Lise proje koordinatörü ve ideoloji öğretmeni Özgür Aydemir’in rehberliğinde hazırlanan “Türk Toplumunda Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Analizi (Yapay Zeka Yardımıyla)” başlıklı çalışma, Haziran 2026’da International Journal of Social Science Research mecmuasında yayımlandı. Araştırma, 10. Üsküdar Üniversitesi Bilim ve Fikir Festivali’nde yaklaşık bin proje arasından dereceye girdi.

Sosyoloji, istatistik ve yapay zekayı bir araya getiren çalışmada, dizilerdeki şiddet temsili yapay zeka destekli medya tahliliyle incelendi. Öğretmenlerin bayana yönelik şiddet konusundaki farkındalıkları da anketle değerlendirildi.

Dizi sahneleri yapay zekayla tahlil edildi

Medya tahlili kısmında, YouTube’un kullanıcıların en çok geri sararak tekrar izlediği anlara ait datalarından yararlanılarak tanınan dizi sahneleri belirlendi. Seçilen sahnelerin 90 saniyelik kısımları yapay zeka yardımıyla metne dönüştürüldü ve ruhsal, fizikî ve ekonomik şiddet ögeleri bakımından sınıflandırıldı.

“Yalı Çapkını” dizisinin birinci 20 kısmından seçilen 108 sahne üzerinde yapılan manuel doğrulamada, yapay zeka dayanaklı sınıflandırma sisteminin doğruluk oranı yüzde 89 olarak ölçüldü.

Dört tanınan dizinin en çok tekrar izlenen sahnelerinin incelendiği araştırmada, sahnelerin yaklaşık üçte birinde bayana yönelik şiddet ögelerine rastlandı. Dizilerden birinde bu oran yüzde 48’e ulaştı.

Araştırmacılar, izleyicilerin yoğun ilgi gösterdiği ve tekrar tekrar izlediği sahnelerde şiddet ögelerinin yer almasının, medya içeriklerinin toplumsal tesirleri açısından kıymetlendirilmesi gerektiğine dikkati çekti.

Öğretmenlerin şiddete yönelik farkındalığı incelendi

Araştırmanın ikinci kısmında, öğretmenlerin bayana yönelik şiddet konusundaki farkındalıklarını ölçmek için 15 maddelik “Kadına Yönelik Şiddet Ölçeği” geliştirildi. Ulusal Eğitim Bakanlığının müsaadesiyle Beşiktaş ilçesinde rastgele seçilen 109 öğretmene uygulanan ölçekten elde edilen datalar, SPSS 27 programıyla tahlil edildi.

Sonuçlara nazaran öğretmenlerin genel olarak bayana yönelik şiddet konusunda yüksek farkındalığa sahip olduğu görüldü. Bayan öğretmenlerin şiddete karşı daha hassas olduğu, erkek öğretmenlerin ise televizyon dizilerinden daha fazla etkilendiği belirlendi. Mesleksel kıdem arttıkça öğretmenlerin dizilerden etkilenme seviyesi yükselirken, bayana yönelik şiddete ait hassaslıkları azaldı.

Araştırmanın yapay zeka metodolojisi, İstinye Üniversitesi Veri Bilimi Tezli Yüksek Lisans Programı Başkanı ve MIT Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zeka Laboratuvarı (CSAIL) araştırmacısı Doç. Dr. Şebnem Özdemir ile yapılan görüşmeler doğrultusunda şekillendirildi.

Rehber öğretmen Özgür Aydemir, çalışmanın yapay zekanın toplumsal sıkıntıların tahlilinde aktif biçimde kullanılabileceğini gösterdiğini ve medya içeriklerinde bayana yönelik şiddetin görünürlüğüne ait yeni bir tartışma tabanı oluşturduğunu söyledi.

Öğrencilerden imza kampanyası ve öneriler

Bulguların ilgili kurumlar ve karar vericiler tarafından değerlendirilmesini isteyen öğrenciler, “change.org” üzerinden imza kampanyası başlattı.

Bora Candan ve Onur Yıldırım, bayana yönelik şiddet sahnelerinin reyting ve dikkat çekme ögesi olarak kullanılmasının şiddetin olağanlaşmasına ve ticarileşmesine yol açabileceğini savundu. Genç araştırmacılar, dizilerdeki şiddet sahnelerine kısıtlama getirilmesini, yapay zeka dayanaklı içerik kontrollerinin yaygınlaştırılmasını ve senaristlere eğitim verilmesini önerdi. Emellerinin cezalandırmaktan çok, ekranlardaki anlatım lisanını dönüştürerek toplumsal farkındalığı artırmak olduğunu belirttiler.

