Üniversitenin Yenilevent Yerleşkesi’nde düzenlenen sempozyumun açılış oturumunda konuşan İstanbul Valisi Davut Gül, Aile Vakfının aile ve nüfus konusunu ulusal güvenlik problemi olarak kabul ettiğini, vakfın bu mevzuyu MSÜ ile birlikte ele almasının kıymetli olduğunu söyledi.

Vali Gül, İstanbul’da bu yıl geçen seneye nazaran 11 bin daha az öğrencinin kaydedildiğini belirterek, “Bu ne demek? 6 yaşındaki çocuklarımız bir evvelki seneye nazaran 10 binden daha fazla azaldı. Muhtemelen bu sene de birebir biçimde devam edecek.” dedi.

İstanbul’da çalışan annelerin hayatını kolaylaştırmak ve ekonomik manada takviye olmak için kimi siyasetler yürüttüklerini vurgulayan Vali Gül, “Bu yıl Valilik olarak lokal imkanlarımızla 300 tane kreş ve anaokulu yapacağız. Bunların 100’ü Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, 100’ü İl Milli Eğitim Müdürlüğü, 100’ü ise müftülüğümüz tarafından işletilecek. Annelere, yürüme aralığında, çok sembolik fiyatlarla çocuğunu güvenerek bırakabileceği bir alternatif sunuyoruz. Sitelerde 100-200-500 konutun bir ortada yaşadığı ortam var. Sitelerin içerisinde kullanılmayan, atıl alanları ‘Anaokulum Bahçemde’ projesiyle kreş ve ana sınıfı haline getiriyoruz.” bilgisini verdi.

“Türkiye’nin genç nüfusu 45 yıldır daima düşüyor”

Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu da İstanbul Fuar Merkezi’nde düzenlenen SAHA 2026 Milletlerarası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı’na katıldığını anımsatarak, “Orada basına şunu söyledim: ‘Bunların hepsi gurur verici lakin nüfusunuz olmadığında bunlar bir hiç.'” sözünü kullandı.

Afyoncu, Türkiye’nin son yıllarda Avrupa’dan Asya ve Afrika’ya artan jeopolitik tesiri ve gelişen savunma endüstrisine karşın gelecekteki pozisyonu için büyük stratejik mahzur olan “hızlı ve derin demografik çöküş”le karşı karşıya olduğu değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’nin nüfusuyla ilgili tarihi sürece değinen Afyoncu, Avrupa’daki birçok devletten daha fazla nüfusa sahip olan Osmanlı İmparatorluğu’nun 10 milyon kilometrekarelik bir coğrafyaya hükmettiğini lakin 17. yüzyıldan itibaren nüfus istikrarının Osmanlı’nın aleyhine döndüğünü söyledi.

Afyoncu, Osmanlı İmparatorluğu’nun nüfusunun 17-18. yüzyıllarda fazla artmadığını, Avrupa’nın nüfusunun 100 milyondan 190 milyona ulaşarak yaklaşık 2 katına çıktığını belirtti.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son 2 asrında nüfusun çabucak hemen tıpkı kaldığını, Rusya’nın nüfusunun 10 kat arttığını, Rus ordusunun Türk ordusunun 5 misline yakın büyüklüğe sahip olduğunu belirten Afyoncu, artmayan nüfusun milyonlarca kilometrekarelik bir imparatorluğu kaybettirdiğini anlattı.

Cumhuriyet periyodunda farklı nüfus siyasetleri uygulandığının altını çizen Afyoncu, Cumhuriyet’in ilanından itibaren izlenen siyasetlerle nüfusun her yıl arttığını lisana getirdi.

Afyoncu, 1950’lerin sonlarından itibaren Türkiye’de nüfusun ekonomik kalkınmayı engellediği istikametinde yer oluşturulmaya başlandığını anlatarak, “Vakıflar, dernekler, birtakım siyasetçiler, kimi iş adamları ve basın, nüfus artışının ulusal geliri düşürdüğünü, nüfus artış suratının büyük meselelere yol açtığını söyleyerek nüfus artışını öcü üzere gösterdiler. İki çocuklu aile ülkü aile olarak gösterildi.” diye konuştu.

TÜİK’in 21 Mayıs 2026’da nüfus bilgilerini açıklayacağını bildiren Afyoncu, “2025’te doğurganlık suratımızın 1.40’lara kadar düştüğü varsayım ediliyor.” dedi.

Afyoncu, nüfusun kendini yenileyememesinin önemli risk olduğunu, gerçek bir beka sorunu olduğunu, Türkler için savaştan bir daha değerli bir tehdit olduğunu vurguladı.

Bir ülkenin dinamik olabilmesi için 15 yaş altı nüfusun toplam nüfusun en az yüzde 30’una denk gelmesi gerektiğine dikkati çeken Afyoncu, “Yaşlı nüfusun da toplam nüfusun yüzde 15’ini aşmaması gerekir. Şu anda 0-14 yaş nüfusumuz yüzde 20’ye düşerken, yaşlı nüfusumuz ise toplam nüfusun yüzde 11’ine yükselmiştir. 2035’te 0-14 yaşlı nüfusumuz yüzde 15’e düşerken, yaşlı nüfusumuz da yüzde 15’e yükselecektir. Genç nüfusuyla övünen ülkemiz, Avrupa’nın yaşlı ülkeleri ortasına yanlışsız süratle gidiyor. Türkiye’nin genç nüfusu 45 yıldır daima düşüyor.” açıklamalarında bulundu.

“Acil önlemler alınmazsa 2100’de nüfus 25 milyona kadar düşecek”

Afyoncu, 2050 yılına gelindiğinde genç nüfus oranının yüzde 10’un altına düşeceğini ve bunun felaket ötesi bir durum olduğunu kaydetti.

Nüfus ve aile konusunda tehlikenin kapıyı çaldığını ve kırdığını söyleyen Afyoncu, “Hala tehlikenin farkında değiliz. Çok acil önlemler alıp uygulamaya sokmazsak 2100’de Türkiye’nin nüfusu 25 milyona kadar düşerken, yaşlı nüfusun toplam nüfusun yarısına yükselme ihtimali fazladır.” dedi.

Afyoncu, insanların kasabalarda yaşamalarının teşvik edilmesini, evlenme kredilerinin ölçüsünün ve kreş imkanlarının artırılmasını, bulundukları yerde varlığını sürdüremeyecek Türklerin ülkeye göçünün planlanmasını tavsiye ederek, “Annelere devlet tarafından en az 3 çocuğu olduğunda maaş bağlanmalıdır. 3 çocuğu olan anneye devlet memuru üzere maaş verilmesi kanaatindeyim, emekli olduğunda da emekli maaşı verilmelidir. Kazakistan bunu uyguladı ve çok başarılı oldu.” tabirlerini kullandı.

“Aile, kutsal ocaktır”

İstanbul Aile Vakfı Başkanı Üner Karabıyık ise vatan müdafaasının sadece hudut savunmasından, askeri kapasite ve teknolojilerden ibaret olmadığını, aile ocağında başladığını söyledi.

Ailenin milletin hafızası, devlet şuurunda ise birinci mektebin aile şuuru olduğuna dikkati çeken Karabıyık, “Aile, merhametin, adaletin, vefanın, sadakatin, fedakarlığın ve ahlakın jenerasyondan jenerasyona aktarıldığı kutsal ocaktır.” diye konuştu.

Karabıyık, “1950’lerden itibaren ülkemiz dahil pek çok ülkede nüfus büyükşehirlerde toplandı. Çağdaş kent hayatı, tanınan kültür akımları üzerinden toplumları kişiselleştirdi, kimliksizleştirdi. Aile bağları zayıflayan, köklerinden beslenemeyen bu toplumlar kültürel olarak kuruyor ve çürüyor bugün.” tabirlerini kullandı.

Bugün işgal dalgasının ekranlar üzerinden geldiğini, zihinleri ve kalpleri ele geçirdiğini belirten Karabıyık, kelamlarına şöyle devam etti:

“Dün vatanı bölmek isteyenler haritalar üzerinde çalışırdı. Bugün aileyi bölmek, kuşağı zayıflatmak, çocukları kimlik karmaşasına sürüklemek ve gençleri köklerinden koparmak için medya ve toplumsal medya cephesinde savaş ilan ediyorlar. Bugün her konutun içinde, bir köşesinde televizyon, bir köşesinde telefon ve tablet, bir köşesinde ise bilgisayar ekranlarından oluşan bermuda şeytan üçgeni ve bunun oluşturduğu dijital anafor var. Bu anafor, çocuklarımızın dikkatini, sabrını, mahremiyet hissini, aileyle bağını ve kültürel kökleriyle irtibatını zayıflatıyor, aile bağlarını kopararak her birimizi içine çekip savuruyor.”

“‘Ekranların emzirdiği çocuklar’ tabiri bir mecaz değil, çağımızın acı bir gerçeğidir”

Karabıyık, çocukları artık sadece anne babaların yetiştirmediğini, onlara doğruyu yanlışı birden fazla vakit algoritmaların söylediğini kaydetti.

Çocukların aileden alamadığı duygusal itimadı ve boşluğu ekranın doldurmadığını, ekranın o boşluğu düzmece yakınlıklarla büyüttüğünü ve çocuğu derin bir güvensizlik iklimine sürüklediğini anlatan Karabıyık, “Rol modeli anne babadan, dededen, nineden değil, dijital dünyanın ürettiği uydurma kahramanlardan, oyun karakterlerinden ve tanınan kültür figürlerinden seçiyorlar. Bunun ağır ve acı sonuçlarını Siverek ve Kahramanmaraş’ta ağır bedel ödeyerek gördük. Bu yüzden ‘ekranların emzirdiği çocuklar’ tabiri bir mecaz değil, çağımızın acı bir gerçeğidir. Aile geri çekildiğinde ekran çocuğu ele geçirir, anne baba sustuğunda algoritma konuşur, aile bağları zayıfladığında dijital mecra terbiye makamına oturur.” değerlendirmesinde bulundu.

Karabıyık, toplumun büyük çoğunluğunun aileyi tahlil merkezi olarak gördüğünü belirterek, “Bugün birtakım yayınlarda aile, hengame, ihanet, kriz ve çözülme üzerinden temsil ediliyor. Evlilik yük üzere sadakat zayıflık üzere mahremiyet gerilik üzere sınırsızlık özgürlük üzere sunuluyor.” kelamlarını sarf etti.

Tüm anne babalara davette bulunan Karabıyık, “Evlat nöbeti, çocuğun hangi içerikle beslendiğini bilmek, aile sofrasını yine kurmak, çocuğun gözünün içine bakmak, kalbine dokunmak, sorularına yanıt vermek demektir. Ekranın karşısına aileyi, algoritmanın karşısına irfanı, dijital anaforun karşısına aile bağlarını koymak demektir.” dedi.

Karabıyık, bu çabanın sadece ailelerin omuzlarına bırakılmaması gerektiğini, devlet, siyaset, medya, okul, üniversite, mahallî idareler, sivil toplum ve iş dünyasının birebir sorumluluk şuuruyla hareket etmek zorunda olduğunu tabir etti.

Bunun için Türkiye’nin önde gelen sivil toplum kuruluşları ve platformlarıyla birlikte Pak Ekran Hareketi’ni başlatacaklarını bildiren Karabıyık, tüm yayıncı kuruluşları milletin davetine kulak vermeye, ekranlarda pak bir devri daima bir arada başlatmaya davet ettiklerini lisana getirdi.

Konuşmaların akabinde Aile Vakfı Mütevelli Heyeti Lideri Sami Yılmaz, Prof. Dr. Erhan Afyoncu’ya yetim hamilik sertifikası takdim etti.

Açılış oturumuna, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İsmail Küçük, Aile ve Toplumsal Hizmetler İstanbul Vilayet Müdürü Ömer Turan, Türk Alman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Cemal Yıldız, Aile Vakfı Yönetim Kurulu üyeleri, MSÜ akademisyenleri ile davetliler katıldı.

Çalışmalar kapsamında gereksinimlere yönelik tespitleri göz önünde bulundurduklarını söz eden Göktaş, ailelerin ve bilhassa çalışan annelerin taleplerinden birinin doğum müsaadelerinin uzatılması olduğunu belirtti. Göktaş, “Biz de bu talebe yönelik bir çalışma gerçekleştirdik. Biliyorsunuz anneler için emzirmek, bilhassa birinci 3 ayda anne ve çocuk ortasındaki o güçlü bağı oluşturmak ismine çok değerli. Bu minvalde de yasal düzenlememizle 16 hafta olan doğum izinlerimizi 24 haftaya yükselttik. Ailelerimize, annelerimize bunu müjdeledik geçtiğimiz haftaki düzenlememizde.” dedi.

Türkiye’nin doğum müsaadesi müddetlerinde OECD ülkeleri ortasında birinci 10’da yer aldığını söyleyen Bakan Göktaş, “Avrupa Birliği ülkelerinin de üzerine yerleştik. Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama 21 hafta olan mühlet bizde 24 hafta. Bu, nitekim ailelerimizi destekleyen, aileyi koruyan ve güçlendiren bir adım.” tabirini kullandı.

