Eylül ayında da Manisa’nın Turgutlu ilçesinde 15 yaşındaki bir çocuk lise yakınında av tüfeğiyle ateş açmış, 11 öğrenci yaralanmıştı.

Saldırıların sebepleri ve şartları birbirinden farklı. Lakin yaşanan olaylar şu soruyu gündeme getiriyor: Bir okul saldırısı, öbür bir çocuk yahut ergen için şiddetin nasıl gerçekleştirilebileceğine ait bir modele dönüşebilir mi?

TBMM’de okul hücumlarını araştıran kurulda da “taklit” etkisi gündeme geldi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Betül Ulukol, 13 Mayıs’taki sunumunda medyada görülen taarruzların taklit edilip edilmediğine ait soruyu yanıtlarken, takip ettikleri 10 ve 12 yaşındaki iki çocuğun şiddet eğilimi gösterdiğini anlattı.

Ulukol, 10 yaşındaki çocuğun “Keşke bizim okulumuzda da o Kahramanmaraş’taki okulda olan akın üzere taarruz olsa da biraz heyecan yaşasak” dediğini aktardı.

Bir hücum başkasını tetikleyebilir mi?

DW Türkçe’den Pelin Ünker’e konuşan Uzman Klinik Psikolog Çağla Yaşın, özellikle çocukluk ve ergenlikte etrafta görülenlerin şimdi biçim bulmamış hislerin nasıl söz edilebileceğine ait modeller sunabildiğini belirtiyor.

Yaşın, bir okul saldırısının öteki bir saldırıyı direkt yarattığını söylemenin fazla doğrusal olacağı ihtarında bulunuyor. Fakat yoğun öfke, aşağılanma, dışlanma, görünmezlik yahut intikam fikirleri taşıyan bir genç için öbür bir kişinin aksiyonunun, daha evvel biçimsiz olan bir iç yaşantıya biçim verebileceğini söylüyor.

“Bir genç saldırganın kıssasında kendi dışlanmışlığını bulabilir, onun öfkesini kendi öfkesiyle eşleştirebilir daha da değerlisi saldırganın hareketinden sonra elde ettiği fevkalâde görünürlüğü fark edebilir. Daha evvel sırf kimse beni görmüyor olarak yaşanan bir tecrübe, bu türlü yaparsam herkes görür üzere tehlikeli bir senaryoya bağlanabilir.”

Yaşın, görülen bir hareketin tıpkı aksiyonun gerçekleştirileceği manasına gelmediğini vurguluyor. Öfkenin kelama, oyuna, bağa yahut yardım istemeye yöneltilemediği ve gencin kendisini aşağılanmış ve güçsüz hissettiği durumlarda şiddetin bir “çıkış” üzere algılanabileceğini belirtiyor.

Bir çocuğun saldırıyı “heyecan verici” bulmasının tek başına hücum niyeti olmadığını söyleyen Yaşın, çocuğu çabucak susturmak yerine niyetin nereden geldiğine ve nasıl bir örüntüye dönüştüğüne bakılması gerektiğini vurguluyor.

Okul taarruzlarında 13 gün sebep kıymetli?

2015’te bilimsel mecmua PLOS ONE’da yayımlanan “Contagion in Mass Killings and School Shootings” araştırmasında ABD’deki okul hücumlarında istatistiksel olarak manalı bir “bulaşma” tesiri saptandı. Modelde bu tesirin ortalama 13 gün sürdüğü ve her akının ortalama en az 0,22 yeni olayla alakalı olduğu hesaplandı.

Ancak bu sonuç, her taarruzdan sonraki 13 günün kesin bir “tehlike dönemi” olduğu yahut saldırıyı medyada gören çocukların emsal bir hareketi gerçekleştireceği manasına gelmiyor. Araştırma olayların vakit içindeki kümelenmesini ölçtü, medyanın buna sebep olup olmadığını direkt test etmedi.

2022’de bilimsel yayın Significance’da yayımlanan bir makale ise farklı bir sonuca ulaştı. ABD’de 2000-2018 arasındaki toplu kamusal silahlı hücumları inceleyen araştırmacılar, bir hücumun akabinde birkaç hafta içinde yeni bir atak riskinin arttığına yahut yoğun medya ilgisinin kısa vadede yeni atakları tetiklediğine ait delil bulamadı. Ancak medyanın uzun vadeli birikimli tesiri ihtimalini dışlamadı.