Şirketten yapılan açıklamaya nazaran, kelam konusu araştırma, Kaspersky’nin pazar araştırma merkezi tarafından Brezilya, Çin, Kolombiya, Mısır, Fransa, Almanya, Hindistan ve Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 18 ülkede 7 bin 200 kişinin iştirakiyle gerçekleştirildi.

Araştırma, Z jenerasyonunun öğretmenler ile sanal ve artırılmış gerçeklik sınıfları üzere eğitim teknolojilerine öbür kuşaklara nazaran daha fazla ilgi gösterdiğini ortaya koydu.

Buna nazaran, Z nesli iştirakçilerinin yüzde 18’i, şahsileştirilmiş yapay zeka dayanaklı öğretmenleri geleceğin gelecek vadeden teknolojileri arasında kıymetlendirdi. Tüm jenerasyonlarda bu oran, yüzde 16 olarak kaydedildi.

Yapay zeka asistanlarının yer aldığı sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) sınıflarını gelecek vadeden alanlardan biri olarak gören Z nesli iştirakçilerinin oranı yüzde 14 olurken, tüm iştirakçilerde bu oran yüzde 12 olarak belirlendi.

Z nesli iştirakçilerinin yüzde 68’i de son 5 yılda kendi eğitim hayatlarında teknoloji kullanımının arttığını belirtirken, başka iştirakçilerde bu oran yüzde 55 oldu.

Araştırmaya nazaran, yapay zeka asistanları öğrencilerin karmaşık mevzuları kendi suratında keşfetmesine, bireye özel açıklamalar almsına ve kişisel gereksinimlerine nazaran pratik yapmasına imkan tanırken, VR ve AR üzere sürükleyici teknolojiler ise öğrenmeyi çok daha etkileşimli kılma potansiyeli taşıyor.

Yapay zekanın eğitimde kullanımının yaygınlaşmasıyla kelam konusu teknolojilere ait okuryazarlığın da değer kazandığına dikkati çeken şirket, yapay zeka tarafından üretilen bilgilerin sağlam kaynaklardan doğrulanmasını, eğitim süreçlerinde insan uzmanlığının korunmasını ve ferdî bilgilerin paylaşımında dikkatli olunmasını önerdi.

Kaspersky ayrıyeten, kullanıcıların dijital risklere karşı bilinçlendirilmesi gayesiyle Kaspersky Academy bünyesinde “Cyberhygiene” (Siber Hijyen) eğitimi sağlıyor. Şirket, öğretmen ve ebeveynlere yönelik eğitimde yapay zekanın sorumlu kullanımını ele alan çevrim içi eğitim serisi ile aileler ve çocuklara yönelik “Dijital Okul Çantası” rehberini de hazırladı.

– “Yapay zeka entegrasyonu teknolojinin varlığından fazlasını gerektiriyor”

Açıklamada görüşlerine yer verilen Kaspersky Akademik İlişkiler Direktörü Evgeniya Russkikh, Z neslinin, dijital teknolojilerin günlük öğrenmenin doğal bir kesimi olduğu ortamda büyüdüğünü belirtti.

Söz konusu neslin beklentilerinin, eğitimin bir sonraki etabında yapay zeka dayanağıyla daha şahsileştirilmiş ve etkileşimli öğrenme tecrübelerine odaklanacağını aktaran Russkikh, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Bu geçiş süreci, algoritmalara aşırı bağımlılığın eleştirel kanıyı ve bağımsız sorun çözme yetisini tehdit ettiği önemli zihinsel ve eğitsel çıkmazları da beraberinde getiriyor. Öte yandan, başarılı bir yapay zeka entegrasyonu sadece teknolojinin varlığından çok daha fazlasını gerektiriyor. Öğrencilerin ve eğitimcilerin bilgiyi teyit etme, yapay zeka sistemlerinin sonlarını kavrama ve bu araçları etik ve sorumlu biçimde kullanma marifetlerine sahip olması gerekiyor.”

Derneğin yaklaşık 7 yıl evvel temelleri atılırken eğitimin öncelikli çalışma alanlarından biri olarak belirlendiğini lisana getiren Küçükşabanoğlu, bir eğitim kurulu oluşturarak 2023 yılında “Eğitim ve Yapay Zeka Politika Belgesi”ni yayımladıklarını söyledi.

Küçükşabanoğlu, yapay zekanın sırf bir teknoloji sıkıntısı değil, eğitim, insan kaynağı ve kalkınma sıkıntısı olduğunu, hasebiyle yapay zekada güçlü bir Türkiye maksadı için işe eğitimden başlanması gerektiğini vurguladı.