Göktaş, Türkiye’nin nüfus artış suratındaki düşüşe yönelik Bakanlık tarafından alınan önlemlere ait soruya şu karşılığı verdi:

“Tabii artık biz yaşlanıyoruz. Türkiye yaşlanıyor, dünya yaşlanıyor. Doğurganlık suratının azalması, aslına baktığımız vakit nüfusun yaş oranının artması demektir. 65 yaş üstü vatandaş oranımız yüzde 11,1’e yükseldi. Doğurganlık süratimiz 1,48’dir. Bizim buradaki emelimiz, hem bu önlemlere yönelik güçlü bir düzenek oluşturmaktır. Türkiye’nin en güçlü kalesi aile olduğu için aileyi koruyan ve güçlendiren bir yapı kuruyoruz. Aile bizim inançlı limanımızdır. Biz bu çalışmalara Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Aksiyon Planı’yla başladıktan sonra, geçtiğimiz yılı biliyorsunuz Aile Yılı olarak ilan ettik. Aile yılında evlenmek isteyen gençlere evlilik kredisi uygulamasını başlattık ve bunu 81 vilayetimize yaygınlaştırdık. Sayın Cumhurbaşkanı’mız bunu ilan etti. 200 bin gencimiz şu güne kadar bu evlilik kredisinden faydalandı. Bununla birlikte yeni doğum yapan her anneye bir dayanak sunduk. Birinci bebek için 5 bin liralık tek seferlik bir dayanak; iki ve sonraki çocuklar için çocuk 5 yaşını tamamlayana kadar, ikinci çocuk için 1500 lira, 3 ve sonraki çocuklar için 5 bin lira olacak biçimde kalıcı bir dayanak sistemi oluşturduk. Natürel biz bunları aile yılında başlattık. Çalışmak isteyen, annelik yahut babalık müsaadesinde olan, yeni çocuk sahibi olmuş memurlara yönelik de yarı vakitli çalışma esnekliği getirdik. O da çocuklar 6 yaşını tamamlayana kadar sürecek. Öteki yandan bütün Türkiye’de kreş seferberliği başlattık. Bu kapsamda da çok ağır çalışmalar yürütüyoruz. Nüfus Siyasetleri Heyeti’yle bir arada önlemlerimize yalnızca kalıcı değil, orta ve uzun vadeli olarak büyük bir projeksiyonla bakıyoruz.”

“Yaşlanıyoruz, doğurganlık süratimiz azalıyor”

Bakan Göktaş, nüfusun kendini yenileme oranının 2,1 olduğunu, Türkiye’de ise bunun 1,48’de bulunduğunu belirterek, süratli ve net bir düşüş olduğunu söyledi.

Bunda salgın ve zelzelenin tesirinin olduğunu kaydeden Bakan Göktaş, şu ifadeleri kullandı:

“Dijitalleşmenin hayatımızda bu mevzuda sahiden kıymetli bir hissesi oldu; çünkü dijitalleşme ile bir arada yalnızlaşıyoruz ve bireyselleşiyoruz. Bu kapsamda da beşerler sosyalleşmediği için aile pahalarını ön plana çıkaran içerikler aslında gittikçe azalıyor. Fakat mevcut durumlarla bir arada biz bu mevzuda kıymetli çalışmalar yürütüyoruz. Hedefimiz öncelikle bu düşüşü durdurmaktır. Münasebetiyle bu çocuk teşvikleriyle bir arada bütüncül bir yaklaşımı ele almak zorundayız. Şu anda Türkiye’de hanelerin yüzde 57’sinde çocuk bulunmuyor; bu çok büyük bir sayıdır. Bu biçimde gidersek TÜİK’e nazaran önümüzdeki 5 yıl içinde ilkokuldaki çocuk oranımız 900 bin azalacak. O yüzden biz bu önlemleri çok süratli ve öncü bir formda alıyoruz. Öteki yandan bildiğiniz üzere Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımız TOKİ aracılığıyla çok değerli bir çalışma yürüterek toplumsal konut projesi başlattı ve bu projede çocuk sahibi ailelere öncelik tanındı. Aslında biz bu çalışmaları bütüncül bir perspektifle ele alıyoruz ve önümüzdeki süreçte de sürdüreceğiz. Biz Avrupa’ya nazaran genç ve dinamik bir nüfus yapısına sahibiz. Evet yaşlanıyoruz, doğurganlık süratimiz azalıyor, fakat bu fırsat penceresini kapatmamak ismine pek çok çalışmaları, önlemleri alıyoruz, almaya da devam edeceğiz.”

2024 yılında dijital bağımlılıkla ilgili çalıştay düzenlediklerini anımsatan Bakan Göktaş, anne, baba, çocuk ve uzmanları dinlediklerini, çocukları dijital dünyadan muhafazaya yönelik de bir çalıştay düzenlediklerini söyledi.

Çocukların, bilhassa oyun oynarken daha karanlık, daha güçlü, elinde silah bulunduran karakterleri tercih ettiklerini ve vakit zaman kendilerini gerçek dünyada da onunla bağdaştırdığını söylediklerini kaydeden Bakan Göktaş, bunun çok kıymetli ve çok çarpıcı olduğuna dikkati çekti.

Ekran müddetinin süratle arttığına işaret eden Bakan Göktaş; çocukların sosyal medyaya giriş yaşının 6’ya kadar düştüğünü belirtti.

“Amacımız denetlemek ve çocuklara daha inançlı bir dijital ortam sağlamak”

Bakan Göktaş, dünyada da misal düzenlemelerin gündemde olduğunu vurgulayarak, “Avrupa Birliği şu anda değerli düzenlemeler hayata geçirdi. Avustralya birinci ülke, Fransa, İspanya… Biz Avustralya’nın raporunu aldık. Bu raporda eksik olan taraflarını gördük. Hasebiyle biz kendi ülkemize has bir model gerçekleştirdik. 15 yaş altı toplumsal medya düzenlemesiyle toplumsal ağ sağlayıcılara yaş doğrulama sistemi getiriyoruz. 1 milyondan fazla kullanıcı varsa bilhassa bir temsilci bulundurulmasını istiyoruz. Uygunsuz içeriklerin 1 saat içerisinde kaldırılmasını istiyoruz, aldatıcı reklamların kaldırılmasını istiyoruz, ebeveyn denetim araçlarının da güçlendirilmesini istiyoruz.” diye konuştu.

Oyunlarla ilgili birinci kez bir düzenlemeyi hayata geçirdiklerini belirten Göktaş, şunları kaydetti:

“Bu kapsamda oyun platformunun tarifini da eklediğimiz 5651 sayılı kanunumuzla birlikte, 100 binden fazla kullanıcısı olan oyunların da Türkiye temsilcisi bulundurmasını istiyoruz. Yaptırımlarımız mevcuttur. Bir yönetmelik çıkacaktır. 6 ay içerisinde bu yönetmelik düzenlemeye geçtiğinde, inşallah tüm Türkiye’de toplumsal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak. Bu düzenleme için 6 aylık bir mühlet gerekiyor, yani bir yönetmelik çıkması gerekiyor. Yönetmelik çalışmalarında BTK ve Siber Güvenlik dairesinin yanı sıra uzmanlar ve öteki paydaşlar da yer alacak. Biz de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak kendi görüşlerimizi vereceğiz; çünkü çocuklarımızı korumak aslında bir zorunluluktur. Yalnızca bizim için değil, aileleri de bu sürecin bir modülü haline getirmemiz lazım. Hedefimiz denetlemek ve çocuklara daha inançlı bir dijital ortam sağlamaktır. Yani biz burada çocuklarımızın daha inançlı bir dijital ortamda var olmasını ve orada güçlendirilmesini istiyoruz lakin bir bağımlılık oluşacaksa bunun da önüne geçmek istiyoruz. Biz bir norm oluşturuyoruz.”

“Bütün ülkeler benzeri bir süreçten geçiyor”

“Bütün ülkeler misal bir süreçten geçiyor. Yani bu dorukta bilhassa öne çıkan hususlardan bir tanesi bir ülkenin tek başına bununla gayret etmesinin de mümkün olmadığının farkındayız, çünkü teknoloji süratle gelişiyor. Bu bildiride şunu söylüyoruz teknoloji firmalarına da, oyun yaptığınız andan itibaren yahut bir içerik sağladığınız andan itibaren bilhassa çocuklara yönelik ziyanlı içerikleri önleyici bir halde icra etsinler. Bir de yaş doğrulama sistemini hayata geçiriyoruz. Aslında çok kapsamlı bir siyaset ve inançlı. Türkiye bu bahiste öncü ülkelerden bir tanesi. Gayemiz çocukları korumak, daha inançlı bir dijital ortam sağlamak, aileleri de bu süreçte yalnız bırakmamak.”

Sosyal medya düzenlemesiyle öncelikle bir yaş doğrulama sistemini hayata geçirdiklerini belirten Göktaş, bunu, Siber Güvenlik Dairesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ile birlikte Siber Güvenlik Başkanlığının oluşturacağını söyledi.

e-Devlet şifresi üzerinden bir yaş doğrulama sistemini hayata geçireceklerini lisana getiren Göktaş, 15 yaş üzeri için ayrıştırılmış içerik oluşturma zaruriliği getirdiklerini hatırlattı.

Böylece, çocukların gelişimine yönelik olumsuz içeriklere karşı bir kalkan oluşturmuş olacaklarını söz eden Göktaş, “Oyunlarla ilgili evvel bir ikazımız olacak. BTK evvel uyaracak, ardından 1-10 milyon lira ortası idari para cezası uygulanacak. Yerine getirilmezse, yüzde 50 bant daralması, tekrar yerine getirilmezse, mahkeme kararıyla yüzde 90 bant daralmasına kadar gidebilecek.” diye konuştu.

Türkiye’de 100 bin kullanıcısı olan oyun platformlarının temsilci bulundurmasını istediklerini aktaran Göktaş, şunları kaydetti:

“Amacımız burada yasaklamak değil, denetlemek, bir muhatap bulmak ve kendi hassasiyetlerimizi onlara bildirebilmek. Çünkü oyunlarda çocuklar vakit zaman kendinden yaşça çok büyük beşerlerle etkileşimlerde olabiliyorlar. Biz aslında tehlikenin farkında değiliz. Evvelce tehlike sokaktaydı, dışarılardaydı. Kapıyı kapattığımız anda hepimiz inançlı alanlarda olduğumuzu düşünüyorduk. Ama şu anda tehlike yanı başımızda ve direkt ceplerimizde taşıdığımız aygıtlarda. Çocuklarımız orada kimlerle irtibat halinde, kimlerle oyun oynuyor, bunları hiçbir biçimde bilmiyoruz. Çocukların yüzde 10’u yabancı biriyle en az bir sefer irtibatta olduğunu söz ediyor.”

“Amacımız daha inançlı dijital ortam sağlamak”

Oyunların toplumsal ağ sağlayıcılığına yönelik de yaptırımların olduğunu vurgulayan Göktaş, “Fakat orada da cezalar lira bazlı değil. Global cirosunun yüzde 3’ü kadar bir cezai yaptırım öngörüyoruz. Maksadımız burada çok net. Çocuklarımıza daha inançlı dijital ortam sağlamaktır. Devletin bilhassa belirlediği kurallar çerçevesinde bir adım atılmasını sağlamak.” tabirini kullandı.

Velilerin, çocuklarını toplumsal medyadan korumak için taleplerinin olduğunu kaydeden Göktaş, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Gittiğim her vilayette vatandaşlarımızla bir ortaya geliyorum. Bilhassa Maraş’ta geçtiğimiz haftalarda elim bir olay yaşadık. Cenaze merasimlerinde acılı aileler bizden şahsen bunu talep etti. Yani o acısının içinde dedi ki ‘lütfen artık çocuklarımızı bu dijital yapılara karşı koruyun’. Bu kapsamda da zati Meclis’te halihazırda sunduğumuz bir yasal düzenlememiz vardı. Bir farkındalık oluştu. Bir buçuk yıldır bir çalışma gerçekleştirdik. 20 Kasım’da Çocuk Hakları Günü’nde çocuk komitelerimiz var. Onların da çocukları dijital dünyadan korumak ismine belirli talepleri oldu. Memleketler arası tepemizde çocukları direkt bu sürecin paydaşı yaptık. Çocuklarımıza daha inançlı ve uygun içerikler sunan bir dijital ortam sunmak istiyoruz. Dijital çağda yaşıyoruz. Teknolojiyi hayatımızdan çıkarmıyoruz. O dijital ortamı sunmak hepimizin ortak sorumluluğu. Biz devlet olarak sorumluluğumuzu alıyoruz.”

Dünya genelinde Meta’ya yönelik davalar açıldığını, bu yüzden gelecekte muhtemel problemlerin olmaması için çocukları korumak için harekete geçtiklerini aktaran Göktaş, “Dijital ayak izi dediğimiz tehlikenin farkındayız. İleriki periyotlarda davalar açılabilir. Biz de bu davaların önüne geçmek için elimizden gelen çabası gösteriyoruz.” dedi.

“Çocuklar Güvende” uygulaması

“Çocuklar Güvende” uygulamasını hayata geçirdiklerini anımsatan Göktaş, şunları lisana getirdi:

Ebeveyn denetim araçlarını ve dijital okur müellifliğini genişleteceklerini vurgulayan Göktaş, “Burada hem öğretmenlere hem ebeveynlere hem de bakım verenlere yönelik dijital okur müellifliği güçlendiren adımlar atmamız lazım. Gayemiz burada bir global seferberlik ilan etmek. Ülke olarak da bir seferberlik ilan etmek. Gayemiz bütün ailelerde de bu mevzuda bir farkındalık oluşturmak, onları sürecin kesimi haline getirmiş olmaktır.” tabirini kullandı.

“Çocukları şiddeti özendiren içeriklerden koruyalım”

Güvenli bir oyun platformu sağlamak yahut derecelendirilmiş oyunlar sunmanın çok değerli olduğunun altını çizen Göktaş, “Amacımız çocuklara inançlı içerikler sunabilmek. Bu kapsamda da platformlara, bilhassa oyun yapıcılara, teknoloji üreten firmalara da bir davette bulmak istiyorum. Gelin, pak içerikli teknoloji üretelim, çocukları zorbalıktan, şiddeti özendiren içeriklerden koruyalım.” kelamlarını sarf etti.

Bakan Göktaş, görevlerinin, çocukların inançla büyüyeceği, yarınlara inançla bakabileceği imkanı sağlamak olduğunu belirtti.

Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki okul taarruzları sonrası Bakanlığın alacağı tedbirlere değinen Göktaş, şunları paylaştı:

“Son elim hadise, çocuklarımızı her türlü şiddetten muhafazaya yönelik her vakit daha fazla teyakkuzda olmamız gerektiğini gösteriyor. Çünkü bu faciayı gerçekleştiren çocuk, baktığımız vakit klasik bir kabahat profili değil. Âlâ eğitimli bir ailede eğitim almış, anne, babanın konutunda büyümüş, okul devamsızlığı olmayan bir çocuk. Ancak rehber öğretmen de aileyle bir bağlantı kurmuş. Çocuklarına yönelik aşikâr önlemlerin alınmasıyla ilgili ikazlarda bulunmasına karşın aile bu mevzuya duyarsız kalmış. Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta karşılaştığımız olaylarla ilgili uzun vakittir çalıştığımız bir toplumsal risk haritamız var. Emelimiz, her haneye içerik bazlı uygun önlemlerle bilhassa risk altında olan çocuklarımızı korumak ve o kapsamda tedbirler almak.”

