Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Yeni akademik yılın başlamasıyla birlikte yükseköğretim alanındaki beklenti ve tahlil tekliflerini paylaşan Eğitim-Bir-Sen, akademik ve idari işçinin yaşadığı özlük hakları problemlerinden üniversitelerdeki idare anlayışına kadar geniş bir yelpazede değerlendirmelerde bulundu.
Akademik üretimin ve bilimsel fikrin gelişmesi için huzur ve güvenlik ikliminin kural olduğuna dikkat çekilen açıklamada, yeni akademik yılın birinci ders temasının “Terörsüz Türkiye” olmasının değeri vurgulandı.
Eğitim-Bir-Sen’in açıklaması şu formda;
YENİ AKADEMİK YILDA YAPISAL DÖNÜŞÜM HIZLANMALIDIR
Üniversitelerimizde yeni akademik yıl başlıyor! Eğitim-Bir-Sen olarak 2026-2027 akademik yılın iyi olmasını diliyor; sahanın beklentilerini, bilim çalışanlarının taleplerini, kıymetlendirme ve tahlil tekliflerimizi kamuoyuyla paylaşıyoruz.
Terörsüz Türkiye maksadı, akademinin de gelecek vizyonu olmalıdır
2026-2027 Akademik Yılı açılış merasimlerinde ve birinci derslerde “Terörsüz Türkiye” amacının ele alınmasını önemsiyoruz. Akademik üretimin ve bilimsel niyetin gelişip güçlenebilmesinin temel kaidelerinden biri; can güvenliğinin sağlandığı, toplumsal huzur ve istikrarın hakim olduğu bir ortamdır. Güvenlik gereksiniminin karşılanmadığı bir iklimde bilimsel üretimin, entelektüel gelişimin ve akademik kapasitenin tam manasıyla ortaya çıkması mümkün değildir.
Birinci ders temasının “Terörsüz Türkiye” olarak belirlenmesi, salt bir güvenlik siyaseti söylemi değil; ülkenin kaynaklarının terörle çaba yerine daha fazla Ar-Ge’ye, eğitime, bilimsel altyapıya ve gençlerin geleceğine yönlendirilebildiği bir Türkiye vizyonunun akademik duyurusu olmalıdır.
Bu yönüyle “Terörsüz Türkiye”, günübirlik bir gündem değil; Türkiye’nin yaklaşık yarım asırdır karşı karşıya bulunduğu bir sorunu geride bırakma ve geleceğe daha güçlü imkanlarla yönelme amacıdır.
Çağı ve vakti yanlışsız okumalıyız
Çağı hakikat okumak, yapay zekanın eğitim programlarına aktif biçimde entegre edilmesini, yapay zeka etiğine ait prensip ve standartların oluşturulmasını, klâsik dört yıllık diploma anlayışının ötesine geçilerek hayat uzunluğu öğrenme modellerinin güçlendirilmesini, disiplinler arası ve disiplinler ötesi araştırmaların daha fazla teşvik edilmesini mecburî kılmaktadır. Geleceğin mesleklerinin şimdi icat edilmediği bir dünyada, öğrencilere yalnızca mevcut bilgileri aktarma değil; karmaşık sorunları çözme, eleştirel düşünme ve adaptasyon yeteneği kazandırma çağın en büyük ihtiyacıdır.
Akademik çalışmalar, global rekabette öncü olmalıdır
Bilimin üniversalliği unsuru gereği, Türk yükseköğretim kurumlarında üretilen bilginin mahallî hudutları aşarak global literatüre direkt katkı sunması ve dünya ile yarışması elzemdir. Akademik muvaffakiyet, memleketler arası mecmualarda daha fazla yayın yapmak ve akademik başarıyı yayın sayısına indirgemek halinde anlaşılmamalıdır.
Gerçek manada global rekabet; memleketler arası patent ve yararlı model müracaatlarında artış sağlamak, global araştırma ağlarına etkin olarak entegre olmakla mümkündür.