Türkiye’de yapay zeka eğitiminin gelişmesi ismine son yıllarda kıymetli adımlar atıldığını belirten Küçükşabanoğlu, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2025’te yayımlanan Eğitimde Yapay Zeka Politika Belgesi ve Eylem Planı’nın (2025-2029) bu alanda kıymetli bir yol haritası ortaya koyduğunu söz etti.

Küçükşabanoğlu, eğitimde yapay zeka kültürünün oluşturulmasından öğretim programlarına, öğretmen eğitiminden öğrenci kazanımlarına, yapay zeka takviyeli idare süreçlerinden teknoloji ve data altyapısına kadar uzanan içeriğe sahip dokümanın, 4 temel maksat, 15 siyaset ve 40 hareket adımıyla eğitim sisteminin yapay zeka çağındaki dönüşümüne kapsamlı bir çerçeve sunduğunu söyledi.

– “Gençler yapay zeka dönüşümünün farkında”

Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) da son yıllarda üniversitelerde yapay zeka ve dijital teknolojiler alanında yeni lisans ve ön lisans programlarını hayata geçirdiğine işaret eden Küçükşabanoğlu, bunun Türkiye’nin gereksinim duyacağı nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi açısından değerli olduğunu lisana getirdi.

Küçükşabanoğlu, yapay zeka programlarının üniversite adaylarından gördüğü yoğun ilginin bu vizyonun toplumdaki karşılığını da ortaya koyduğunu belirterek şöyle devam etti:

“Yapay zeka temelli programlarda gördüğümüz yüzde 100 doluluk oranı, gençlerimizin bu dönüşümü ne kadar güçlü halde sahiplendiğinin göstergesidir. Gençlerimiz, yapay zekanın geleceğin mesleklerini, iktisadını ve üretim biçimlerini değiştireceğinin farkında. Bundan sonraki temel problemimiz bu güçlü ilgiyi bilgiye, yetkinliğe, araştırmaya ve üretime dönüştürmek olmalıdır. AIPA olarak önümüzdeki periyotta çalışmalarımızda yapay zeka ve eğitim bağlantısına daha fazla yük verecek, gençlerimizin bu ilgisinin bilgiye ve üretime dönüşmesine katkı sağlayacak çalışmalarımızı artıracağız.”

Gençlerin üniversite tercihlerindeki bu ilginin Türkiye toplumunda yapay zeka konusunda oluşan genel farkındalıkla da örtüştüğünü lisana getiren Küçükşabanoğlu, AIPA tarafından gerçekleştirilen Yapay Zeka Algı Araştırması sonuçlarına değindi.

Küçükşabanoğlu, bu araştırmaya nazaran toplumun yüzde 80,5’inin yapay zekadan haberdar olduğunu, yüzde 57,6’sının yapay zekayı kullandığını, yapay zeka kullananların yüzde 35,3’ünün ise bunu her gün kullandığını söz etti.

Gençlerin yapay zeka dönüşümü farkındalığının üniversite tercihlerine de yansıdığını vurgulayan Küçükşabanoğlu, “Şimdi yapmamız gereken bu ilgiyi bilgiye, bilgiyi yetkinliğe, yetkinliği üretime ve üretimi ülkemiz için ekonomik ve toplumsal kıymete dönüştürmek.” diye konuştu.

– “Cahit Arf Yapay Zeka Üniversitesi bir gün kesinlikle kurulacak”

Küçükşabanoğlu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı öncülüğünde başta Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı olmak üzere ilgili kamu kurumları, akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve özel bölüm temsilcilerinin katkılarıyla şekillenen Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı’nın (2026-2030) Türkiye’nin yapay zeka siyasetlerinde yeni bir dönemi başlattığını lisana getirdi.

Eylem Planı’nın, Türkiye’nin yapay zeka alanındaki amaçlarını bütüncül bir çerçevede ortaya koyduğunu söyleyen Küçükşabanoğlu, “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” yaklaşımının, Türkiye’nin yapay zekada sırf teknolojiyi kullanan değil, insan kaynağını yetiştiren, geliştiren, üreten ve yöneten bir ülke olma iradesini ortaya koyduğunu tabir etti.