“Sosyal risk haritamızı hayata geçirdik”

Kahramanmaraş’ta psikososyal takviye bağlamında da 6 aylık bir aksiyon planı oluşturduklarını anımsatan Göktaş, “İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sıhhat Bakanlığı ile birlikte önlem kapsamını artıracak pek çok değerli adım atıyoruz. Bu çeşit hadiselerin erken önlenebilmesi için toplumsal risk haritamızı hayata geçirdik. Bir de 14 bin 834 meslek elemanımıza direkt toplumsal risk haritaları ve ‘Çocuklar Güvende’ sistemini güçlendirecek halde çevrim içi eğitim verdik.” dedi.

Milli Eğitim Bakanlığının birebir vakitte dijital bağımlılığa karşı bir çizgi kurduğunu hatırlatan Göktaş, şöyle devam etti:

“Türkiye Maarif Modeli nitekim çok değerli bir eğitim modeli. Empati hislerini da yaygınlaştırmaya yönelik bir eğitim müfredatının uygulayacağı söylendi. Çünkü burada dijital okuryazarlığın yaygınlaştırılmasının ne kadar değerli olduğunu biliyoruz. Ebeveynler ve öğretmenler de bu kapsamda tedbir almalı. Erken müdahale sistemimizi güçlendirerek misal olayların vuku bulmaması için bir çalışma gerçekleştirdik. Hem fiziki tedbir hem de hadise bazlı, yapay zeka dayanaklı bir tedbir modelini hayata geçiriyoruz. Hedefimiz burada hadise oluşmadan önüne geçebilmek. Ne okulu tek başına bir meseleyle baş başa bırakmak ne aileyi bir sıkıntıyla baş başa bırakmaktır.”

“Toplumu en fazla etkileyen şeylerden bir tanesi ekran. Yani medya, televizyonlar, diziler, gündüz nesli programları. Bu programlarda şiddeti, gayrimeşru bağları olağanlaştıran içerikler olduğunu gözlemliyoruz. Dizilerde de yeniden tıpkı halde parçalanmış aileler ve tekrar şiddetin son derece özendirici biçimde işlendiğini gözlemliyoruz. RTÜK ile bu mevzuda bir çalışma yapmayı, medyamız üzerine tavsiye ya da yaptırıma varacak derecede kurallar, kanunlar getirmeyi düşünüyor musunuz?” sorusu üzerine Göktaş, içeriklerin aile yapısını direkt etkilediğini belirtti.

Reyting uğruna hiçbir çocuğu ve ailelerini asla kurban etmeyeceklerini vurgulayan Göktaş, bugüne kadar içeriklerle ilgili pek çok çalışma gerçekleştirdiklerinin altını çizdi.

2024’te dizi yapımcılarıyla bir ortaya geldiklerini anımsatan Göktaş, “Onlara şunu söyledik, uygunsuz içerikleri, şiddeti özendiren, Türk aile yapısına uygun olmayan içerikleri lütfen ekrandan uzak tutun. Şayet muvaffakiyet hikayesi arıyorsanız, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak gerçekten bizde çok fazla muvaffakiyet hikayeleri var, gerçek hikayeler bunlar. Sizlere bu bahiste da dayanak olabiliriz. Bunun bir sansür gayesi taşımadığını, aileleri güçlendiren bir bakış açısıyla ailece izleyebileceğimiz, aile dostu içeriklerin çoğaltılması gerektiğini bilhassa defaatle vurguladık.” diye konuştu.

Bu durumun topluma, medya yapımcılarına ve teknoloji firmalarına değerli sorumluluklar düştüğünü bir kere daha ortaya koyduğunu aktaran Göktaş, topluma sorumluluk ve umut veren içerikler üretmek zorunda olduklarını söyledi.

“Çocuklarının gelişmesinde olumsuz bir şeyle karşı karşıya kaldıklarında yanlarındayız”

Bakan Göktaş, yapımcılar ve dijital platform temsilcileriyle de bir ortaya geldiklerini hatırlattı. Çocukların pek birçoklarının dijital dünyada vakit geçirdiğini tabir eden Göktaş, şunları kaydetti:

“Gençler, televizyon ve klâsik medyayı çok az izler. Bir dizi dahi olduğunda sonrasında onu platformlardan izlemeyi tercih eder. Lakin bizim gayemiz burada o içeriklere maruz kaldıklarında, bu içeriklere direkt kendilerinin müdahale etmesini sağlamak. Medyayı gerçek ellerde büyük bir güzellik aracına da dönüştürebiliriz. Her şey toz pembe olmak zorunda değil ancak şiddeti özendirmeyen, Türk aile yapısına uygun olmayan, aslında bize uygun olmayan, bizim kıymetlerimize çok zıt olan içeriklerin de aslında olmaması gerektiğini defaatle söyledik.

İçeriklerle ilgili 7/24 izleme sistemimiz var. 3 bin 40 içeriğe direkt müdahale ettik ve bunun için biz aslında mahkemeye başvuruyoruz. Yani bakanlığın üzerinde ‘ben içeriği kaldırıyorum’ diye bir sistem yok. Direkt mahkemeye başvuruyoruz, içeriğe müdahale ediyoruz. Tarama sistemi bu ve çok ağır bir halde izliyoruz. Başka yandan biz emsal süreçlerin olmaması için de ve farkındalığın artırılması için Dijital Anafor Ekran Bağımlılığı Tepesi’ni RTÜK ile bir arada 12 Haziran’da İstanbul’da düzenleyeceğiz.”

Zirve kapsamında aile dostu üretimlerin ödüllendirileceğini aktaran Göktaş, böylece bu stil üretimleri ödüllendirerek başka imalcileri da bu bahiste teşvik edeceklerini belirtti.

Göktaş, ailelere şu davette bulundu:

“Çocuklarımızla ilgili olumsuz bir durumla karşı karşıya kaldıklarında çaresiz kalmasınlar, çaresiz değiller. Bizim online olarak ‘psikodestek.aile.gov.tr’ isimli bir platformumuz var. Oradan bizim direkt uzmanlarımızla, uzman psikologla 45 dakikalık bir online görüşme fiyatsız gerçekleştirebilirler. 432 Toplumsal Hizmet Merkezimizde fiyatsız aile danışmanlığı var. Ergenliğe yönelik özel eğitim almış gençlerimiz var. Dijital bağımlılığa yönelik Yeşilay ile çok yakın çalışmalarımız var. Hasebiyle aileler bir ıstırapla karşı karşıya kaldıklarında, çocuklarının gelişmesinde olumsuz bir şeyle karşı karşıya kaldıklarında biz buradayız ve yanlarındayız.”

“14 toplumsal risk haritamızı bitirdik”

Çocuğun suça sürüklenmesi, bayana yönelik şiddet, engelli bakım, muhtaçlık üzere farklı toplumsal olguları 648 göstergeyle bir ortaya getirerek, mahalle ve hane bazlı bir puan oluşturduklarının altını çizen Göktaş, hedeflerinin risk ortaya çıkmadan makul önlemleri almak ve hami ve önleyici faaliyetlerin hayata geçirilmesi olduğunu söyledi.

Yetişkinlerde yüksek risk görülmesi durumunda Aile Rehberi Sistemi üzerinden takip ettiklerine dikkati çeken Göktaş, “Burada Aile Rehberi Sistemi’ni Milli Eğitim Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı ve aslında pek çok bakanlıkla birlikte yürüteceğiz. Emelimiz bir hadiseyi sonuna kadar takip etmek. Çocuklar içinse Çocuklar İnançta Modülü üzerinden takip etmek. Çünkü çocuklar için farklı bir sistem ve yaklaşım gerekiyor.” dedi.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi ile 81 vilayet valisine Toplumsal Risk Haritası’na ait talimatlar verdiklerini, bu kapsamda bütün Türkiye’yi taradıklarını aktaran Göktaş, şöyle devam etti:

“Şu güne kadar 14 toplumsal risk haritamızı bitirmiş olduk. Bağımlılığa yönelik de toplumsal risk haritamız tamamlandı. Tüm bakanlıklarımızla ortak çalışıyoruz. Toplumsal Risk Haritası üzerindeki saha çalışmalarında ilgili kurumlarla hadise bazlı yürüteceğiz. Örneğin Batman’da bu çalışmayı pilot olarak gerçekleştirdik. Batman’da 200 haneyi tamamladık. Orada bağımlılık üzerinde yapmıştık ve bütün üniteler seferber oldu. 40 kişiyi İŞKUR üzerinden istihdam ettik, 79 gencimizi AMATEM’e yönlendirdik, aileleri bu sürecin bir kesimi haline getirdik. Ailelere bu mevzuda farkındalık oluşturan içerikler sunduk ve aslında yalnızca hadiseye yönelik çalışmıyoruz. Bütün haneyi taradığımız ve bütün haneyi güçlendirdiğimiz bir model bu. Sahiden yeni bir model. Çok dinamik bir halde işliyor. Zira bilgileri biz farklı bakanlıklarla bir arada işliyoruz orada. Büsbütün bilinmeyen, hadise özelinde ve ferdi çalışmayı çok titiz bir halde yürüttüğümüz bir model. Hedefimiz burada hadiseyi tespit ettikten sonra takip etmeyi ve aileyi güçlendirmeyi hedeflemek. Ailelerimiz nitekim bu sürecin çok değerli bir modülü. Aile bizim en kıymetli kalemiz. Biz boşuna ‘Aile Yılı’ demiyoruz. Aile bizim en güçlü sığınağımız. Aslında bir kriz anında hepimizin birinci aradığı kişi annemiz, kardeşimiz yahut babamız oluyor. Biz de aileyi korumak ve güçlendirmek ismine bu çalışmaları yürütüyoruz. Maksadımız ailelerimizi bu cins olaylar olmadan evvel yanlarında bulunmak, gözetici önleyici faaliyetlerimizi hayata geçirmek ve bu süreçlerde de erken müdahale sistemimizi güçlendirmek.”

“Sadece gelir takviyesi sunmakla kalmayacağız”

Bakan Göktaş, “Kamuoyunda ‘vatandaşlık maaşı’ olarak bilinen bir Gelir Tamamlayıcı Aile Takviye Sistemi kelam konusu. Bu yıl da pilot uygulamanın başlatılacağı duyurulmuştu. Sanki takvim belirlendi mi?” sorusu üzerine, Gelir Tamamlayıcı Aile Takviye Modeli’nin 12. Kalkınma Planı amaçları doğrultusunda yeni jenerasyon bir toplumsal yardım sistemi olduğunu bildirdi.

“Amacımız burada vatandaşlarımıza bilhassa toplumsal yardım alan vatandaşlarımıza yahut aşikâr hanelerimize, aileleri bir eşik gelir düzeyine getirene kadar bir dayanak sunabilmek. Sahiden çok çağdaş, ailenin içerisinde bulunan bütün göstergeleri göz önüne alarak 17 yaş altındaki çocuk sayısını, anne-babanın durumunu varsa bir engellilik durumunu, yaşlılık durumu bunları da ele alarak aileyi güçlendiren ve takviye olan çok değerli bir çalışma. Yalnızca gelir dayanağı sunmakla kalmayacağız. Gayemiz burada da istihdam odaklı bir çalışma gerçekleştirmek. İstihdamı da güçlendirecek adımları bu kapsamda atıyoruz. Pilot çalışmalarımıza bu sene başladık ve inşallah 2027’de tüm Türkiye’ye yaygınlaştırmayı hedefliyoruz. Mevzuat çalışmalarımız şu anda devam ediyor. Yakın vakitte da inşallah bunu tamamlayıp kamuoyuyla paylaşacağız.”

Darülaceze, tüm Türkiye’de hizmet verebilecek

Bakan Göktaş, “Yaşlı bakım, huzur meskenleri ve tekrar yaşlılara bakım noktasında yeni dayanak fikirleri var mı?” sorusu üzerine, Türkiye’de 65 yaş üstü vatandaş oranının yüzde 11,1 olduğunu anımsattı.

Yaşlı nüfusa yönelik kıymetli çalışmalar yürüttüklerini vurgulayan Göktaş, yaşlı dostu kentler inşa etme çalışmalarının devam ettiğini söyledi.

Hem Türkiye’nin en büyük yaşlı bakım merkezi olan hem de Avrupa’dan ödül alan Darülaceze Toplumsal Ömür Kenti’ni hayata geçirdiklerini hatırlatan Göktaş, “Dünyanın eşi gibisi az görülen bir yaşlı bakım merkezini hayata geçirmiş olduk. Türkiye’nin birinci Alzheimer ve Demans Merkezi’ni de orada kurduk ve biz bu çalışmayla bir arada, yani Meclis’ten geçen düzenlememizle Darülacezemizi tüm Türkiye’ye yaygınlaştırıyoruz.” dedi.

Darülacezenin çok kıymetli bir vakıf olduğunun altını çizen Göktaş, “Düzenlememizle bir arada bütün Türkiye’de hizmet verebilecek. Gündüzlü Yaşlı Bakım Modeli’mizi güçlendireceğiz. ‘Evde Bakım Yardımı’ 114 bin yaşlımıza direkt konutunda takviye oluyoruz. Yaşlı Takviye Programı’mız var, bunu lokal idarelerle birlikte yürütüyoruz. Başka yandan Vefa Programı’mızla 132 bin vatandaşımıza direkt konutlarında aşevi dayanağı ve bakım takviyesi veriyoruz. Bu kapsamda bunu 81 vilayetimizde aslında yaygınlaştırdık ve uzun vakittir yürüttüğümüz çalışmalar.” diye konuştu.

2. Yaşlılık Şurası’nı gerçekleştirdiklerini hatırlatan Göktaş, “Amacımız Şura’dan çıkan kararları ve raporları önümüzdeki Nüfus Siyasetleri Heyeti’nde kıymetlendirmek ve yaşlılara yönelik politikalarımızı, bakım modellerimizi çeşitlendirerek tüm Türkiye’de yaygınlaştırmak. Ayrıyeten 12. Kalkınma Planı’mızda da bakım sigortasının sistemi çalışmalarımız vardı, bunu da sürdürüyoruz. Bu sistemle meskende yahut merkezlerde bakım, hemşirelik ve ekipman takviyeleriyle inançlı ve sürdürülebilir bir erişim sağlamayı hedefliyoruz.” dedi.