Yaşın ise ruhsal açıdan değerli olanın taarruz sonrasında oluşan yoğun görünürlük dönemi olduğunu belirtiyor.

Okul hücumlarında taklit riski nasıl anlaşılır?

Nisan ayında Kahramanmaraş’taki okul saldırısının akabinde 14 yaşındaki failin WhatsApp profilinde Elliot Rodger’a atıfta bulunan bir görsel kullandığı tespit edildi. Bilgisayarında da hücumdan dört gün evvel oluşturulmuş, yakın periyotta büyük bir hareket gerçekleştireceğine dair bir evrak bulundu.

Yaşın, evvelki saldırganlara ilgi duymanın yahut şiddet içeriklerine merakın tek başına bir çocuğun tehlikeli olduğunu göstermediğini, merak, özdeşleşme ve hazırlığın birbirinden ayrılması gerektiğini söylüyor.

“Risk birçok vakit tek bir büyük işaretle değil, birbirine yaklaşmaya başlayan küçük işaretlerle görünür olur.”

Yaşın, failin “merak edilen kişi” olmaktan çıkıp çocuğun kendisini anlattığını düşündüğü bir bireye dönüşmesinin farklı kıymetlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Saldırı imgelerini daima izleme, failleri yüceltme, saldırganların sembol ve lisanını benimseme, muhakkak bireylere yönelik yoğun kin, tehdit ve ayrıntılanan şiddet fantezilerinin bu örüntünün kesimleri olabileceğini aktarıyor.

Düşüncenin belli gaye, vakit, sistem yahut hazırlık içermeye başlamasının riski yükselttiğini söyleyen Yaşın, gerektiğinde aile, okul ve ruh sıhhati uzmanlarının birlikte hareket ederek acil güvenlik değerlendirmesi yapması gerektiğini belirtiyor. “Şefkat hududun alternatifi değil” diyor.

Sosyal medya nasıl etkiliyor?

Yaşın, sosyal medyanın sırf içeriği göstermediğini, dikkatin nereye ve ne kadar mühletle yöneltileceğini de şekillendirdiğini söylüyor. Hücum manzaralarının ve failin öyküsünün tekrar tekrar karşıya çıkmasının harikulâde olanı tanıdıklaştırabileceğini tabir ediyor.

Kırılgan bir genç açısından saldırganın uzak bir haber bireyinden iştirak kurulabilen bir figüre dönüşebileceğini belirten Yaşın, dijital topluluklarda öfke ve düşmanlığın da birbirini doğrulayarak büyüyebileceğini aktarıyor.

“‘Bunu sadece ben düşünüyorum’ duygusu, ‘biz bu türlü düşünüyoruz’a dönüşebilir.”

Bu sebeple sırf ekran başında geçirilen mühlete değil, çocuğun hangi içeriklere tekrar tekrar döndüğüne, bunların yarattığı hislere ve kimlerle irtibat kurduğuna da bakılması gerektiğini belirtiyor.

Saldırılar nasıl haberleştirilmeli?

Yaşın, medyanın gerçeği görünür kılmasıyla saldırgana “sahne vermesi” arasında ayrım yapılması gerektiğini söylüyor.

“Bir şeyi görünür kılmakla ona sahne vermek birebir şey değil. Çocukları koruyan habercilik de gerçeği saklayan habercilik değildir.”

Failin yüzü, ismi, silahları, manifestosu ve atak imajlarının tekrar tekrar deverana sokulmasının görünürlüğü büyütebileceğini belirten Yaşın, kırılgan bir genç açısından bunun “Bunu yaptığında herkes sana bakıyor” bildirisine dönüşebileceğini söylüyor.

Yaşın, haberlerin odağının failden etkilenenlere, hücumun sisteminden sonuçlarına ve “Nasıl yaptı?” sorusundan olayın nasıl daha erken fark edilebileceğine kaydırılabileceğini söz ediyor.

Çocukların şiddetten korunmasının sırf silaha yahut ziyanlı içeriğe erişimin engellenmesinden ibaret olmadığını vurgulayan Yaşın, okullarda aidiyet, öğretmen desteği, duygu düzenleme ve yardım isteme imkanlarının güçlendirilmesi, çocukların sosyo-duygusal durumlarının da izlenmesi gerektiğini belirtiyor.