Küçükşabanoğlu, AIPA olarak eğitim ve insan kaynağı yaklaşımının devletin yeni periyot vizyonunda güçlü halde yer almasını son derece değerli gördüklerini vurgulayarak şunları kaydetti:

“Devletimizin ortaya koyduğu bu gayelere kamu, özel dal, akademi ve sivil toplum arasındaki işbirliğini güçlendirerek katkı sunmaya devam edeceğiz. Gençlerimiz dünyadaki dönüşümü görüyor ve üniversite tercihlerinde bunu açık biçimde ortaya koyuyor. Milli Eğitim Bakanlığı’mız eğitimde yapay zeka konusunda değerli bir yol haritası ortaya koyuyor, YÖK üniversitelerimizde yeni programlar açıyor, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’mız yapay zeka ekosistemimizin gelişmesi için kıymetli çalışmalar yürütüyor ve devletimiz yeni Yapay Zeka Eylem Planı ile güçlü bir irade ortaya koyuyor. Şimdi bir sonraki büyük gayemizi konuşmalıyız. Yapay zekanın dünyadaki ekonomik, teknolojik ve jeopolitik istikrarları tekrar şekillendirdiği bir çağda Türkiye’nin sadece yapay zeka kısımları açan değil, bütünüyle yapay zekaya odaklanan, dünyanın başarılı öğrencilerini ve akademisyenlerini ülkemizde buluşturan, bilim, araştırma ve teknoloji üreten memleketler arası bir üniversiteye sahip olması gerektiğine inanıyoruz. Yüzyılı geride bırakmış Türkiye için dünyadaki sayılı yapay zeka üniversitelerinden birini kurmak bir lüks değil, gereksinimdir. Cahit Arf Yapay Zeka Üniversitesinin bir gün kesinlikle kurulacağına inanıyoruz. Bilime, teknolojiye, gençlerimize ve geleceğimize yatırım yapan Türkiye’ye de çok yakışacaktır.”

Küçükşabanoğlu, eğitim sisteminin yapay zeka çağının gereksinimlerine hazırlanması konusunda ortaya koydukları vizyon ve çalışmalar sebebiyle Milli Eğitim Bakanlığına ve YÖK’e de teşekkür etti.

Kur’an-ı Kerim tilavetiyle başlayan merasimde konuşan Tekin, geçmişte başörtülü öğrencilerin üniversitede tahsil görmelerinin bile hata sayıldığını söyledi.

Bakan Tekin, “Çok değil bundan yaklaşık 23-24 yıl evvel Türkiye’de şu salonda şu ana kadar konuştuğumuz şeyleri konuşuyor olsaydık kapıda polisler olurdu. Akşam ana haber bültenlerinde irticacı olmakla, anayasal nizama karşı gelmekle itham edilecektik. Abartmıyorum arkadaşlar bu bu türlü. 1990’lı yılların sonu, 2000’li yılların başına kadar resmi evraklarda var, bir imam hatip lisesi öğretmenimiz, imam hatip okulunun pansiyondaki çocuklarımızı sabah namazına kaldırdığı için disiplin soruşturması geçirmiş. Cuma günlerinin ana haber bültenlerinin rutin konusu, gizlice kaçarak cuma namazına giden öğrencilerin disiplin hatası işledikleri, Türkiye’ye irticanın geldiği üzerine kurgulanmıştır. Koca koca haber spikerleri, işi gücü bırakıp cuma namazına giden üç tane öğrencinin izini sürüyor, haberlerini yapıyordu.” diye konuştu.

2002 yılından itibaren etnik ya da dini kimliği nedeniyle inanç ve ibadetlerini yaşamak isteyen bireylerin önündeki bütün pürüzleri teker teker kaldırdıklarını söz eden Tekin, bunun hiç kolay olmadığının altını çizdi.

“Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’yle milletimizin bu manada geçmişiyle barışık, ulusal birlik ve beraberliğimizi temin edecek halde eğitim alması, çocuklarımızın geçmişine gönül bağıyla olan bağlarını devam ettirebilmesi, çocuklarımızın gönül dünyamız diye tanımladığımız Balkanlar’dan Filistin’e, Kuzey Kıbrıs’tan Türkistan’daki Türki cumhuriyetlere kadar hepsiyle gönül bağını devam ettirecekleri bir müfredatı oluşturduk. Onunla birlikte, seçimlik dersleri tekrar 2023 yılında kategorize ettik. Din ve ahlakla ilgili dersleri bir kategoride topladık. Kültür ve sanatla ilgili dersleri bir kategoride, akademik dersleri de öbür bir kategoride topladık. Şu an çok şükür, din ve ahlakla ilgili dersleri almak durumunda olan yaklaşık 5 milyon 200 bin öğrencinin 4,5 milyona yakını, bu dersleri şu anda seçiyor ve okuyor.”

Bakan Tekin, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’yle güzel insan yetiştirmenin önündeki pürüzleri tek tek kaldıracak adımların atılmasına çalışıldığını söyledi.