Göktaş, konuşmasını şu iletiyle bitirdi:

“Amacımız aileyi koruyan, güçlendiren, çocuklarımıza, göz bebeğimiz olan çocuklarımıza daha inançlı bir gelecek sağlamak. Bu kapsamda da nitekim herkesin üzerine sorumluluk düşüyor. Teknoloji firmalarımıza da bilhassa şu davette bulunmak istiyorum, lütfen bir eser üretirken kendi çocuklarına izletebilecekleri bir içerik üreteceklerse bunu üretsinler. Kendi çocuklarına uygun olan bir içerik varsa onu üretsinler. Oyun yapıcılara, toplumsal medya içerik üreticilerine benzeri davette bulunmak istiyorum. Yoksa uygun platformlarda kendileri yayınlasınlar. Lakin burada maksadımız çocuklarımızı her türlü tehlikelerden korumak. Bunu yaparken de bir seferberlikle yapmamız lazım, gönülle yapmamız lazım ve herkesi bu sorumluluğa açık bir halde davette bulunmak istiyorum.”

Çalışmalar kapsamında gereksinimlere yönelik tespitleri göz önünde bulundurduklarını söz eden Göktaş, ailelerin ve bilhassa çalışan annelerin taleplerinden birinin doğum müsaadelerinin uzatılması olduğunu belirtti. Göktaş, “Biz de bu talebe yönelik bir çalışma gerçekleştirdik. Biliyorsunuz anneler için emzirmek, bilhassa birinci 3 ayda anne ve çocuk ortasındaki o güçlü bağı oluşturmak ismine çok değerli. Bu minvalde de yasal düzenlememizle 16 hafta olan doğum izinlerimizi 24 haftaya yükselttik. Ailelerimize, annelerimize bunu müjdeledik geçtiğimiz haftaki düzenlememizde.” dedi.

Türkiye’nin doğum müsaadesi müddetlerinde OECD ülkeleri ortasında birinci 10’da yer aldığını söyleyen Bakan Göktaş, “Avrupa Birliği ülkelerinin de üzerine yerleştik. Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama 21 hafta olan müddet bizde 24 hafta. Bu, sahiden ailelerimizi destekleyen, aileyi koruyan ve güçlendiren bir adım.” sözünü kullandı.

Göktaş, Türkiye’nin nüfus artış suratındaki düşüşe yönelik Bakanlık tarafından alınan önlemlere ait soruya şu cevabı verdi:

“Tabii artık biz yaşlanıyoruz. Türkiye yaşlanıyor, dünya yaşlanıyor. Doğurganlık suratının azalması, aslına baktığımız vakit nüfusun yaş oranının artması demektir. 65 yaş üstü vatandaş oranımız yüzde 11,1’e yükseldi. Doğurganlık süratimiz 1,48’dir. Bizim buradaki emelimiz, hem bu önlemlere yönelik güçlü bir sistem oluşturmaktır. Türkiye’nin en güçlü kalesi aile olduğu için aileyi koruyan ve güçlendiren bir yapı kuruyoruz. Aile bizim inançlı limanımızdır. Biz bu çalışmalara Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Hareket Planı’yla başladıktan sonra, geçtiğimiz yılı biliyorsunuz Aile Yılı olarak ilan ettik. Aile yılında evlenmek isteyen gençlere evlilik kredisi uygulamasını başlattık ve bunu 81 vilayetimize yaygınlaştırdık. Sayın Cumhurbaşkanı’mız bunu ilan etti. 200 bin gencimiz şu güne kadar bu evlilik kredisinden faydalandı. Bununla bir arada yeni doğum yapan her anneye bir dayanak sunduk. Birinci bebek için 5 bin liralık tek seferlik bir dayanak; iki ve sonraki çocuklar için çocuk 5 yaşını tamamlayana kadar, ikinci çocuk için 1500 lira, 3 ve sonraki çocuklar için 5 bin lira olacak biçimde kalıcı bir dayanak sistemi oluşturduk. Doğal biz bunları aile yılında başlattık. Çalışmak isteyen, annelik yahut babalık müsaadesinde olan, yeni çocuk sahibi olmuş memurlara yönelik de yarı vakitli çalışma esnekliği getirdik. O da çocuklar 6 yaşını tamamlayana kadar sürecek. Öteki yandan bütün Türkiye’de kreş seferberliği başlattık. Bu kapsamda da çok ağır çalışmalar yürütüyoruz. Nüfus Siyasetleri Şurası’yla bir arada önlemlerimize yalnızca kalıcı değil, orta ve uzun vadeli olarak büyük bir projeksiyonla bakıyoruz.”

“Yaşlanıyoruz, doğurganlık süratimiz azalıyor”

Bakan Göktaş, nüfusun kendini yenileme oranının 2,1 olduğunu, Türkiye’de ise bunun 1,48’de bulunduğunu belirterek, süratli ve net bir düşüş olduğunu söyledi.

Bunda salgın ve zelzelenin tesirinin olduğunu kaydeden Bakan Göktaş, şu ifadeleri kullandı:

“Dijitalleşmenin hayatımızda bu mevzuda hakikaten kıymetli bir hissesi oldu; çünkü dijitalleşme ile bir arada yalnızlaşıyoruz ve bireyselleşiyoruz. Bu kapsamda da beşerler sosyalleşmediği için aile bedellerini ön plana çıkaran içerikler aslında gittikçe azalıyor. Lakin mevcut durumlarla bir arada biz bu hususta kıymetli çalışmalar yürütüyoruz. Gayemiz öncelikle bu düşüşü durdurmaktır. Hasebiyle bu çocuk teşvikleriyle bir arada bütüncül bir yaklaşımı ele almak zorundayız. Şu anda Türkiye’de hanelerin yüzde 57’sinde çocuk bulunmuyor; bu çok büyük bir sayıdır. Bu formda gidersek TÜİK’e nazaran önümüzdeki 5 yıl içinde ilkokuldaki çocuk oranımız 900 bin azalacak. O yüzden biz bu önlemleri çok süratli ve öncü bir formda alıyoruz. Öteki yandan bildiğiniz üzere Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımız TOKİ aracılığıyla çok kıymetli bir çalışma yürüterek toplumsal konut projesi başlattı ve bu projede çocuk sahibi ailelere öncelik tanındı. Aslında biz bu çalışmaları bütüncül bir perspektifle ele alıyoruz ve önümüzdeki süreçte de sürdüreceğiz. Biz Avrupa’ya nazaran genç ve dinamik bir nüfus yapısına sahibiz. Evet yaşlanıyoruz, doğurganlık süratimiz azalıyor, lakin bu fırsat penceresini kapatmamak ismine pek çok çalışmaları, önlemleri alıyoruz, almaya da devam edeceğiz.”

2024 yılında dijital bağımlılıkla ilgili çalıştay düzenlediklerini anımsatan Bakan Göktaş, anne, baba, çocuk ve uzmanları dinlediklerini, çocukları dijital dünyadan müdafaaya yönelik de bir çalıştay düzenlediklerini söyledi.

Çocukların, bilhassa oyun oynarken daha karanlık, daha güçlü, elinde silah bulunduran karakterleri tercih ettiklerini ve vakit zaman kendilerini gerçek dünyada da onunla bağdaştırdığını söylediklerini kaydeden Bakan Göktaş, bunun çok değerli ve çok çarpıcı olduğuna dikkati çekti.

Ekran müddetinin süratle arttığına işaret eden Bakan Göktaş; çocukların sosyal medyaya giriş yaşının 6’ya kadar düştüğünü belirtti.

“Amacımız denetlemek ve çocuklara daha inançlı bir dijital ortam sağlamak”

Bakan Göktaş, dünyada da emsal düzenlemelerin gündemde olduğunu vurgulayarak, “Avrupa Birliği şu anda değerli düzenlemeler hayata geçirdi. Avustralya birinci ülke, Fransa, İspanya… Biz Avustralya’nın raporunu aldık. Bu raporda eksik olan taraflarını gördük. Münasebetiyle biz kendi ülkemize has bir model gerçekleştirdik. 15 yaş altı toplumsal medya düzenlemesiyle toplumsal ağ sağlayıcılara yaş doğrulama sistemi getiriyoruz. 1 milyondan fazla kullanıcı varsa bilhassa bir temsilci bulundurulmasını istiyoruz. Uygunsuz içeriklerin 1 saat içerisinde kaldırılmasını istiyoruz, aldatıcı reklamların kaldırılmasını istiyoruz, ebeveyn denetim araçlarının da güçlendirilmesini istiyoruz.” diye konuştu.

Oyunlarla ilgili birinci kez bir düzenlemeyi hayata geçirdiklerini belirten Göktaş, şunları kaydetti:

“Bu kapsamda oyun platformunun tarifini da eklediğimiz 5651 sayılı kanunumuzla birlikte, 100 binden fazla kullanıcısı olan oyunların da Türkiye temsilcisi bulundurmasını istiyoruz. Yaptırımlarımız mevcuttur. Bir yönetmelik çıkacaktır. 6 ay içerisinde bu yönetmelik düzenlemeye geçtiğinde, inşallah tüm Türkiye’de toplumsal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak. Bu düzenleme için 6 aylık bir müddet gerekiyor, yani bir yönetmelik çıkması gerekiyor. Yönetmelik çalışmalarında BTK ve Siber Güvenlik dairesinin yanı sıra uzmanlar ve öteki paydaşlar da yer alacak. Biz de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak kendi görüşlerimizi vereceğiz; çünkü çocuklarımızı korumak aslında bir zorunluluktur. Yalnızca bizim için değil, aileleri de bu sürecin bir kesimi haline getirmemiz lazım. Maksadımız denetlemek ve çocuklara daha inançlı bir dijital ortam sağlamaktır. Yani biz burada çocuklarımızın daha inançlı bir dijital ortamda var olmasını ve orada güçlendirilmesini istiyoruz lakin bir bağımlılık oluşacaksa bunun da önüne geçmek istiyoruz. Biz bir norm oluşturuyoruz.”

“Bütün ülkeler benzeri bir süreçten geçiyor”

“Bütün ülkeler emsal bir süreçten geçiyor. Yani bu tepede bilhassa öne çıkan mevzulardan bir tanesi bir ülkenin tek başına bununla çaba etmesinin de mümkün olmadığının farkındayız, çünkü teknoloji süratle gelişiyor. Bu bildiride şunu söylüyoruz teknoloji firmalarına da, oyun yaptığınız andan itibaren yahut bir içerik sağladığınız andan itibaren bilhassa çocuklara yönelik ziyanlı içerikleri önleyici bir halde icra etsinler. Bir de yaş doğrulama sistemini hayata geçiriyoruz. Aslında çok kapsamlı bir siyaset ve inançlı. Türkiye bu hususta öncü ülkelerden bir tanesi. Maksadımız çocukları korumak, daha inançlı bir dijital ortam sağlamak, aileleri de bu süreçte yalnız bırakmamak.”

Sosyal medya düzenlemesiyle öncelikle bir yaş doğrulama sistemini hayata geçirdiklerini belirten Göktaş, bunu, Siber Güvenlik Dairesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ile bir arada Siber Güvenlik Başkanlığının oluşturacağını söyledi.

e-Devlet şifresi üzerinden bir yaş doğrulama sistemini hayata geçireceklerini lisana getiren Göktaş, 15 yaş üzeri için ayrıştırılmış içerik oluşturma zaruriliği getirdiklerini hatırlattı.

Böylece, çocukların gelişimine yönelik olumsuz içeriklere karşı bir kalkan oluşturmuş olacaklarını tabir eden Göktaş, “Oyunlarla ilgili evvel bir ikazımız olacak. BTK evvel uyaracak, ardından 1-10 milyon lira ortası idari para cezası uygulanacak. Yerine getirilmezse, yüzde 50 bant daralması, tekrar yerine getirilmezse, mahkeme kararıyla yüzde 90 bant daralmasına kadar gidebilecek.” diye konuştu.

Türkiye’de 100 bin kullanıcısı olan oyun platformlarının temsilci bulundurmasını istediklerini aktaran Göktaş, şunları kaydetti:

“Amacımız burada yasaklamak değil, denetlemek, bir muhatap bulmak ve kendi hassasiyetlerimizi onlara bildirebilmek. Çünkü oyunlarda çocuklar vakit zaman kendinden yaşça çok büyük beşerlerle etkileşimlerde olabiliyorlar. Biz aslında tehlikenin farkında değiliz. Evvelden tehlike sokaktaydı, dışarılardaydı. Kapıyı kapattığımız anda hepimiz inançlı alanlarda olduğumuzu düşünüyorduk. Lakin şu anda tehlike yanı başımızda ve direkt ceplerimizde taşıdığımız aygıtlarda. Çocuklarımız orada kimlerle bağlantı halinde, kimlerle oyun oynuyor, bunları hiçbir halde bilmiyoruz. Çocukların yüzde 10’u yabancı biriyle en az bir defa irtibatta olduğunu tabir ediyor.”

“Amacımız daha inançlı dijital ortam sağlamak”

Oyunların toplumsal ağ sağlayıcılığına yönelik de yaptırımların olduğunu vurgulayan Göktaş, “Fakat orada da cezalar lira bazlı değil. Global cirosunun yüzde 3’ü kadar bir cezai yaptırım öngörüyoruz. Maksadımız burada çok net. Çocuklarımıza daha inançlı dijital ortam sağlamaktır. Devletin bilhassa belirlediği kurallar çerçevesinde bir adım atılmasını sağlamak.” tabirini kullandı.