Eğitim fakülteleri ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında yapısal ve vizyoner kopukluk olmamalıdır
Yükseköğretimin temel kriz alanlarından biri, eğitim fakülteleri ile Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) arasındaki yapısal ve vizyoner kopukluktur. Öğretmen yetiştirme politikaları, kısa vadeli siyasi/idari değişimlere kurban edilemeyecek kadar hayati bir milli güvenlik ve kalkınma sıkıntısıdır. Arz-talep dengesi kurulmalı, eğitim fakültesi kontenjanları, demografik projeksiyonlara ve MEB’in norm takım gereksinimlerine nazaran belirlenmelidir. Gerekli düzeltme ve düzenleme yapılmalı, Öğretmenlik Mesleği Kanunu ile entegrasyon sağlanmalı, akademik müfredat/ders içerikleri alanda karşılaşılan gerçek meselelerle örtüşmeli; ‘Öğretmen Yetiştirme Modeli’ tüm paydaşlarca tartışılarak, sürdürülebilir ve kalıcı bir hale getirilmelidir.
Yükseköğretimde kontenjan ve insan gücü planlaması tekrar ele alınmalıdır
Yükseköğretimde kontenjanlar; sırf üniversitelerin kapasitesi ve talepleri temel alınarak değil, ülkemizin orta ve uzun vadeli insan kaynağı muhtaçlığı, demografik gelişmeler, öğrencilerin tercih ve kayıt eğilimleri, bölgesel muhtaçlıklar ve mezunların istihdam imkanları dikkate alınarak belirlenmelidir. Bazı programlarda kontenjanların dolmaması, kimi alanlarda ise gereksinimden fazla mezun verilmesi, mevcut planlamanın daha sağlıklı ve gerçekçi bir tabana oturtulması gerektiğini göstermektedir.
YÖK başta olmak üzere ilgili kurumlar; MEB, kamu kurumları, meslek kuruluşları ve öteki paydaşlarla birlikte uzun vadeli bir yükseköğretim insan gücü planlaması oluşturmalıdır. Kısım ve program açılışlarından kontenjanların belirlenmesine kadar bütün süreçlerde bilimsel datalar, istihdam imkanları ve ülkenin stratejik gereksinimleri temel alınmalı; plansız büyüme yerine nitelikli, istikrarlı ve istihdamla bağlı bir yükseköğretim siyaseti benimsenmelidir.
Akademik yükseltme ve atamalarda temel alınan milletlerarası mecmualar ve kıymetlendirme kriterleri gözden geçirilmelidir
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından belirlenen mevcut doçentlik kriterleri, niceliği niteliğin önüne geçiren bir akademik enflasyona yol açmaktadır. Bilhassa “uluslararası makale” kaidesini sağlamak emeliyle ortaya çıkan “yağmacı (predatory) dergiler” dalı, akademik etiği önemli biçimde zedelemektedir.
Q1 ve Q2 çeyrekliğindeki (quartile) mecmualar teşvik edilirken, yalnızca makale sayısına değil, makalenin aldığı nitelikli atıflara, oluşturduğu katma pahaya ve patent dönüşümüne bakılmalıdır. Toplumsal bilimler ve Türkiyat araştırmaları üzere ulusal sıkıntılarda, yayınların illa yabancı lisanda ve yurtdışı mecmualarda olma zaruriliği esnetilmeli, TR Dizin ve ulusal itibarlı mecmuaların katsayıları makul bir düzeye yükseltilmelidir.
Başka yandan doçentlik takımına atanma süreci ve kriterlerde istikrar sağlanmalıdır. Doçentlik takımına atanabilmede, ÜAK tarafından verilen doçentlik unvanı ve evrakı kâfi olmalı, üniversitelerin yüzde 90’ından fazlasında aslında bu formda olan uygulamaya bütün yükseköğretim kurumları da katılmalı, bu konuda uygulama birliğine gidilmelidir. Doçent ünvanı alan öğretim üyelerinin/elemanlarının, doçentlik takımına atanıp atanmadıklarına bakılmaksızın, mali açıdan bütün haklardan yararlanabilmesi sağlanmalıdır.