Eğitimde yapay zekanın ehemmiyetine dikkati çeken Tekin, “Yapay zeka ve teknolojinin eğitim öğretim süreçlerinde kullanımı kuşkusuz çok değerli. Biz de bunu Bakanlık olarak, eğitim öğretim süreçlerinin bir modülü yaptık. Liselere ve üniversitelere hazırlanan öğrencilerimiz için MEBİ ismiyle bir uygulama başlattık, yapay zeka dayanaklı. Geçtiğimiz hafta tanıtımını yaptığımız, yabancı lisan ve Türkçe öğrenmek üzere yapay zeka takviyeli bir uygulama ‘DİLİM’ ismiyle, yeniden birebir biçimde Bakanlığın merkez teşkilatında karar düzeneklerini rasyonel bir tabana oturtacak yapay zeka dayanaklı Bakanlık İdare Sistemi, şiddet dahil gibisi olaylara müdahale etme manasında yapay zekadan faydalanacak His Temelli Dijital Esenlik Uygulaması ve gibisi uygulamalarla bu süreci devam ettiriyoruz.” tabirlerini kullandı.

“Yayımladığımız programların odağına düzgün insan olmayı yerleştirdik”

Düzgün insan yetiştirmenin eğitim öğretim süreçlerinin kesimi ve direkt amacı olduğunu lisana getiren Tekin, “Eğer eğitim öğretim sistemleri düzgün insan yetiştirmek üzere kurgulansa, ahlaklı, barışı, insan haklarını önceleyen bir insan yetiştirmek üzere kurgulansa bugün dünyanın hiçbir bölgesinde zulümler, insan hakları ihlalleri, savaşlar olmazdı. Demek ki dünyada savaşlar varsa, insan hakları ihlalleri varsa, mazlum coğrafyalardan bahsediyorsak, bu sürecin içerisinde kesinlikle eğitim öğretim süreçlerinin rolü ve yeri var. O yüzden biz eğitimciler şapkamızı önümüze alıp, elimizi vicdanımıza koyup sağlıklı bir formda düşünmeliyiz. Biz de bunu yaptık. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ismiyle yayımladığımız programların odağına düzgün insan olmayı yerleştirdik.” biçiminde konuştu.

Yeterli insan olmanın Türk milletinin, İslam ümmetinin muhtaçlık duyduğu ahlak seciyelerine sahip nesil yetiştirmek manasına geldiğine işaret eden Tekin, dünyanın her tarafında artık yapay zekanın insanlığın faydasına kullanılması maksadıyla bir süreç başlatıldığını kelamlarına ekledi.

MEB Din Öğretimi Genel Müdürü Ahmet İşleyen de 20 binden fazla öğrenci ve 4 binden fazla öğretmenin sürece dahil olduğunu belirterek, projenin maksatlarını anlattı.

Merasimde Hz. Muhammed’in hayatını bahis alan yapay zeka dayanaklı projelerin gösterimleri de yapıldı.

Merasimin sonunda ortaokul ve lise öğrencileri arasında yürütülen proje kapsamında farklı kategorilerde dereceye giren öğrencilere mükafatları verildi.

Aktifliğe İlim Yayma Vakfı Mütevelli Heyeti Lideri Necmeddin Bilal Erdoğan ve İlim Yayma Cemiyeti Genel Lideri Yusuf Tülün de katıldı.

Bakan Tekin, İngiltere’nin başkenti Londra’da katıldığı Dünya Eğitim Forumu’nun akabinde gazetecilere açıklamalarda bulundu.

Dünya Eğitim Forumu ve İkili Bağlantılar Değerlendirmesi

Tekin, forumun, hem dünyada eğitim sistemlerini ve eğitimcilerin hangi mevzuları konuştuğunu görmek hem de ikili münasebetleri kıymetlendirme yeri oluşturması açısından kıymetli olduğunu lisana getirdi.

Forumdaki oturumlarda, Ulusal Eğitim Bakanlığının eğitim öğretim sisteminde yaptığı yenilikleri, öncelikleri ve gündemini ele aldıklarını söyleyen Tekin, kendisinin de yapay zekanın eğitim öğretim ve ölçme kıymetlendirme sistemi içinde kullanımıyla ilgili gelinen noktayı anlattığını tabir etti.

MEB Yapay Zeka Siyaset ve Hareket Planı Evrakı Hazır

Tekin, her ülkenin yapay zekayı eğitim öğretim içinde yaygınlaştırmayı planladığını ve farklı başlıkları öncelediğini belirterek, “Biz de Cumhurbaşkanlığımız tarafından düzenlenen Yapay Zeka Siyaset Evrakı çerçevesinde Milli Eğitim Bakanlığı Yapay Zeka Politika ve Hareket Planı Belgesi’ni hazırladık.” dedi.