Velilerin, çocuklarını toplumsal medyadan korumak için taleplerinin olduğunu kaydeden Göktaş, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Gittiğim her vilayette vatandaşlarımızla bir ortaya geliyorum. Bilhassa Maraş’ta geçtiğimiz haftalarda elim bir olay yaşadık. Cenaze merasimlerinde acılı aileler bizden şahsen bunu talep etti. Yani o acısının içinde dedi ki ‘lütfen artık çocuklarımızı bu dijital yapılara karşı koruyun’. Bu kapsamda da zati Meclis’te halihazırda sunduğumuz bir yasal düzenlememiz vardı. Bir farkındalık oluştu. Bir buçuk yıldır bir çalışma gerçekleştirdik. 20 Kasım’da Çocuk Hakları Günü’nde çocuk komitelerimiz var. Onların da çocukları dijital dünyadan korumak ismine muhakkak talepleri oldu. Milletlerarası tepemizde çocukları direkt bu sürecin paydaşı yaptık. Çocuklarımıza daha inançlı ve uygun içerikler sunan bir dijital ortam sunmak istiyoruz. Dijital çağda yaşıyoruz. Teknolojiyi hayatımızdan çıkarmıyoruz. O dijital ortamı sunmak hepimizin ortak sorumluluğu. Biz devlet olarak sorumluluğumuzu alıyoruz.”

Dünya genelinde Meta’ya yönelik davalar açıldığını, bu yüzden gelecekte mümkün problemlerin olmaması için çocukları korumak için harekete geçtiklerini aktaran Göktaş, “Dijital ayak izi dediğimiz tehlikenin farkındayız. İleriki periyotlarda davalar açılabilir. Biz de bu davaların önüne geçmek için elimizden gelen çabası gösteriyoruz.” dedi.

“Çocuklar Güvende” uygulaması

“Çocuklar Güvende” uygulamasını hayata geçirdiklerini anımsatan Göktaş, şunları lisana getirdi:

Ebeveyn denetim araçlarını ve dijital okur müellifliğini genişleteceklerini vurgulayan Göktaş, “Burada hem öğretmenlere hem ebeveynlere hem de bakım verenlere yönelik dijital okur müellifliği güçlendiren adımlar atmamız lazım. Emelimiz burada bir global seferberlik ilan etmek. Ülke olarak da bir seferberlik ilan etmek. Maksadımız bütün ailelerde de bu mevzuda bir farkındalık oluşturmak, onları sürecin modülü haline getirmiş olmaktır.” sözünü kullandı.

“Çocukları şiddeti özendiren içeriklerden koruyalım”

Güvenli bir oyun platformu sağlamak yahut derecelendirilmiş oyunlar sunmanın çok değerli olduğunun altını çizen Göktaş, “Amacımız çocuklara inançlı içerikler sunabilmek. Bu kapsamda da platformlara, bilhassa oyun yapıcılara, teknoloji üreten firmalara da bir davette bulmak istiyorum. Gelin, pak içerikli teknoloji üretelim, çocukları zorbalıktan, şiddeti özendiren içeriklerden koruyalım.” kelamlarını sarf etti.

Bakan Göktaş, görevlerinin, çocukların itimatla büyüyeceği, yarınlara itimatla bakabileceği imkanı sağlamak olduğunu belirtti.

Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki okul akınları sonrası Bakanlığın alacağı tedbirlere değinen Göktaş, şunları paylaştı:

“Son elim hadise, çocuklarımızı her türlü şiddetten muhafazaya yönelik her vakit daha fazla teyakkuzda olmamız gerektiğini gösteriyor. Çünkü bu faciayı gerçekleştiren çocuk, baktığımız vakit klasik bir kabahat profili değil. Yeterli eğitimli bir ailede eğitim almış, anne, babanın konutunda büyümüş, okul devamsızlığı olmayan bir çocuk. Ancak rehber öğretmen de aileyle bir irtibat kurmuş. Çocuklarına yönelik muhakkak önlemlerin alınmasıyla ilgili ikazlarda bulunmasına karşın aile bu mevzuya duyarsız kalmış. Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta karşılaştığımız olaylarla ilgili uzun vakittir çalıştığımız bir toplumsal risk haritamız var. Maksadımız, her haneye içerik bazlı uygun önlemlerle bilhassa risk altında olan çocuklarımızı korumak ve o kapsamda tedbirler almak.”

“Sosyal risk haritamızı hayata geçirdik”

Kahramanmaraş’ta psikososyal takviye bağlamında da 6 aylık bir hareket planı oluşturduklarını anımsatan Göktaş, “İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sıhhat Bakanlığı ile birlikte önlem kapsamını artıracak pek çok değerli adım atıyoruz. Bu çeşit hadiselerin erken önlenebilmesi için toplumsal risk haritamızı hayata geçirdik. Bir de 14 bin 834 meslek elemanımıza direkt toplumsal risk haritaları ve ‘Çocuklar Güvende’ sistemini güçlendirecek formda çevrim içi eğitim verdik.” dedi.

Milli Eğitim Bakanlığının tıpkı vakitte dijital bağımlılığa karşı bir sınır kurduğunu hatırlatan Göktaş, şöyle devam etti:

“Türkiye Maarif Modeli nitekim çok değerli bir eğitim modeli. Empati hislerini da yaygınlaştırmaya yönelik bir eğitim müfredatının uygulayacağı söylendi. Çünkü burada dijital okuryazarlığın yaygınlaştırılmasının ne kadar değerli olduğunu biliyoruz. Ebeveynler ve öğretmenler de bu kapsamda tedbir almalı. Erken müdahale sistemimizi güçlendirerek benzeri hadiselerin vuku bulmaması için bir çalışma gerçekleştirdik. Hem fiziki tedbir hem de olay bazlı, yapay zeka takviyeli bir tedbir modelini hayata geçiriyoruz. Maksadımız burada hadise oluşmadan önüne geçebilmek. Ne okulu tek başına bir sıkıntıyla baş başa bırakmak ne aileyi bir sıkıntıyla baş başa bırakmaktır.”

“Toplumu en fazla etkileyen şeylerden bir tanesi ekran. Yani medya, televizyonlar, diziler, gündüz nesli programları. Bu programlarda şiddeti, gayrimeşru bağlantıları olağanlaştıran içerikler olduğunu gözlemliyoruz. Dizilerde de tekrar tıpkı biçimde parçalanmış aileler ve tekrar şiddetin son derece özendirici biçimde işlendiğini gözlemliyoruz. RTÜK ile bu hususta bir çalışma yapmayı, medyamız üzerine tavsiye ya da yaptırıma varacak derecede kurallar, kanunlar getirmeyi düşünüyor musunuz?” sorusu üzerine Göktaş, içeriklerin aile yapısını direkt etkilediğini belirtti.

Reyting uğruna hiçbir çocuğu ve ailelerini asla kurban etmeyeceklerini vurgulayan Göktaş, bugüne kadar içeriklerle ilgili pek çok çalışma gerçekleştirdiklerinin altını çizdi.

2024’te dizi yapımcılarıyla bir ortaya geldiklerini anımsatan Göktaş, “Onlara şunu söyledik, uygunsuz içerikleri, şiddeti özendiren, Türk aile yapısına uygun olmayan içerikleri lütfen ekrandan uzak tutun. Şayet muvaffakiyet hikayesi arıyorsanız, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak gerçekten bizde çok fazla muvaffakiyet hikayeleri var, gerçek hikayeler bunlar. Sizlere bu mevzuda da dayanak olabiliriz. Bunun bir sansür gayesi taşımadığını, aileleri güçlendiren bir bakış açısıyla ailece izleyebileceğimiz, aile dostu içeriklerin çoğaltılması gerektiğini bilhassa defaatle vurguladık.” diye konuştu.

Bu durumun topluma, medya yapımcılarına ve teknoloji firmalarına değerli sorumluluklar düştüğünü bir kere daha ortaya koyduğunu aktaran Göktaş, topluma sorumluluk ve umut veren içerikler üretmek zorunda olduklarını söyledi.

“Çocuklarının gelişmesinde olumsuz bir şeyle karşı karşıya kaldıklarında yanlarındayız”

Bakan Göktaş, yapımcılar ve dijital platform temsilcileriyle de bir ortaya geldiklerini hatırlattı. Çocukların pek birçoklarının dijital dünyada vakit geçirdiğini tabir eden Göktaş, şunları kaydetti:

“Gençler, televizyon ve klâsik medyayı çok az izler. Bir dizi dahi olduğunda sonrasında onu platformlardan izlemeyi tercih eder. Lakin bizim hedefimiz burada o içeriklere maruz kaldıklarında, bu içeriklere direkt kendilerinin müdahale etmesini sağlamak. Medyayı yanlışsız ellerde büyük bir düzgünlük aracına da dönüştürebiliriz. Her şey toz pembe olmak zorunda değil lakin şiddeti özendirmeyen, Türk aile yapısına uygun olmayan, aslında bize uygun olmayan, bizim kıymetlerimize çok aykırı olan içeriklerin de aslında olmaması gerektiğini defaatle söyledik.

İçeriklerle ilgili 7/24 izleme sistemimiz var. 3 bin 40 içeriğe direkt müdahale ettik ve bunun için biz aslında mahkemeye başvuruyoruz. Yani bakanlığın üzerinde ‘ben içeriği kaldırıyorum’ diye bir sistem yok. Direkt mahkemeye başvuruyoruz, içeriğe müdahale ediyoruz. Tarama sistemi bu ve çok ağır bir halde izliyoruz. Öteki yandan biz benzeri süreçlerin olmaması için de ve farkındalığın artırılması için Dijital Anafor Ekran Bağımlılığı Tepesi’ni RTÜK ile birlikte 12 Haziran’da İstanbul’da düzenleyeceğiz.”

Zirve kapsamında aile dostu üretimlerin ödüllendirileceğini aktaran Göktaş, böylece bu üslup üretimleri ödüllendirerek öteki imalcileri da bu hususta teşvik edeceklerini belirtti.

Göktaş, ailelere şu davette bulundu:

“Çocuklarımızla ilgili olumsuz bir durumla karşı karşıya kaldıklarında çaresiz kalmasınlar, çaresiz değiller. Bizim online olarak ‘psikodestek.aile.gov.tr’ isimli bir platformumuz var. Oradan bizim direkt uzmanlarımızla, uzman psikologla 45 dakikalık bir online görüşme fiyatsız gerçekleştirebilirler. 432 Toplumsal Hizmet Merkezimizde fiyatsız aile danışmanlığı var. Ergenliğe yönelik özel eğitim almış gençlerimiz var. Dijital bağımlılığa yönelik Yeşilay ile çok yakın çalışmalarımız var. Hasebiyle aileler bir sorunla karşı karşıya kaldıklarında, çocuklarının gelişmesinde olumsuz bir şeyle karşı karşıya kaldıklarında biz buradayız ve yanlarındayız.”

“14 toplumsal risk haritamızı bitirdik”

Çocuğun suça sürüklenmesi, bayana yönelik şiddet, engelli bakım, muhtaçlık üzere farklı toplumsal olguları 648 göstergeyle bir ortaya getirerek, mahalle ve hane bazlı bir puan oluşturduklarının altını çizen Göktaş, maksatlarının risk ortaya çıkmadan belli önlemleri almak ve esirgeyici ve önleyici faaliyetlerin hayata geçirilmesi olduğunu söyledi.

Yetişkinlerde yüksek risk görülmesi durumunda Aile Rehberi Sistemi üzerinden takip ettiklerine dikkati çeken Göktaş, “Burada Aile Rehberi Sistemi’ni Milli Eğitim Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı ve aslında pek çok bakanlıkla bir arada yürüteceğiz. Maksadımız bir hadiseyi sonuna kadar takip etmek. Çocuklar içinse Çocuklar İnançta Modülü üzerinden takip etmek. Çünkü çocuklar için farklı bir sistem ve yaklaşım gerekiyor.” dedi.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi ile 81 vilayet valisine Toplumsal Risk Haritası’na ait talimatlar verdiklerini, bu kapsamda bütün Türkiye’yi taradıklarını aktaran Göktaş, şöyle devam etti:

“Şu güne kadar 14 toplumsal risk haritamızı bitirmiş olduk. Bağımlılığa yönelik de toplumsal risk haritamız tamamlandı. Tüm bakanlıklarımızla ortak çalışıyoruz. Toplumsal Risk Haritası üzerindeki saha çalışmalarında ilgili kurumlarla hadise bazlı yürüteceğiz. Örneğin Batman’da bu çalışmayı pilot olarak gerçekleştirdik. Batman’da 200 haneyi tamamladık. Orada bağımlılık üzerinde yapmıştık ve bütün üniteler seferber oldu. 40 kişiyi İŞKUR üzerinden istihdam ettik, 79 gencimizi AMATEM’e yönlendirdik, aileleri bu sürecin bir modülü haline getirdik. Ailelere bu bahiste farkındalık oluşturan içerikler sunduk ve aslında yalnızca olaya yönelik çalışmıyoruz. Bütün haneyi taradığımız ve bütün haneyi güçlendirdiğimiz bir model bu. Sahiden yeni bir model. Çok dinamik bir biçimde işliyor. Zira dataları biz farklı bakanlıklarla birlikte işliyoruz orada. Büsbütün bilinmeyen, hadise özelinde ve ferdî çalışmayı çok titiz bir halde yürüttüğümüz bir model. Hedefimiz burada hadiseyi tespit ettikten sonra takip etmeyi ve aileyi güçlendirmeyi hedeflemek. Ailelerimiz hakikaten bu sürecin çok değerli bir kesimi. Aile bizim en değerli kalemiz. Biz boşuna ‘Aile Yılı’ demiyoruz. Aile bizim en güçlü sığınağımız. Aslında bir kriz anında hepimizin birinci aradığı kişi annemiz, kardeşimiz yahut babamız oluyor. Biz de aileyi korumak ve güçlendirmek ismine bu çalışmaları yürütüyoruz. Gayemiz ailelerimizi bu tıp olaylar olmadan evvel yanlarında bulunmak, esirgeyici önleyici faaliyetlerimizi hayata geçirmek ve bu süreçlerde de erken müdahale sistemimizi güçlendirmek.”

“Sadece gelir dayanağı sunmakla kalmayacağız”

Bakan Göktaş, “Kamuoyunda ‘vatandaşlık maaşı’ olarak bilinen bir Gelir Tamamlayıcı Aile Takviye Sistemi kelam konusu. Bu yıl da pilot uygulamanın başlatılacağı duyurulmuştu. Sanki takvim belirlendi mi?” sorusu üzerine, Gelir Tamamlayıcı Aile Takviye Modeli’nin 12. Kalkınma Planı maksatları doğrultusunda yeni kuşak bir toplumsal yardım sistemi olduğunu bildirdi.