Yaşın’a göre güvenlik sadece çocuğa bırakılamaz. Aile, okul, ruh sağlığı hizmetleri, lokal idareler ve türel sistemlerin hami bir yapı oluşturması gerekiyor.

Detaylar/Değerlendirmeler:

1 Ekim 2008 tarihinden evvel memur statüsünde hizmetleri olanlar hakkında 5434 sayılı Kanun kararları uygulanır.
8 Eylül 1999 tarihinden sonra çalışma hayatına başlayan, yani SGK primleri ödenmiş olarak çalışma hayatına başlayan ve hala memur statüsünde devam edenlerin emekliliklerinde bayan ve erkek memur için 25 yıl hizmet ve bayan ise 58 yaş, erkek ise 60 yaşın dolumu kuralı aranır.
1 Ekim 2008 tarihinden evvel personel, esnaf, memur üzere hizmetlerde çalışmaları olanlar hakkında 2829 sayılı Kanun gereği son 7 yıl hizmet içinde 1260 gün ve daha fazla hangi çalışma hali fazla ise o tespit edilir ve aylık bağlanacak statü belirlenir. Yani son 7 yıl hizmet kuralı işler.
Lakin, belirttiğimiz üzere memurluktan istifa ettikten sonra emekçi yahut esnaf statüsünde çalışma kanısında olanların dikkat etmesi gereken en değerli husus istifa sonrası çalışmaların 1259 günden fazla olmaması, şayet fazla olursa memur statüsünden emekli olabilmek için tekrar 1260 gün ve daha fazla memur statüsünde vazife yapılması gerektiğini bilhassa belirtmek isteriz.
Ayrıyeten, emeklilik hizmet müddetini tamamlayıp mevzuata uygun istifa edenlerin memurluk hizmet müddetlerinin her tam yılına emekli ikramiyesi ödenmesi ister personel, esnaf statüsünden ister memurluk statüsünden emekli olunması halinde aylık bağlandığı tarihte ödenmesi de mümkün olmaktadır.

Çalışmadan hizmet mühletini tamamlama (isteğe bağlı iştirakçilik) konusu:

5434 kapsamında memurlar için en az 10 hizmet yılı bulunduktan sonra emeklilik için aranılan hizmet müddetini tamamlama sistemi de (isteğe bağlı iştirakçilik/çalışmadan emeklilik) bulunmaktadır.

Bu bahiste değerlendirmelerimiz için
https://www.memurlar.net/haber/1095417/
https://www.memurlar.net/haber/1070496/
adreslerimiz ziyaret edilebilir.

61 yaş + 15 hizmet yılından emeklilik konusu:
61 yaşını dolduran ve en az 15 yıl hizmeti olan memurların da emeklilik hakları bulunmaktadır.

Kısa ve net açıklamalarımız bağlamında sizin için söylenebilecek/önerilecek konular şöyledir:
8 Eylül 1999 tarihinden evvel rastgele bir çalışma sürenizin olmadığını anlamaktayız. Şayet bu formda bir çalışmanız yok ve bu tarihten sonra birinci kere çalışmaya başlamış iseniz emeklilik kurallarınız bayan olarak 25 hizmet yılı + 58 yaşınızın dolumu formunda olacaktır.
Bu durumda;

• İstifa etmeyi düşündüğünüz tarihte hizmet yılınızın 22 yıl 7 ay olacağını anlamaktayız. Bu hizmet yılı 25 hizmet yılından az olduğu için 58 yaşınızı tamamlayacağınız tarihte emekli aylığı bağlanması mümkün olmayacaktır.
• İstifa sonrası personel yahut esnaf olarak çalışma kanısında olmanız halinde bu çalışmalarınızın 1260 günden az bir müddeti olması halinde 25 hizmet yılınızı tamamlama durumunuz kelam konusu olur ve 58 yaşınızı doldurduğunuzda tekrar memur statüsünden emekli olabilirsiniz.
• İstifa sonrası 6 ay içerisinde Toplumsal Güvenlik Kurumuna müracaatınız ile 25 yılı tamamlayacak biçimde yeniden isteğe bağlı iştirakçilik sisteminden yararlanıp 25 yılı tamamladıktan sonra bu sistemden çıkmak suretiyle 58 yaşınızı doldurmayı bekleyebilirsiniz.
• İstifa sonrası mevcut hizmetlerinize nazaran 61 yaşınızı doldurmayı bekleyip emeklilik için müracaat edebilirsiniz.