“Yurtta Barış, Dünyada Barış” Vizyonu

Konuşmasında eğitim öğretim sistemlerinin ne için var olduğu ve neye hizmet ettiği sorusunun ihmal edildiğine yer verdiğini aktaran Tekin, şu değerlendirmede bulundu:

“Bilhassa, insan hakları, adalet, demokrasi üzere kavramların dünyada eğitim ve öğretimde yapay zeka ve gibisi teknolojik yenilikler kullanılırken ihmal edilmemesi gerektiğine vurgu yaptım. Şayet bunları ihmal edersek, dünyada barışı hâkim kılamayız. Bunları eğitim öğretim sistemi içine gereğince yerleştirmiş olsaydık, dünyada bugün savaşlar ve insan hakları ihlalleri olmazdı biçiminde Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ‘Yurtta barış, dünyada barış’ çerçevesinde yaklaşımını tabir etmeye çalıştım.”

Bu ortada Bakan Tekin, AK Parti Londra Temsilciliğini de ziyaret etti.

Eğitim, Mogan Mesleksel ve Teknik Anadolu Lisesi Uygulama Otelinde başladı ve açılış konuşmasını Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü (YEGİTEK) Genel Müdürü Mustafa Canlı gerçekleştirdi.

Bu eğitim programı, öğretmenlerin yapay zekanın eğitimdeki rolünü anlamalarını ve sınıf ortamında aktif halde kullanabilmelerini amaçlamaktadır.

Yapay Zeka Okuryazarlığı Eğitiminin İçeriği

• Yapay zekada temel kavramlar
• Yapay zeka araçları ve felsefesi
• Etkili istem (prompt) tekniği
• Yapay zeka çıktıları ve sınıf uygulamalarında temel yaklaşım

Eğitimin Hedefleri

Bu başlıklar kapsamında öğretmenler, yapay zekanın eğitim süreçlerine entegrasyonu, verimli ve tesirli kullanımı konusunda bilgi sahibi olmaktadır. Eğitim, öğretmenlerin teknolojik gelişmeleri yakından takip etmelerini ve öğrencilerine yeni bilgi aktarabilmelerini desteklemektedir.

Eğitimin Önemi

Yapay zekanın günlük yaşama ve eğitim alanına tesirinin arttığı günümüzde, bu çeşit eğitimler öğretmenlerin dijital okuryazarlık seviyesini yükseltmeyi hedeflemektedir. Böylelikle öğretmenler, yapay zekayı sınıf içi uygulamalarda daha şuurlu ve faal bir biçimde kullanabileceklerdir.

Maksut BALMUK

Öğretmen, Yazar

Eğitim, Mogan Mesleksel ve Teknik Anadolu Lisesi Uygulama Otelinde başladı ve açılış konuşmasını Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü (YEGİTEK) Genel Müdürü Mustafa Canlı gerçekleştirdi.

Bu eğitim programı, öğretmenlerin yapay zekanın eğitimdeki rolünü anlamalarını ve sınıf ortamında faal halde kullanabilmelerini amaçlamaktadır.

Yapay Zeka Okuryazarlığı Eğitiminin İçeriği

• Yapay zekada temel kavramlar
• Yapay zeka araçları ve felsefesi
• Etkili istem (prompt) tekniği
• Yapay zeka çıktıları ve sınıf uygulamalarında temel yaklaşım

Eğitimin Hedefleri

Bu başlıklar kapsamında öğretmenler, yapay zekanın eğitim süreçlerine entegrasyonu, verimli ve tesirli kullanımı konusunda bilgi sahibi olmaktadır. Eğitim, öğretmenlerin teknolojik gelişmeleri yakından takip etmelerini ve öğrencilerine aktüel bilgi aktarabilmelerini desteklemektedir.

Eğitimin Önemi

Yapay zekanın günlük yaşama ve eğitim alanına tesirinin arttığı günümüzde, bu çeşit eğitimler öğretmenlerin dijital okuryazarlık seviyesini yükseltmeyi hedeflemektedir. Böylelikle öğretmenler, yapay zekayı sınıf içi uygulamalarda daha şuurlu ve faal bir halde kullanabileceklerdir.

Maksut BALMUK

Öğretmen, Yazar

Klasik ruh sıhhati hizmetlerine başvurduğunu fakat yapay zekayla sohbet etmenin kendisini daha inançta, daha az yargılanmış ve her an ulaşılabilir hissettirdiğini söyledi.

11 binden fazla gençle yapılan araştırmaya nazaran, İngiltere ve Galler’de şiddetten etkilenen 13-17 yaş kümesindeki gençlerin yaklaşık yüzde 40’ı ruh sıhhati dayanağı için yapay zeka tabanlı sohbet robotlarını kullanıyor.