Doçentlik kriterlerinin son dakikada değişmesi ve yeni kaideler getirilmesi adayları güç durumda bırakmaktadır. Mümkün mecburî değişiklikler, yayınlandıktan en az 1 yıl sonra yürürlüğe girmeli; müracaatta istenilen kriterleri sağlamak, yayın vs eksiğini tamamlamak için fırsat ve vakit verilmelidir.
“Akademik zam” adalet ve adaletin gereğidir
Akademik çalışanın fiyatları kâfi değildir. Akademiye verilen kıymet üniversite sayısının yükselmesinin yanında akademisyenlerin fiyatlarında de güzelleştirme yapılmasıyla mümkün olacaktır. Yıllarını bilimsel çalışmalara veren öğretim üyelerinin, akademik yükselme süreçlerinde akıl teri döken öğretim elemanlarının, akademik çalışanın fiyatları yaptıkları işle orantılı değildir.
Kamu vazifelilerinin; fiyat, unvan, yetki ve sorumluluk boyutuyla fiyat adaletinin sağlanması talepleri hakikat bir serzeniştir. Kamu çalışanları içerisinde akademik işçinin fiyatları ise kıyas kabul etmeyecek derecede zahmetlidir. Akademik işçi göz ardı edilmemeli, aksine göz önünde bulundurulmalıdır.
Akademik takım alımlarında liyakat ve şeffaflık unsuru temel alınmalıdır
Akademik takımlara atamalarda şahsa özel koşullar içeren duyurulara yer verilmesi, objektif kıymetlendirme ölçütlerinin dışına çıkılması ve atama yükseltme süreçlerinde şeffaflık unsurunun gereğince gözetilmemesi, üniversitelerde liyakat algısını ve kurumsal itimadı zedelemektedir.
Akademik takım duyuruları; eşitlik, liyakat, objektiflik ve şeffaflık prensipleri temel alınarak hazırlanmalı, şahsa yahut muhakkak bir adaya avantaj sağlayacak özel koşullara müsaade verilmemelidir.
İdari çalışanın üniversiteler arası yer değişikliği, daima, tertipli, kapsamlı ve erişilebilir hale getirilmelidir
Toplu mukavele kararıyla getirilen YÖK gözetiminde üniversiteler arası karşılıklı yer değişikliği, yeni bir devrin başlangıcı ve işaret fişeği olmuştur. Ama mevcut uygulamanın uzun vadede kaygıya deva olmayacağı, kalıcı bir yer değişikliği sürecine dönüşemeyeceği açıktır. Objektif, somut, öngörülebilir ve denetlenebilir yer değişikliği kriterleri ekseninde, başka kamu kurum ve kuruluşlarındaki üzere bir yer değişikliği sistemi kurulmalıdır.
Görevde yükselme ve unvan değişikliği imtihanları, merkezi ve sistemli olarak yapılmaya devam edilmelidir
Görevde yükselme imtihanları son yıllarda olduğu üzere sistemli ve merkezi olarak yapılmalı, imtihana tabi boş takımlar eksiksiz duyuru edilmeli; enstitü, yüksekokul, fakülte sekreterliği ve daire başkanlığı üzere takımlara yapılacak atamalarda objektif liyakat kriterleri (tecrübe, eğitim, kurumda çalışma süresi) temel alınmalıdır.
Yükseköğretim tazminatından idari işçinin de yararlanması sağlanmalıdır
Bazı bakanlıkların bünyesinde çalışanların (adalet, maliye üzere..) başka kurumlarda çalışanlardan farklı olarak artı tazminat almaları nasıl eşit işe eşit fiyat siyasetine muhalif değilse birebir biçimde yükseköğretim tazminatının kapsamı genişletilmek suretiyle, idari işçinin de bundan yararlanması sağlanmalıdır.
