Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Kamu Denetçiliği Kurumu, geç bildirilen aile yardımında toplu mukaveledeki üç aylık hududun uygulanamayacağına üçüncü defa karar verdi
Somut olay: Eşi fiyatsız izinliyken aile yardımı alamadı
Aksu İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı bir ortaokulda öğretmen olarak görev yapan başvuranın eşi, 15 Eylül 2025 – 15 Haziran 2026 tarihleri arasında fiyatsız müsaadeye ayrıldı. Eşin bu periyotta menfaat karşılığı çalışmaması, 657 sayılı Kanun’un 202. maddesi uyarınca öğretmenin eşi için aile yardımı almasının kurallarını oluşturuyordu. Lakin öğretmen, durumu eşinin izni bitip 15 Haziran 2026’da vazifeye dönmesinin akabinde kurumuna bildirdi.
İdare, “durum değişikliklerinin bildirilmesi” yükümlülüğünün müddetinde yerine getirilmediğini öne sürdü. Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun 2025/1 sayılı kararının 35. maddesine dayanarak geriye dönük sırf üç aylık dönemi kıymetlendirdi. Bu üç ayın Haziran kısmı da eşin misyona başlaması gerekçesiyle ödenmedi. Sonuçta öğretmene sadece Nisan ve Mayıs 2026 ayları için aile yardımı verildi. Eylül 2025 – Mart 2026 arası ile Haziran 2026’ya ait talep ise mevzuata uygun görülmedi.
Tartışmalı karar: 2025/1 sayılı Hakem Kurulu Kararı
İdarelerin dayandığı 35. madde, eş ve çocuk durumundaki değişiklikleri sonradan bildiren çalışana, bildirimden evvelki en fazla üç aylık periyot için aile yardımı verilmesini öngörüyor. Bu mühlet ayrıyeten 1 Ekim 2025 öncesine taşamıyor. Maddenin ilgili kısmı şöyle:
“Aile yardımından yararlanılabilecek eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikleri daha sonraki tarihlerde bildiren çalışana, ilgili mevzuat uyarınca aile yardımı ödeneği verilmesi şartlarının mevcut olması ve 01/10/2025 tarihinden öncesine taşmaması kaydıyla, anılan bildirime dayanılarak aile yardımı ödeneğinden yararlanabileceği tarihten evvelki üç aya kadar olan devir için de aile yardımı ödenekleri verilir.”
İdareler bu kararı, geç yapılan bildirimlerde ödemeyi otomatik olarak üç ayla sınırlayan bir kural olarak uyguluyor.
KDK: Kanunda bildirim müddeti yok
Kurum, 657 sayılı Kanun’un 202, 203 ve 204. maddelerinde aile yardımına hangi kurallarla hak kazanılacağının, ne vakit ve nasıl ödeneceğinin açıkça düzenlendiğini hatırlattı. Buna rağmen geriye dönük talep edilemeyeceğine ya da bildirimin muhakkak bir müddette yapılması gerektiğine dair bir karar bulunmadığını vurguladı. Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nde de bu türlü bir mühlet koşulu yer almıyor. Kurum bu sebeple, hak sahiplerinin verdiği bildirimlere istinaden geriye dönük aile yardımı talep edilmesinin önünde pürüz bulunmadığı sonucuna ulaştı.
Kararda, toplu mukavelelerin kamu görevlilerine mevcut haklarına ek haklar kazandırmak emeli taşıdığına dikkat çekildi. 35. maddeyle memurlara yeni bir hak verilmekten çok, zati sahip oldukları hakkın kısıtlandığı tespit edildi. Kurum, Danıştay 11. Dairesinin 13.06.2014 tarihli ve E.2013/3728, K.2014/4312 sayılı kararına atıf yaptı. Bu karara nazaran alt norm niteliğindeki düzenleyici süreçler, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen biçimde daraltamaz yahut kısıtlayamaz. Kurum buradan hareketle, Anayasa ve 657 sayılı Kanun’la tanınan mali hakların mevcut düzenleyici süreçlerle kısıtlanamayacağını belirtti.
Danıştay’ın 2024 tarihli kararı da gerekçede
KDK, evvelki kararlarında da yer verdiği Sayıştay 2. Dairesinin 2010 tarihli ilamı ile Aksaray ve Manisa İdare Mahkemelerinin kararlarını bu kararda da andı. Münasebete ayrıyeten Danıştay 12. Dairesinin 07.02.2024 tarihli ve E:2023/7135, K:2024/401 sayılı kararı eklendi. Bu kararda, aile ve çocuk yardımı talebinin reddine ait süreç iptal edilmiş ve ödenmeyen fiyatların davacıya ödenmesine hükmedilmişti. Karar temyizde oy birliğiyle onanmıştı.
Kurum vardığı sonucu şöyle açıkladı:
“Başvuranın aile yardımı ödeneğine hak kazandığı tarihten itibaren bu ödenekten yararlanması gerektiği, bildirimin hangi tarihte verildiğinin kanundan doğan bu hakkı ortadan kaldırmayacağı, bu sebeple başvurana hak kazanma tarihinden itibaren geriye dönük aile yardımı ödeneği verilmemesi sürecinde hukuka ve adalete uygunluk bulunmadığı görüş ve sonucuna varılmıştır.”
MEB’e “başvuru yollarını göster” uyarısı
Kararda düzgün idare prensipleri yönünden de bir tespit yapıldı. Kuruma nazaran Bakanlık, istenen bilgi ve dokümanları müddetinde ve gerekçeli olarak gönderdi. Lakin başvurana verdiği karşılıkta, sürece karşı hangi müddette hangi mercie başvurabileceğini belirtmedi. Bu sebeple “karara karşı müracaat yollarının gösterilmesi” unsuruna uymadığı belirtilerek, Bakanlığın bu unsura uygun davranması önerildi.
Bakanlık 30 gün içinde bildirmek zorunda
Kamu Denetçisi Şerif Yılmaz’ın önerisi üzerine Kamu Başdenetçisi Mehmet Akarca imzasıyla verilen kararda müracaat kabul edildi. Başvurana geriye dönük aile yardımı ödenmesi yönünde Milli Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulunuldu. 6328 sayılı Kanun uyarınca Bakanlık, karar üzerine tesis edeceği süreci 30 gün içinde Kuruma bildirmek zorunda. İdare bu mühlet içinde rastgele bir süreç tesis etmezse dava açma müddetinden kalan mühlet işlemeye devam edecek ve başvuranın yargı yoluna gitme hakkı gizli olacak.
Aynı yönde üçüncü karar
KDK daha evvel, doğum sebebiyle fiyatsız müsaadeye ayrılan eşi için 3 aylık ödemeyle sonlandırılan bir veteriner doktorun müracaatında tavsiye kararı vermişti (KDK: Aile Yardımı Bildiriminde vakit aşımı ve müddet hududu yok). 14 Eylül 2026 tarihli kararında ise çocuk yardımı yıllarca maaşına yansıtılmayan bir kent plancısını haklı bulmuştu (Ombudsmanlık, geriye dönük aile yardımı ödeneğinde ‘3 aylık hudut olmaz’ dedi). MEB’e yönelik son kararla birlikte Kurumun, toplu mukaveledeki üç aylık sonun kanundan doğan hakkı kısıtlayamayacağı yönündeki yaklaşımı yerleşik hale gelmiş görünüyor.
KDK’nın 2026/19720 sayılı MEB kararı (PDF)