Araştırma, şiddetin hem mağduru hem de faili olan gençlerin, başka gençlere kıyasla yapay zekaya daha fazla yöneldiğini ortaya koydu. Çalışma, Gençlik Bağışı Fonu tarafından yürütüldü.

Bekleme listeleri yapay zekaya yöneltiyor

Araştırmaya nazaran sohbet robotları, uzun bekleme listeleri bulunan klâsik ruh sıhhati hizmetlerinin karşılayamadığı bir muhtaçlığı dolduruyor. Kimi gençler, mevcut sistemin gereğince empatik olmadığını ve yapay zekayla konuşmanın daha saklı hissettirdiğini belirtiyor.

Shan, evvel Snapchat’in yapay zeka özelliğini kullandığını, daha sonra ChatGPT’ye geçtiğini ve günün her saati iki dokunuşla sohbet edebildiğini anlattı.

Shan, “Kesinlikle bir arkadaş üzere hissediyorum. Daha az korkutucu, daha özel ve daha az yargılayıcı. ‘Hey en uygun arkadaşım, bir tavsiyeye gereksinimim var’ dediğimde, bana nitekim en yakın arkadaşım üzere yanıt veriyor.” tabirlerini kullandı.

Araştırmaya nazaran, son bir yıl içinde 13-17 yaş ortasındaki gençlerin dörtte biri ruh sıhhati takviyesi için bir yapay zeka sohbet robotu kullandı. Siyah çocukların bu uygulamalara yönelme oranının, beyaz çocuklara nazaran iki kat daha fazla olduğu belirlendi.

Tedavi yahut teşhis için bekleme listesinde olan ya da takviye talebi reddedilen gençlerin, yüz yüze takviye alanlara nazaran yapay zekaya daha fazla başvurduğu tespit edildi.

“24 saat erişilebilir olması büyük avantaj”

Çete faaliyetlerine karışan kimi erkek çocukların da, polis ya da çete üyelerine bilgi sızdırılabileceği telaşıyla öğretmen veya aileleri yerine sohbet robotlarına danıştığı aktarıldı.

Ruh sıhhati dayanağı için yapay zeka kullanan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir öbür genç ise, “Mevcut sistem gençlere yardım sunmakta büsbütün yetersiz. Bir yandan bir ila iki yıl bekleme listesinde kalıyorsunuz, başka yandan birkaç dakika içinde cevap alabiliyorsunuz. Yapay zekaya yönelmenin nedeni bu.” dedi.

Uzmanlardan önemli uyarılar

Araştırmayı yaptıran Gençlik Bağışı Fonu’nun üst yöneticisi Jon Yates, “Çok fazla genç ruh sıhhati meseleleriyle uğraş ediyor ve gereksinim duyduğu dayanağı alamıyor. Kimilerinin teknolojiye yönelmesi şaşırtan değil. Çocuklarımız için daha uygununu yapmak zorundayız. Bilhassa risk altındakiler için bir robota değil, bir beşere muhtaçlık var.” değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlar, çocukların uzun periyodik olarak sohbet robotlarıyla etkileşim kurmasının tehlikelerine ait kaygıların giderek arttığını belirtiyor. ChatGPT’nin geliştiricisi olan ABD merkezli OpenAI, uzun vadeli kullanım sonrası intihar eden gençlerin aileleri tarafından açılan davalarla da karşı karşıya bulunuyor.

Kaliforniya’da yaşayan 16 yaşındaki Adam Raine’in nisan ayında hayatına son vermesinin akabinde OpenAI, olayın sohbet robotuyla ilişkili olduğu savlarını reddetti. Şirket, ruhsal külfet belirtilerini tanıyabilen, tansiyonu düşüren ve kullanıcıları gerçek hayattaki dayanak kaynaklarına yönlendiren sistemler üzerinde çalıştığını açıkladı.

“Gençlerin kelam sahibi olması gerekiyor”

Londra’da gençlik şiddeti ve ruh sıhhati üzerine çalışan araştırmacı Hanna Jones, yapay zekanın teorik olarak her soruya karşılık verebilmesinin gençler için “sihirli bir kitap” üzere cazip göründüğünü söyledi. Fakat Jones, bu alandaki düzenleme eksikliğinden önemli biçimde tasa duyduğunu vurguladı.

Jones, “İnsanlar ChatGPT’yi ruh sıhhati dayanağı için kullanıyor fakat bu araç bunun için tasarlanmadı. Delile dayalı ve gençlerin liderliğinde geliştirilecek yeni düzenlemelere gereksinim var. Bu sorun, yetişkinlerin gençler ismine karar vermesiyle çözülemez. Gençlerin bu sürecin merkezinde olması gerekiyor.” tabirlerini kullandı.

