapta, elektrik-elektronik teknolojisi ile makine ve tasarım teknolojisi alanlarında açılacak iki sınıfla eğitime başlanacak. 11. ve 12. sınıflardan oluşacak öğrenci kümesi, usta öğreticiler ve eğitici işçi eşliğinde üretim alanında birebir uygulamalı eğitim alacak. Öğrencilerin seçiminde Milli Eğitim Bakanlığı nakil şartları, not ortalaması ve danışma kurulu uyumunda yapılacak maharet imtihanı temel alınacak.

Gelecek Vizyonu ve İstihdam Fırsatları

Ford Otosan İnsan Kaynakları ve Dönüşüm Lideri Osman Özdemir, eğitimde atılan bu öncü adımın topluma duyulan sorumluluğun bir göstergesi olduğunu vurguladı. Özdemir, “Şirket olarak başarıyı sırf üretim sayılarımızla değil, içinde bulunduğumuz topluma kattığımız kıymetle ölçüyoruz. Dala entegre okul modeliyle sırf eğitim vermekle kalmıyoruz; gençlere gerçek üretim ortamında mesleksel gelişim fırsatı sunuyor, mezuniyet sonrasında onları çalışma hayatına hazırlıyoruz. Bu okul, gençlere sunduğumuz bir gelecek vizyonudur” dedi.

Mezuniyette İstihdam ve Burs Desteği

• Sektöre entegre okul modeli kapsamında şirket, mezunların en az %30’unu direkt istihdam etmeyi taahhüt ediyor. Lakin şirketin asıl hedefi, bu okulu tercih eden ve çalışmak isteyen tüm mezunları bünyesine katmak.
• Vehbi Koç Vakfı tarafından sağlanacak Mesleksel Eğitim Bursu, yıl sonu not ortalaması 60 ve üzeri olan öğrencilere verilecek. Bu sayede öğrenciler sadece mesleksel değil, akademik gelişim manasında da desteklenecek.

Eğitimde Daima Yatırım

Şirket, eğitime verdiği takviyesi sadece bugünkü projelerle sınırlamıyor. Daha evvel Kocaeli Üniversitesi iş birliğiyle kurduğu İhsaniye Otomotiv Meslek Yüksekokulu, bugüne kadar 1500’den fazla öğrenciye hem teorik hem pratik eğitim sundu. Ayrıyeten şirket tarafından Kocaeli’deki pek çok mesleksel ve teknik liseye Ford sınıfları, laboratuvarlar, test araçları ve ekipman takviyesi sağlandı.

2025 yılı haziran ayında temeli atılan Vehbi Koç Vakfı Semahat Arsel İlkokulu ve Başiskele’de planlanan yeni okul projesiyle birlikte şirket, eğitim alanındaki toplumsal katkılarını her yaş seviyesine yayarak genişletmeye devam ediyor.