“Amacımız burada vatandaşlarımıza bilhassa toplumsal yardım alan vatandaşlarımıza yahut belirli hanelerimize, aileleri bir eşik gelir düzeyine getirene kadar bir dayanak sunabilmek. Nitekim çok çağdaş, ailenin içerisinde bulunan bütün göstergeleri göz önüne alarak 17 yaş altındaki çocuk sayısını, anne-babanın durumunu varsa bir engellilik durumunu, yaşlılık durumu bunları da ele alarak aileyi güçlendiren ve dayanak olan çok değerli bir çalışma. Yalnızca gelir dayanağı sunmakla kalmayacağız. Maksadımız burada da istihdam odaklı bir çalışma gerçekleştirmek. İstihdamı da güçlendirecek adımları bu kapsamda atıyoruz. Pilot çalışmalarımıza bu sene başladık ve inşallah 2027’de tüm Türkiye’ye yaygınlaştırmayı hedefliyoruz. Mevzuat çalışmalarımız şu anda devam ediyor. Yakın vakitte da inşallah bunu tamamlayıp kamuoyuyla paylaşacağız.”

Darülaceze, tüm Türkiye’de hizmet verebilecek

Bakan Göktaş, “Yaşlı bakım, huzur meskenleri ve yeniden yaşlılara bakım noktasında yeni dayanak fikirleri var mı?” sorusu üzerine, Türkiye’de 65 yaş üstü vatandaş oranının yüzde 11,1 olduğunu anımsattı.

Yaşlı nüfusa yönelik kıymetli çalışmalar yürüttüklerini vurgulayan Göktaş, yaşlı dostu kentler inşa etme çalışmalarının devam ettiğini söyledi.

Hem Türkiye’nin en büyük yaşlı bakım merkezi olan hem de Avrupa’dan ödül alan Darülaceze Toplumsal Hayat Kenti’ni hayata geçirdiklerini hatırlatan Göktaş, “Dünyanın eşi gibisi az görülen bir yaşlı bakım merkezini hayata geçirmiş olduk. Türkiye’nin birinci Alzheimer ve Demans Merkezi’ni de orada kurduk ve biz bu çalışmayla birlikte, yani Meclis’ten geçen düzenlememizle Darülacezemizi tüm Türkiye’ye yaygınlaştırıyoruz.” dedi.

Darülacezenin çok değerli bir vakıf olduğunun altını çizen Göktaş, “Düzenlememizle birlikte bütün Türkiye’de hizmet verebilecek. Gündüzlü Yaşlı Bakım Modeli’mizi güçlendireceğiz. ‘Evde Bakım Yardımı’ 114 bin yaşlımıza direkt meskeninde dayanak oluyoruz. Yaşlı Takviye Programı’mız var, bunu lokal idarelerle birlikte yürütüyoruz. Başka yandan Vefa Programı’mızla 132 bin vatandaşımıza direkt konutlarında aşevi dayanağı ve bakım takviyesi veriyoruz. Bu kapsamda bunu 81 vilayetimizde aslında yaygınlaştırdık ve uzun vakittir yürüttüğümüz çalışmalar.” diye konuştu.

2. Yaşlılık Şurası’nı gerçekleştirdiklerini hatırlatan Göktaş, “Amacımız Şura’dan çıkan kararları ve raporları önümüzdeki Nüfus Siyasetleri Konseyi’nde pahalandırmak ve yaşlılara yönelik politikalarımızı, bakım modellerimizi çeşitlendirerek tüm Türkiye’de yaygınlaştırmak. Ayrıyeten 12. Kalkınma Planı’mızda da bakım sigortasının sistemi çalışmalarımız vardı, bunu da sürdürüyoruz. Bu sistemle konutta yahut merkezlerde bakım, hemşirelik ve ekipman dayanaklarıyla inançlı ve sürdürülebilir bir erişim sağlamayı hedefliyoruz.” dedi.

Göktaş, konuşmasını şu bildiriyle bitirdi:

“Amacımız aileyi koruyan, güçlendiren, çocuklarımıza, göz bebeğimiz olan çocuklarımıza daha inançlı bir gelecek sağlamak. Bu kapsamda da nitekim herkesin üzerine sorumluluk düşüyor. Teknoloji firmalarımıza da bilhassa şu davette bulunmak istiyorum, lütfen bir eser üretirken kendi çocuklarına izletebilecekleri bir içerik üreteceklerse bunu üretsinler. Kendi çocuklarına uygun olan bir içerik varsa onu üretsinler. Oyun yapıcılara, toplumsal medya içerik üreticilerine misal davette bulunmak istiyorum. Yoksa uygun platformlarda kendileri yayınlasınlar. Ancak burada emelimiz çocuklarımızı her türlü tehlikelerden korumak. Bunu yaparken de bir seferberlikle yapmamız lazım, gönülle yapmamız lazım ve herkesi bu sorumluluğa açık bir formda davette bulunmak istiyorum.”

“Kalabalık okul olduğu için İskenderun Lisesi’nde 50 binin üzerinde öğrenci okuttuk”

Emekli olan öğretmen Sezgin Öztürk, meslek hayatının 30 yılını geçirdiği İskenderun lisesinden hüzün içerisinde alkışlarla uğurlandığını belirterek “1 Aralık 1986’da İskenderun Lisesi’ne stajyer olarak geldim. 2011’e kadar burada müdür yardımcısı olarak devam ettim. 2011’den sonra 10 yıl imam hatipte, son 5 yılı İskenderun Lisesi’nde vazife yapmaktayım. Kalabalık okul olduğu için İskenderun Lisesi’nde 50 binin üzerinde öğrenci okuttuk. 35 yılını yönetimci olarak misyon yaptım. Son 5 yılını öğretmen olarak devam ediyordum, 10 Mart’ta emekli oldum. Beni de ağlattılar tüm öğrencilerimde üzüldü. Tabi evvelden biraz sert davrandığımız öğrencilerden dönüş alamadık. ‘Hocam tıpkı hisleri, internetten sizinle izlerken paylaştık ve biz de üzüldük’ diyenler oldu. 10 Mart’ta doğum günüm ve emekli oldum. Hepsi beni kapıya kadar uğurladı, sınıfıma çağırdı. En son vedalaşmayı onunla yaptım. Herkes koridorlara doluştular. Ben üzülmem diyordum fakat gözlerimden yaş akmaya başladı” dedi.

Emeklilik planından bahseden Öztürk, “Rizeli olduğum için memlekete gitmeyi düşünüyordum lakin biraz güç. Çocukların biri Adana, biri Kastomunu ve biri Aksaray’da yaşıyor. Onların yanında vakit geçireceğim ve rastgele bir işle uğraşmayacağım” tabirlerini kullandı.

“1 Aralık 1986 tarihinde Sezgin hocam dersimize geldi, hiç unutmuyorum 5-F sınıfında eğitim görüyordum”

Öğrencisi olarak eğitim gören ve Sezgin öğretmenle birlikte misyon yapan İskenderun Lisesi Müdürü Yaşar Düzen, “1 Aralık 1986 tarihinde Sezgin hocam dersimize geldi, sınıfımız 81 kişiydi. Hiç unutmuyorum 5-F sınıfında eğitim görüyordum. Sınıfa geldi, 15. dakikadan sonra sınıfta sessizlik oldu. Bizde zannettik ki gelen stajyer öğretmen değil, yılların öğretmeni. Lakin o gün ki deneyimiyle bugün ki deneyimi neredeyse bana nazaran tıpkı noktada zira çizgi birebir noktada” dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın selamlarını ileterek konuşmasına başlayan İstanbul Valisi Davut Gül, “Cumhurbaşkanımızın liderliğinde İstanbul’da sizlerle birlikte her mahallede hoş işler yapmaya çaba ediyoruz. Aslında İstanbul’da yapılanları en yeterli muhtarlarımız biliyor. Zira işin sıkıntısını çeken sizlersiniz. Sorunlu devri de yaşıyorsunuz. Vatandaşlarımızdaki o rahatlığı da birinci görenler sizlersiniz. Yapılanları biliyorsunuz. Bundan sonra inşallah sizlerle birlikte şöyle bir buçuk sene içerisinde bilemediniz iki sene içerisinde birkaç tane proje uygulayacağız. Bu sayacağım projelerde mahallenin muhtaçlığı varsa ve uygun arsa varsa çabucak bu ay içerisinde başlayacağız ve kimilerini çelik konstrüksiyondan yıl içinde bitireceğiz. Kimilerini gelecek seneye sarkarsa gelecek sene içinde bitireceğiz. Ne yapacağız? 100 tane kreş yapacağız. Aile ve toplumsal hizmetler bakanlığımıza teslim edeceğiz. Hasebiyle da 6 aylık çocuklar 6 aylıktan sonra 3 yaşına kadar, 4 yaşına kadar kalabileceği yerler olmuş olacak. Ne işe yarayacak? Yeni yavrularımızın, yeni doğum yapan hanımefendilerin iş hayatına atılırken çocuklarını bırakabilecekleri yerlere muhtaçlık var” dedi.

Kreşlerin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından işletileceğini belirten Vali Gül, “İstanbul’umuzda hizmet sunmak değerli lakin ekonomik olarak alım gücünün yetebileceği halde sunmak daha kıymetli. Buraları adeta parasız sembolik fiyatlarla Aile Bakanlığımız işletecek. İkincisi anaokulları yapacağız 100 tane. Muhtaçlık olan her mahallede çabucak yapmaya başlayacağız. Üçüncüsü, 4-6 yaş Kur’an kursu yapacağız. 4-6 yaş Kur’an kursunu en güzel muhtarlarımız bilir aslında. Diyanetin anaokulu. Bu üçüne baktığınızda şu manaya geliyor. Aile Bakanlığımız kreşleri işletecek. Ulusal Eğitim Bakanlığımız anaokullarını işletecek. Müftülüklerimiz de 4-6 yaş Kuran kurslarını işletecek. Bunun dışında çocuklarımızın, gençlerimizin berbat alışkanlıklara bulaşmaması için, hami önleyici önlemler almak için kapalı spor salonları yapmak istiyoruz. Bunların yalnızca ismi kapalı. 7/24 hemşehrilerimizin hizmetinde olan mahalle ölçeğinde kullanacağımız spor salonları olacak. 100 tane yapmayı planlıyoruz. Ek olarak 100 tane halı saha yapmayı planlıyoruz. Yani 100 tane halı saha, 100 tane kapalı spor salonu, 100 tane kreş, 100 tane anaokulu, 100 tane 4-6 yaş Kuran kursu yapacağız. Bunlara ilaveten ödev konutlarımız var. Şu an sayısı yaklaşık olarak 250. Bunların sayısını da birinci etapta 500’e çıkartmak istiyoruz. Aslında baktığınızda her biri mahalle ölçeğinde, okul ölçeğinde sizlerle birlikte çalışacağımız, sizlerle birlikte değerlendireceğimiz yatırımlar. Buralarda sizden istirhamımız gereksinim varsa, arsa varsa kesinlikle Kaymakamımıza bildirin. Biz bunları olabildiğince seri halde yapıp milletimizin hizmetine sunmak istiyoruz. İnşallah sizlerle birlikte sizlerin bu periyodunda hemşehrilerimiz diyecekler ki ‘Bizim mahallemiz şu muhtarımız devrinde tarihinin en hoş hizmetlerini aldı’ Biz isteyeceğiz. Allah nasip edecek ve inşallah bunların sonucunu daima birlikte göreceğiz” diye konuştu.

Mevzuat ve Değerlendirmeler:

1 Ekim 2008 tarihinden evvel memurluk hizmeti olanlar hakkında 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu kararları uygulanır.

Ayrıca, 8 Eylül 1999 tarihinden evvel SGK primleri ödenmiş formda çalışmış olanlar için de rastgele bir yaş koşulu aranmaksızın tekrar erkek memurlar için 25 tam hizmet yılı (işçi, esnaf, memurluk hizmetleri ile borçlanılan müddetler dahil) aranır.

Yine, bayan ve erkek memur ayrımı olmaksızın 15 tam hizmet yılı + 61 yaşın dolumu halinde de kısmi emeklilik olarak emeklilik kazanımları sağlanır.

Ancak, 1 Ekim 2008 tarihinden evvel emekçi, esnaf, memur üzere hizmetlerde çalışmaları olanlar hakkında 2829 sayılı Kanun gereği son 7 yıl hizmet içinde 1260 gün ve daha fazla hangi çalışma biçimi fazla ise o tespit edilir ve aylık bağlanacak statü belirlenir. Yani son 7 yıl hizmet kuralı işler.

Ancak, belirttiğimiz üzere memurluktan istifa ettikten sonra emekçi yahut esnaf statüsünde çalışma niyetinde olanların dikkat etmesi gereken en kıymetli husus istifa sonrası çalışmaların 1259 günden fazla olmaması, şayet fazla olursa memur statüsünden emekli olabilmek için tekrar 1260 gün ve daha fazla memur statüsünde vazife yapılması gerektiğini bilhassa belirtmek isteriz.

Genelgeyi görmek için tıklayınız. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1968.pdfİstifa sonrası tekrar vazifeye başlamak konusunda ise söylenebilecek durum şöyledir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kararlarına nazaran istifa sonrası tekrar vazifeye dönmek mümkün olmakla birlikte, bu durumda olanların öncelikli olarak ilgili Kuruma müracaatta bulunmaları gerekmektedir. Bu durum bir manada gereksinim, müsaade, takım vb. üzere durumlarda gözetilerek Kurumların takdirinde olduğunu değerlendirmekteyiz.

Açıklamalarımız bağlamında sizin için söylenebilecek durum şöyledir;

8 Eylül 1999 tarihinden evvel çalışmalarınızın olduğunu belirtmiş durumdasınız. Bu duruma nazaran emeklilik koşullarında yaş kuralı aranmadan memur statüsünden emeklilik için kesinlikle personel, memur, varsa borçlanılan müddetlerin toplamının 25 tam hizmet yılı olması,

Veya, tekrar personel, memur, varsa borçlanılan sürelerinizin toplamının 15 tam hizmet yılı (5400 gün) ile birlikte 61 yaşınızı doldurmuş olması,

Hallerinde memur statüsünden emekli olabileceğinizi değerlendirmekteyiz.