Üniversite daire liderlerinin makam tazminatları öbür kurumlardaki emsalleri ile eşit hale getirilmelidir
Devlet üniversitelerinde vazife yapan daire liderlerinin, öteki kamu kurumlarındaki emsallerinden farklı kıymetlendirilmesi bir ayrımcılık örneğidir. Kanun koyucunun bin civarında kamu çalışanını etkileyen, adalet ve eşitlik unsurlarına büsbütün alışılmamış haksız bu uygulamada niye ısrar ettiğini anlamak mümkün değildir. Üniversite daire liderleri da emsal görevdekiler üzere makam tazminatından yararlanabilmelidir.
Koruma ve güvenlik işçisinin süregelen problemleri tahlile kavuşturulmalıdır
Dini ve Milli Bayramlarda idari müsaade ve resmi tatil günlerinde çalışma karşılığı olarak tıpkı işi yapan bir işçiye yalnızca her gün için bir gün müsaade verilip, başkasına ise bir günlük mesai için üç yevmiye fiyat ödenmesi adaletten uzak bir uygulamadır.
Müdafaa ve güvenlik vazifelisi takım yahut durumlarındaki çalışanın, ilgili mevzuatı gereği 5 yılda bir yenilenmesi gereken özel güvenlik sertifika ve kimlik kartı fiyatı başta olmak üzere vazifelerine ait sarfiyatlar kurumlarınca karşılanmalı; yaklaşık iki hafta süren mesleksel eğitim devrinde gerekli yardım ve kolaylık sağlanarak, bu müddetlerde işçinin yıllık müsaade ve başka özlük haklarına dokunulmamalıdır. Tahsil durumları ve hizmet mühletleri prestijiyle buna karşılık gelen derece ve kademeye yükselmeleri sağlanmalı; 5. dereceye takılıp kalmaları sona erdirilmelidir.
Deprem bölgesinde akademik istihdamın desteklenmesi maksadıyla geliştirme ödeneğinin artırımlı olarak ödenmesine devam edilmelidir
Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya illeri için öngörülen geliştirme ödeneği oranlarının tekrar en az 18 ay mühletle olmak üzere yüzde 250 oranında uygulanmasına devam edilmesi noktasında düzenleme yapılması ve bu listeye 6 Şubat sarsıntısını en ağır biçimde yaşayan Gaziantep’in Nurdağı ve İslahiye ilçelerinin de eklenmesi her iki ilçede vazife yapan öğretim elemanlarının da bu düzenlemeden yararlanması sağlanmalıdır.
Tüm paydaşlar, karar sisteminde yer alabilmelidir
Öğrenciler, akademik ve idari işçi ile yetkili sendika temsilcisi senato çalışmalarına yerine ve hususa nazaran, karara ortak olarak ya da gözlemci olarak katılabilmelidir.
13-b/4 uygulamasına son verilmeli ya da hudut getirilmeli
Zorunlu bir gereksinimden kaynaklanmayan, işçinin isteğinin alınmadığı ve uygulanması halinde gerek ferdî ve aile hayatını gerekse mesleksel gelişim ve misyon aşkını olumsuz yönde etkileyebilecek ve fakat keyfi/subjektif olarak değerlendirilebilecek bir uygulama ne tüzel ne de vicdani bir usul olamaz. Gerek mahkeme kararları gerekse Sayıştay kontrolleri ile açıkça görülmektedir ki bu 13-b/4 maddesi istismara ve keyfi uygulamaya nihayet derecede açık ve müsait bir maddedir. Ya keyfiliğe imkan ve fırsat vermeyecek halde kapsamı sonlandırılmalı ya da büsbütün kaldırılmalıdır.