Bakanlıktan yapılan açıklamaya nazaran, Ulusal Yapay Zeka Stratejisi kapsamında hazırlanan “Eğitimde Yapay Zeka Siyaset Dokümanı ve Aksiyon Planı”, dijital dönüşüm sürecine istikamet veren temel dokümanlardan biri olarak 17 Haziran’da uygulanmaya başladı.

Eylem Planı çerçevesinde Bakanlık bünyesinde yapay zeka projelerini etik açıdan pahalandırmak emeliyle “Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kurulu”nun kurulması kararlaştırıldı.

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı uyumunda yürütülen çalışmalar sonucunda hazırlanan “Milli Eğitim Bakanlığı Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi” yürürlüğe girdi.

Yönergeye göre Etik Kurulu, Talim ve Terbiye Kurulu Lideri’nin başkanlığında ve Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürü’nün doğal üyeliğinde toplam 11 üyeden oluşacak. Şurada, ilgili genel müdürlük temsilcilerinin yanı sıra kamu kurumları, akademi, özel kesim ve sivil toplumdan 3 üye daha yer alacak.

Üst Konsey, “Eğitimde Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kılavuzu”nu hazırlayacak, uygulamaları izleyecek, vilayet, ilçe ve okul seviyesinde oluşturulacak şuralar ise etik uygunluk ve rehberlik misyonlarını yürütecek.

Eğitim kurumlarında, yapay zeka uygulamalarında öğretmenlerin “Etik Beyan Formu” doldurmaları temel olacak. Bu süreçte ferdî bilgilerin korunması, kapalılık ve güvenlik unsurlarına tam ahenk sağlanarak öğrenciler açısından etik, inançlı ve sorumlu yapay zeka kullanımı teminat altına alınacak.

2024-2025 Eğitim Öğretim Yılı ve Teşekkür Mesajı

2024-2025 eğitim öğretim yılında emeği geçen tüm öğretmenlere teşekkürlerini ileten Tekin, yıl içerisinde fedakarlık dolu bir süreç yaşandığını lisana getirdi. Eğitim öğretim çalışmaları üzerinden olumsuzluk arayan bir kitle olduğu istikametinde görüş bildiren Tekin, “Türkiye’de yaklaşık 75 bine yakın okul, yaklaşık 18 milyon öğrencimiz, 1,2 milyon öğretmenimiz var.” dedi. Bu kadar büyük yapı içerisindeki olumlu gelişmelerin görülmesi gerektiğini vurguladı.

Yeni Periyot Hazırlıkları ve Siyaset Belirlemeleri

İllerden alınacak geri dönüşler doğrultusunda, Bakanlıktaki ünite amirleri, genel müdürler ve bakan yardımcılarıyla hafta sonu kamp yapacaklarını belirten Tekin, kampta 2025-2026 eğitim öğretim yılı hazırlıkları kapsamında yapılacakları değerlendireceklerini söz etti.

Belirlenen Üç Ana Politika

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Eğitim programlarının çağın gerektirdiği metodoloji ve içerikle donatılması, ulusal ve manevi bedellere sahip kuşaklar yetiştirilmesi.
• Mesleki ve Teknik Eğitim: Kesime entegre okul atılımı ve mesleksel teknik eğitimde ortaokullar açılması süreci.
• Öğretmen ve Okulun Rolü: “Ailem” dizisi, Velivizyon portalı ve Ebeveyn Okulu programı üzere âlâ uygulamaların hayata geçirilmesi.

İstişare ve İştirakçi İdare Anlayışı

“Başladığımız günden beri öğretmen, idareci, herkesle istişare sürecini çok ağır bir formda canlı tutmaya gayret sarf ettik.” diyen Tekin, alınan kararların öğretmenlerle yapılan toplantılar ve buluşmalar sonucunda şekillendiğini belirtti. Yeni devirde de bu anlayışın devam edeceğini vurguladı.

Yapay Zeka Uygulamaları ve Gelecek Vizyonu

Bakan Tekin, geçen hafta yayımlanan Yapay Zeka Siyaset Belgesi‘ne dikkat çekerek, yeni periyotta yapay zekanın eğitimde daha ağır kullanılacağını belirtti. “Yapay zeka takviyeli birçok uygulama başlattık. Emekleriniz, uğraşlarınız, fedakarlıklarınız için teşekkürlerimi iletiyorum.” dedi.

Canlı yayına bağlanan okul müdürleri ve öğretmenler de Tekin’e teşekkür ederek, yeni eğitim ve öğretim yılının hoş geçmesini dilediler.