Mevcut durumunuza nazaran de 5400 günden fazla hizmetinizin olduğunu anlamaktayız, lakin 25 yıldan az bir hizmet üzerinden emeklilik için kesinlikle 61 yaşınızı doldurmuş olmanız gerektiğini belirtebiliriz.

Tekrar öğretmenliğe dönme konusunda da öncelikli olarak ilgili Kurumlara müracaatta bulunmanızı tavsiye edebiliriz.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, aile ve nüfus yapısına ait şimdiki datalardan demografik dönüşüm başlıklarına uzanan geniş bir çerçevede değerlendirmeler yaparak, hareket planlarına taraf verecek ortak bir taban oluşturmayı hedeflediklerini kaydetti. Yılmaz, “9 Ocak 2025 tarihinde gerçekleştirdiğimiz birinci şura toplantımızın ardından, nisan ayında bakan yardımcılarımızın katılımıyla teknik seviyede bir toplantı yapıldı, temmuz ayında ise bakanlar seviyesinde ikinci şura toplantımızı gerçekleştirdik. Bu toplantılarda nüfus siyasetlerindeki mevcut durumu kapsamlı bir biçimde ele alarak kısa, orta ve uzun vadede atılabilecek adımları kıymetlendirme imkanı bulduk. Konsey kapsamında mevzuat, çalışma hayatı, sıhhat, ekonomik teşvikler, eğitim, irtibat ve farkındalık oluşturma mevzularında özel çalışma kümeleri oluşturduk ve her bir çalışma kümesi için koordinatör kurumlar belirledik. Bu kapsamda konseyimizin sekretarya hizmetlerinden sorumlu Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığımızın yanı sıra çalışma grupları bazında Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve İrtibat Başkanlığı, ilgili bütün kamu kurumlarının iştirakiyle hareket planının oluşturulmasına yönelik ayrıntılı çalışmalar gerçekleştirdiler. Çalışma gruplarımızda aksiyon planımız üzerinde yapılan faaliyetler titizlikle sürdürülmektedir” diye konuştu.

‘YENİ ÇALIŞMA MODELLERİ GÜNDEMİMİZDE’

Aradan geçen bir yıllık süreçte nüfus yapısının korunmasına yönelik somut birçok adım atıldığını aktaran Cevdet Yılmaz, “Bu çerçevede, gençlerimizin aile kurmalarını kolaylaştırmak emeliyle hayata geçirilen projemiz, ülke geneline yaygınlaştırıldı ve dayanak meblağları artırıldı. 2026 yılı Ocak ayı prestijiyle 18-25 yaş aralığındaki gençlerimiz için 250 bin lira, 26-29 yaş aralığında olan gençlerimiz için 200 bin lira olacak biçimde dayanaklarımızın ölçüsü artırıldı. Kısa bir mühlet evvel başlattığımız 500 bin konutluk Yüzyılın Konut Projesi kapsamında gençlerimiz ile üç ve daha fazla çocuk sahibi ailelere konut sahibi olabilmeleri için özel imkan tanıdık. Proje kapsamında 18-30 yaş ortası gençlerimize yüzde 20, üç ve daha fazla çocuk sahibi ailelere yüzde 10 kontenjan ayrılmış durumda. 2025 yılında yaptığımız düzenleme ile tek seferlik doğum yardımı ödeme meblağını 5 bin TL’ye yükselttik. İkinci çocuklar için her ay 1500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için her ay 5 bin TL meblağ belirledik. İkinci ve üçüncü çocuk için olan yardımlar çocuklar eğitim çağına gelinceye kadar devam ettiriliyor. Annelerin ve babaların iş ve aile hayat istikrarını sağlayarak çocuk bakımlarını kolaylaştıracak adımları atmaya devam ediyoruz. Devlet Memurlarının Yarı Vakitli Çalışma Hakkının Kullanımına Ait Yönetmelik, geçtiğimiz yıl yayımlandı. Bayanların iş ve aile hayatını birlikte sürdürmesine imkan veren yeni çalışma modelleri gündemimizde olmaya devam ediyor. Birebir vakitte, kamu kurumlarımızdan başlamak üzere ülke genelinde kreşlerin yaygınlaştırılması için kapsamlı çalışmalar sürdürüyoruz. Bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinden kamu kurum ve kuruluşlarına gönderilen resmi yazıyla, kreş ve gündüz çocuk bakımevlerinin kapasitelerinin artırılması ve yenilerinin faaliyete geçirilmesine yönelik çalışmalar önceliklendirilmiştir. Çocuklarımız için inançlı ve nitelikli bakım ortamlarının yaygınlaştırılmasını en öncelikli gayelerimizden biri olarak görüyoruz” sözlerini kullandı.

‘ÖNÜMÜZDEKİ 10 YIL KRİTİK BİR DÖNEM’

Yılmaz, demografik değişimlerin tüm ülkeleri derinden etkilediğini, global ölçekli bir sorun haline geldiğini belirterek, “Ülkemizin güçlü aile ve güçlü nüfus odağında benimsediği kararlı yaklaşımın değerini daha net bir formda görebiliyoruz. Keza, aile ve demografik yapıda yaşanan değişimler toplumsal güvenlik sistemlerinden bakım hizmetlerine kadar pek çok alana direkt etki etmektedir. Öbür taraftan, günümüzde karşı karşıya olduğumuz dijital ve global risklere karşı çocukları, gençleri, aile kurumunu ve nüfus yapısını fakat bütüncül bir yaklaşımla ve çok boyutlu bir siyaset setiyle koruyabiliriz. Bu açıdan bakıldığında, nüfus politikalarımızda uzun devirli ve kapsamlı stratejiler ile hareket edilmesinin son derece değerli olduğunun altını çizmek isterim. Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından 2026-2035 devrini kapsayan yılların ‘Aile ve Nüfus 10 Yılı’ olarak ilan edilmesi de bu stratejik yaklaşımın açık bir sözüdür. Böylelikle önümüzdeki 10 yıl, toplumun temeli olan aile kurumunun daha da güçlendirilmesi, dinamik ve genç nüfus yapımızın korunması istikametinde kalıcı adımların atılacağı kritik bir devir olacaktır. Aile kurumunu ve nüfus yapısını daha tesirli bir halde müdafaamızı sağlayacak yasal ve kurumsal düzenlemeleri hayata geçirerek, ülkemizin geleceği için güçlü aile ve güçlü nüfus odağında sağlam temeller atmaya devam edeceğiz. Temel emelimiz; toplumumuzun yapı taşı olan aile kurumunu, genç ve dinamik nüfusumuzu bütüncül bir anlayışla müdafaa altına almak ve geliştirmektir. Gençlerimizin aile kurma kararlarından ebeveynlerimizin çocuk büyütme süreçlerine kadar her etapta ailelerimizin yanındayız. Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığımızın öncülüğünde bu politikalarımızı memleketler arası alanda da güçlü bir formda gündeme taşıyoruz” dedi.

‘AİLE KURMAYI DESTEKLEMEK HAYATİ BİR ZORUNLULUKTUR’

Türkiye’nin 86 milyonu aşan nüfusu ile Avrupa’da 1’inci olduğunu söyleyen Cevdet Yılmaz, devamında şöyle konuştu:

“Demografik bir yol ayrımındayız. 2017’de 2,08 olan doğurganlık süratimiz, 2024 prestijiyle dünya ortalaması olan 2,25’in çok altında, 1,48 seviyesindedir. Bu düşüş süratiyle, dünyada son 10 yılda doğurganlık suratı en fazla azalan 5’inci ülke pozisyonundayız. Gelinen bu nokta; Sayın Cumhurbaşkanımızın 20 yıl evvel yaptığı ‘en az 3 çocuk’ davetinin ne derece hayati bir erken ikaz ve stratejik bir öngörü olduğunu bugün çok daha net göstermektedir. Öbür taraftan, 2024 yılı prestijiyle ülkemizin yaşlı nüfus oranı 10,6 ile tarihi olarak en yüksek düzeye ulaşırken, kimi vilayetlerimizde bu oran yüzde 20’nin üzerine çıkmaktadır. Toplam doğurganlık suratının 3 çocuk ve üzerinde olduğu vilayet sayısı 2017 yılında 10 iken, 2024 yılında bu seviyesi yakalayan tek ilimiz Şanlıurfa olmuştur. 2017 yılında toplam doğurganlık suratı 57 vilayette nüfusun kendini yenileme oranı olan 2,1’in altında iken; 2024 yılında bu sayı 71’e yükselmiştir. Bilhassa, kırsal bölgelerde genç nüfus kaybının da tesiriyle yaşlılık oranları ülke ortalamasına nazaran çok daha yüksektir. Mevcut senaryo devam ettiği takdirde projeksiyonlar yakın bir gelecekte nüfusumuzun kıymetli bir kısmının 65 yaş ve üzeri bireylerden oluşacağına işaret ediyor. Genç nüfus oranının azalması ve yaşlı nüfus oranının artması toplumsal güvenlik ve bakım sistemimiz dahil pek çok alanı direkt etkileyecek bir sıkıntıdır. Öteki taraftan, yaşlanmadan zenginleşme amacı olan ülkemizin kalkınma seyahati açısından bu bahis merkezi bir noktadadır. Bağımlı nüfus toplamının, çalışma çağı nüfusunun yarısından az olduğu periyodu söz eden ‘demografik fırsat penceresi’ kavramı bu açıdan büyük ehemmiyet taşımaktadır. Mevcut eğilimler devam ederse, doğurganlık suratındaki keskin düşüş, bu pencerenin beklenen 2035 yılından çok daha evvel kapanmasına neden olabilir. Bu kapsamda, doğurganlığı ve aile kurmayı desteklemek, nüfus dinamizmimizi kaybetmeden ekonomik sıçramamızı gerçekleştirmek bizim için hayati bir zorunluluktur. Bu durum, tıpkı vakitte, yaşlılık ve etkin yaşlanma alanlarında çok daha güçlü siyasetlere duyulan gereksinimi açıkça ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, nüfus politikalarımızı Sayın Cumhurbaşkanımızın ifadeleriyle ‘varoluşsal bir mesele’ olarak görmeye devam ediyoruz. Aileyi merkeze alan bütüncül bir yaklaşımla ve tüm kurumlarımızın müşterek eforuyla, bu süreci tam bir seferberlik ruhu içerisinde yürütmeye kararlıyız.”

‘KREŞTE 35 KAMERA VAR VE KREŞTE KÖR NOKTA YOK’

Eyüpsultan’da İBB’ye bağlı kreşte çocukların darp ve istismar edildiği savlarına ait Özel, şunları söyledi:

“Oradaki eğitmenimizin tespit ettiği ve aileye bildirdiği bir husus var. Bakanlar, ‘kreş’ diyorlar; çocuk aktiflik merkezi bunlar. Bu çocuk aktiflik merkezinde bir öğrenci üstü değiştirilirken göğsünde bir morluk, bir yara izine rastlıyor öğretmeni. Derhal anneyi arıyor ve diyor ki annesine: ‘Burasında bir morluk var, siz bunu gördünüz mü?’ Annenin yanıtı; ‘Çocuktur bunlar, düşer kalkar, morarır’ oluyor. Tutanak altına alıyorlar hem morluğu gördüklerini, hem anneye bildirdiklerini ve annenin cevabını. Daha sonra bundan baba haberdar oluyor ve bir anda baba, spor eğitimi veren öteki eğitmeni suçluyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi çabucak bu hususta bir soruşturma başlatıyor ve imgeler inceleniyor. Artık bu mevzudaki bir düzensizliğe son verelim; kreşte tam 35 kamera var ve kreşte kör nokta yok. Gitsinler, 35 kameranın imgelerini saklama mecburiyeti 15 gün, İBB üç ay saklıyor. Gitsinler 35 kamerayı incelesinler ve ‘şurası kör noktadır’ desinler. O denli bir nokta yok. Ve kurallar mucibince spor yaptıran öğretmenin öğrenciye temas etmesi yasak. Manzaralara nazaran de hiçbir temas yok. Lakin buna karşın İBB soruşturmayı derinleştirerek sürdürdü, sürdürmeye de devam ediyor. Fakat manzaralarda hiçbir olumsuzluk yok.”

‘VARSA BİR İSTİSMAR YAPAN, ONUN CANINA OKUYALIM’

Kendisinin “Kabinede bir tane bayan bakan var, erkeklerle yapılacak muhalefet kâfi, bayan bakana ihtimamlı davranın” dediğini hatırlatan Özel, şöyle devam etti:

“En ihtimamlı davrandığımız bakan, en özensiz dille çıkmış ortalıkta kendini yakıyor ‘Kreşte istismar, kreşte istismar’ diye. Varsa bir istismar yapan, onun canına okuyalım. Sen bütün seninle ilgili vakıflarda, derneklerde denetimsizlikler, palavra yanlış işler, hepsine sus. 780 kreşimiz var, git bakalım veli memnuniyetine bak, o kreşte suçladığın öğretmenlere bir bak. Bir tanesi şehit eşi, bir tanesi gebe bayan, bir tanesi birkaç ay sonra bebeği olacak bir anne. Bir tanesi bir öbür programdan yerleştirilmiş bir öğretmen. Ve diyorlar ki ‘Efendim troller yazıyor’; güya alay etmişler, 3 yaşındaki çocukla alay etmişler falan. Kamera kayıtları hepsini yalanladı. Er ya da geç biz yargıyı takip edeceğiz. Er ya da geç bu savcı gitmeyecek mi? 35 kamerayı almayacak mı? Kör nokta var mı yok mu diye bakmayacak mı? Sorgulama olmayacak mı? O çocuğun gerçek kaidelerde olması gerektiği üzere sözü alınmayacak mı? Gerçek mu yanlış mı, bir yanlış varsa o yara orada mı öteki yerde mi oldu, ne oluyor bu ortaya çıkmayacak mı? Çıkınca Mahinur Hanım nasıl gözümüzün içine bakacaksınız?”

”GENÇ KİRACI YASASI’ ÇIKARACAĞIZ’

Özel, gençlerin geleceğinin bu ülkenin geleceği olduğunu vurgulayarak, “Bugün Türkiye’de milyonlarca genç barınma kaygısıyla, geçim telaşıyla, eşitsizlik ve güvensizlikle boğuşuyor. Eğitim artık gençler için bir fırsat değil, hayatta kalma çabasına dönüşmüş durumda. Biz bu tertibi değiştirmeye geliyoruz. Biz gençlerin barınma hakkını garanti altına alacağız. Dar gelirli gençler için kira dayanak fonu kuracağız. 25 yaş altı gençleri koruyan özel bir ‘Genç Kiracı Yasası’ çıkaracağız. Bölgesel gereksinimlere nazaran planlanmış, insani şartlara sahip yurtlar yapacağız. ‘Cumhuriyet Yurtları’nı bir yıl içinde bitireceğiz. Eğitim kredilerini muhtaçlığa nazaran yükselteceğiz. Geri ödemesiz bursların kapsamını genişleteceğiz. Lokal seçim gecesi şöyle seslenmiştim; ‘Bavullarını toplayan gençler bir seçim daha beklemeye karar verdiler.’ İşte o seçim yaklaşıyor. Sakın umudunuzu kaybetmeyin. ‘Bu ülkeden bir şey olmaz’ diyenlere de sakın kulak asmayın. Değişim istiyorsanız daima bir arada çaba edeceğiz. Sizden yalnızca oy vermenizi istemiyoruz, daha fazlasını istiyoruz. Kelam sahibi olmanızı, yan yana gelmenizi, örgütlenmenizi, bu ülkenin idaresinde yer almanızı, kelam sahibi olmanızı istiyoruz. Biz gençlerin hayatta kalmak için değil, kendi ülkelerinde hayal kurmak için ve bu hayalleri gerçekleştirmek için yaşadığı bir Türkiye’yi inşa etmek istiyoruz. Vizesiz Avrupa’yı, yasaksız Türkiye’yi gençlerimizin omuzlarında yükselteceğiz” diye konuştu.

‘MİLLETİN DEVRANI BAŞLAYACAK’

Genel Lider olarak birinci girdiği seçimde Türkiye’nin birinci partisi olduklarını lisana getiren Özel, “Şimdi birileri seçimden korkup kaçabilir. Lakin biz tarihte birinci sefer yüzde 60’ı aşan erken seçim talebi için çaba göstermeye devam ediyoruz. Bizim safımız milletle birdir. Millet de bizimle beraberdir. Birinci girdiğimiz seçimlerde başardık, birinci gireceğimiz genel seçimlerde de başaracağız. Ekrem İmamoğlu bugün mahpusta olabilir ancak kesinlikle çıkacak, o seçime girecek ve bu milletin Cumhurbaşkanı olacak. Rakibinden korkan, seçimden kaçan, meşruiyeti bu topraklarda, bu seçmenlerde değil diğer yerlerde arayanların bölümü bitecek, milletin zamanı başlayacak” dedi.

Milletvekillerinin görüş ve tekliflerinin akabinde komitede kabul edilen ve üst kurula gönderilen rapor, 6 ana kısımdan, 204 sayfadan ve 82 tekliften oluşuyor.

“Dijital ortamlarda çocukları muhafaza yasası hazırlanmalıdır”

“Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” bahisli taslak raporun sunuş kısmında değerlendirmelerde bulunan Katırcıoğlu, şunları kaydetti:

Kurul çalışmalarının anlatıldığı raporda, dijital bağımlılığın çocuklar üzerindeki olumsuz tesirleri, öteki ülkelerin uğraş örnekleri ve çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik tespit ve teklifler yer aldı.

Dijital ortamlarda işlenen çocuklara yönelik hata tiplerinin kapsamının, yapay zeka kullanımı da dahil edilerek yine kıymetlendirilmesi gerektiği vurgulanan raporda, Çocuk Muhafaza Kanunu’na çocuğun dijital ortamdaki kapalılık hakkını teminat altına alan ve siber hatalara karşı kollayıcı, önleyici kararlar içeren düzenlemelerle bu hatalara yönelik ağırlaştırılmış yaptırımlar içeren kararlar oluşturulması teklifinde bulunuldu.

Raporda, çocukların mahremiyetlerinin ve şahsî imajlarının, kamu kurumları dahil olmak üzere dijital platformlarda müsaadesiz ve denetimsiz halde paylaşılmasını önleyecek açık ve bağlayıcı yasal kararlar hayata geçirilmesi gerektiği belirtilerek, şu tekliflere yer verildi:

“Çocukların dijital içeriklerdeki temsili ile toplumsal medya ve çevrim içi platformlarda reklam/pazarlama yoluyla hedeflenmesine ait çocuk haklarına dayalı etik yayın unsurları oluşturulmalı, bu çerçevede içerik üreticilerine, yayıncılara ve platformlara yönelik rehber prensipler geliştirilerek kontrol sistemleri güçlendirilmelidir. Çocukların dijital ortamlarda karşılaşabileceği risklerin farkında olarak bu risklerden kendilerini koruyabilen şuurlu bireyler haline gelmelerini sağlamak hedefiyle dijital okuryazarlık ve dijital güvenlik dersleri Ulusal Eğitim müfredatına zarurî ders olarak dahil edilmeli, ana sınıfı dahil olmak üzere tüm eğitim kademelerinde uygulanmalıdır.”

Eğitim ortamlarında çocukların mahremiyetlerinin korunması hedefiyle, eğitimcilerin dijital platformlarda öğrenci imgelerini müsaadesiz ve denetimsiz halde paylaşmalarının önlenmesine yönelik Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bir yönetmelik hazırlanması ve bu kapsamda gerekli idari ve etik düzenlemelerin hayata geçirilmesi istenen raporda, “Eğitim ortamında muhtaçlık duyulmayan teknolojik aygıtların (telefon, akıllı saat vb.) okul ortamında kullanılmamasına yönelik uygulamalar tüm okullarda standart hale getirilmeli, öğretmenlerin sınıf içi dijital dikkat dağınıklığını önlemeye yönelik uygulamaları, açık mevzuat kararları ve yönetmeliklerle teminat altına alınmalıdır.” değerlendirmesine yer verildi.

“Çocuk hattı” uygulaması

Okullarda vazife yapan ruhsal danışman ve rehber öğretmen sayısının artırılması, çocukların dijital dünyada karşılaşabileceği bağımlılık, siber zorbalık ve istismar risklerine karşı erken müdahale ve farkındalık çalışmalarının etkin ve faal bir halde yürütülmesi tavsiyesinde bulunulan raporda, şunlar kaydedildi:

“Çocukların yaş ve gelişim seviyelerine uygun olmayan toplumsal medya hizmetlerine erişimin sonlandırılması, yaş doğrulama ve içerik kontrolü sistemlerinin aktif formda uygulanması tavsiye edilerek, toplumsal medya platformlarının çocuklar için 15 yaşını doldurana kadar hizmet sunmaması ve 18 yaşına kadar filtrelenmiş içerik sunması yasal hale getirilmelidir. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının gerekli yasal düzenlemeleri acilen hayata geçirmesi, yaş doğrulama sistemlerinin tüm dijital hizmetler bakımından mecburî hale getirilmesi ehemmiyet arz etmektedir. Ayrıyeten, gereksinim duyulması halinde, çocukların kullandığı teknolojik aygıtlara yönelik olarak 18 yaşına kadar ‘çocuk hattı’ gibisi SIM kart uygulamalarının hayata geçirilmesi üzere fonksiyonel ve kollayıcı önlemlerin, alanında uzman kurum ve bireylerce kıymetlendirilmesi gerekmektedir.”

Raporda, mevcut kontrol yapısının “çocuk hakları” odağında güçlendirilmesi ve özel ihtisas kurulları kurularak çocukların dijital ortamda karşılaşabileceği tehdit ve kabahat çeşitlerine yönelik uzmanlaşmış üniteler oluşturulması gerektiği belirtilerek, “Sosyal medya platformlarında içerik yüklerken hangi yaş kümelerine hitap edildiğinin belirtilmesi zarurî olmalıdır. Çocukların fizikî, ruhsal ve toplumsal gelişimlerinin korunması, uyku sistemlerinin sağlıklı biçimde sürdürülebilmesi ve dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri risklerin azaltılması emeliyle, 18 yaşın altındaki çocukların kullandığı taşınabilir aygıtlar üzerinden sağlanan internet erişiminin, 22.00-06.00 saatleri ortasında sonlandırılması yahut yavaşlatılması aslı benimsenmelidir.” denildi.

Dijital ortamlarda çocuklara yönelik sürümlerde “kumara ve sanal bahise özendirici mekanizmaların” yasaklanması istenen raporda, “Çocukların yasa dışı bahis ve kumar faaliyetlerine yönelmesini önlemeye yönelik kollayıcı ve önleyici önlemlerin artırılması gerekmektedir. Bu kapsamda, dijital mecralarda ve fizikî ortamlarda bahis içeriklerine erişimin engellenmesi, çocukları gaye alan dolaylı reklam ve tanıtım faaliyetlerinin kontrol altına alınması kıymet taşımaktadır. Çocuklarda görülen dijital, internet, oyun ve teknoloji bağımlılığı üzere farklı bağımlılık çeşitleriyle çabaya yönelik çeşitli ve şimdiki ruhsal müdahale programları geliştirilmelidir.” sözleri kullanıldı.

Klasik ruh sıhhati hizmetlerine başvurduğunu fakat yapay zekayla sohbet etmenin kendisini daha inançta, daha az yargılanmış ve her an ulaşılabilir hissettirdiğini söyledi.

11 binden fazla gençle yapılan araştırmaya nazaran, İngiltere ve Galler’de şiddetten etkilenen 13-17 yaş kümesindeki gençlerin yaklaşık yüzde 40’ı ruh sıhhati dayanağı için yapay zeka tabanlı sohbet robotlarını kullanıyor.

Araştırma, şiddetin hem mağduru hem de faili olan gençlerin, başka gençlere kıyasla yapay zekaya daha fazla yöneldiğini ortaya koydu. Çalışma, Gençlik Bağışı Fonu tarafından yürütüldü.

Bekleme listeleri yapay zekaya yöneltiyor

Araştırmaya nazaran sohbet robotları, uzun bekleme listeleri bulunan klâsik ruh sıhhati hizmetlerinin karşılayamadığı bir muhtaçlığı dolduruyor. Kimi gençler, mevcut sistemin gereğince empatik olmadığını ve yapay zekayla konuşmanın daha saklı hissettirdiğini belirtiyor.

Shan, evvel Snapchat’in yapay zeka özelliğini kullandığını, daha sonra ChatGPT’ye geçtiğini ve günün her saati iki dokunuşla sohbet edebildiğini anlattı.

Shan, “Kesinlikle bir arkadaş üzere hissediyorum. Daha az korkutucu, daha özel ve daha az yargılayıcı. ‘Hey en uygun arkadaşım, bir tavsiyeye gereksinimim var’ dediğimde, bana nitekim en yakın arkadaşım üzere yanıt veriyor.” tabirlerini kullandı.

Araştırmaya nazaran, son bir yıl içinde 13-17 yaş ortasındaki gençlerin dörtte biri ruh sıhhati takviyesi için bir yapay zeka sohbet robotu kullandı. Siyah çocukların bu uygulamalara yönelme oranının, beyaz çocuklara nazaran iki kat daha fazla olduğu belirlendi.

Tedavi yahut teşhis için bekleme listesinde olan ya da takviye talebi reddedilen gençlerin, yüz yüze takviye alanlara nazaran yapay zekaya daha fazla başvurduğu tespit edildi.

“24 saat erişilebilir olması büyük avantaj”

Çete faaliyetlerine karışan kimi erkek çocukların da, polis ya da çete üyelerine bilgi sızdırılabileceği telaşıyla öğretmen veya aileleri yerine sohbet robotlarına danıştığı aktarıldı.

Ruh sıhhati dayanağı için yapay zeka kullanan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir öbür genç ise, “Mevcut sistem gençlere yardım sunmakta büsbütün yetersiz. Bir yandan bir ila iki yıl bekleme listesinde kalıyorsunuz, başka yandan birkaç dakika içinde cevap alabiliyorsunuz. Yapay zekaya yönelmenin nedeni bu.” dedi.

Uzmanlardan önemli uyarılar

Araştırmayı yaptıran Gençlik Bağışı Fonu’nun üst yöneticisi Jon Yates, “Çok fazla genç ruh sıhhati meseleleriyle uğraş ediyor ve gereksinim duyduğu dayanağı alamıyor. Kimilerinin teknolojiye yönelmesi şaşırtan değil. Çocuklarımız için daha uygununu yapmak zorundayız. Bilhassa risk altındakiler için bir robota değil, bir beşere muhtaçlık var.” değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlar, çocukların uzun periyodik olarak sohbet robotlarıyla etkileşim kurmasının tehlikelerine ait kaygıların giderek arttığını belirtiyor. ChatGPT’nin geliştiricisi olan ABD merkezli OpenAI, uzun vadeli kullanım sonrası intihar eden gençlerin aileleri tarafından açılan davalarla da karşı karşıya bulunuyor.

Kaliforniya’da yaşayan 16 yaşındaki Adam Raine’in nisan ayında hayatına son vermesinin akabinde OpenAI, olayın sohbet robotuyla ilişkili olduğu savlarını reddetti. Şirket, ruhsal külfet belirtilerini tanıyabilen, tansiyonu düşüren ve kullanıcıları gerçek hayattaki dayanak kaynaklarına yönlendiren sistemler üzerinde çalıştığını açıkladı.

“Gençlerin kelam sahibi olması gerekiyor”

Londra’da gençlik şiddeti ve ruh sıhhati üzerine çalışan araştırmacı Hanna Jones, yapay zekanın teorik olarak her soruya karşılık verebilmesinin gençler için “sihirli bir kitap” üzere cazip göründüğünü söyledi. Fakat Jones, bu alandaki düzenleme eksikliğinden önemli biçimde tasa duyduğunu vurguladı.

Jones, “İnsanlar ChatGPT’yi ruh sıhhati dayanağı için kullanıyor fakat bu araç bunun için tasarlanmadı. Delile dayalı ve gençlerin liderliğinde geliştirilecek yeni düzenlemelere gereksinim var. Bu sorun, yetişkinlerin gençler ismine karar vermesiyle çözülemez. Gençlerin bu sürecin merkezinde olması gerekiyor.” tabirlerini kullandı.