Toplu kontrat kararları vaktinde ve eksiksiz uygulanmalıdır
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan toplu mukavele kararları, kural olarak kanun üzere geçerli ve tarafları bağlayıcı niteliktedir. Anayasal ve yasal temeli olan toplu kontrat kararları uyulması zarurî olan kararlar niteliğindedir.
Toplu mukavelede imza altına alınan bütün kararlar, iki yıl müddetle geçerli ve bağlayıcı olup taraflara, bilhassa ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına/yöneticilere ‘bunu ister uygularız ister uygulamayız’ üzere bir tutum içerisine girme ya da bu bahiste bir tercihte bulunma hakkı vermemektedir.
Örneğin, disiplin konseylerinde ve lojman kurullarında yetkili sendika temsilcisinin yer alması hususu bir mecburilik olup şahıslara ve kurumlara bir takdir hakkı tanınmamaktadır. Lojman yönergesinde bu türlü bir karar olmaması, bir mazeret ve sebep değildir. Yönergede yer alması gerekiyorsa eklenebilir.
Ancak disiplin mevzuatında/yönetmeliğinde ya da lojman yönergesinde bu konususun yer alıp almaması değil, değerli olan Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan toplu mukavelede yer alması konusudur. Burada imza altına alınan bütün maddeler, kanun kıymetinde bağlayıcı kurallar olup ertelenmesi, uygulanmaması, gereğinin yerine getirilmemesi asla kelam konusu olamaz.
Yeni Anayasa ile birlikte yeni Yükseköğretim/Üniversite Yasası yapılmalıdır
1981 yılında harikulâde kurallarda, ihtilal gölgesinde hazırlanan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, sayısız defa yamalanmasına karşın, bugünün gereksinim ve taleplerine, rekabetçi dünya kurallarına karşılık verememektedir. Türkiye’nin sivil ve yeni anayasa tartışmaları, yükseköğretimin yapısal ıslahatı için tarihi bir fırsattır. YÖK, makro siyasetler belirleyen, kalite standartlarını denetleyen bir “Yükseköğretim Koordinasyon ve Planlama Kurumuna” dönüştürülmelidir. Yeni anayasa tartışmalarıyla birlikte yeni bir yükseköğretim/üniversite yasasının hazırlanması, sadece teknik bir mevzuat çalışması olarak değil, Türkiye’nin bilim ve insan gücü stratejisinin temel ögelerinden biri olarak görülmelidir.
Üniversiteler, KİK toplantılarını tertipli yapmalı, mutabakat sağlanan bahisler hayata geçirilmelidir
Üniversiteler, iştirakçi idare anlayışının hakim olduğu, görünür kılındığı kurumlar olmalı; Anayasa, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili mevzuatla birlikte; gerek 4688 sayılı kanunun ilgili kararlarına gerekse kanun kararındaki Toplu Sözleşmede imza altına alınan kazanımlara hem kendisi uymalı hem de üniversiteleri ve öteki yükseköğretim kurumlarını uyarmalıdır. KİK toplantılarının yılda iki defa yapılması ve burada mutabakata varılarak imza altına alınan kararların uygulanması da yasanın amir kararıdır.
KİK toplantılarının vaktinde ya da hiç yapılmadığı bir üniversite kalmamalı; paydaşlarla, çalışan temsilcisi olarak yetkili sendika ile eksik görülen konuları, meseleleri, teklifleri ve projeksiyonları müzakere edebilme olgunluğu gösterilmelidir.
Üniversiteler, soykırımla çabanın öncüsü olmalıdır
Üniversiteler; insanlığın vicdanını, hukukun üstünlüğünü ve kozmik ahlakı temsil eden kurumlardır. Dünyanın rastgele bir yerinde yaşanan soykırımlar, sivillere yönelik sistematik katliamlar ve insan hakları ihlalleri karşısında akademinin sessiz kalması, varoluş hedefiyle çelişir.
Global ölçekte, Gazze özelinde başlayan öğrenci ve akademisyen aksiyonları şahit olduğumuz üzere, kozmik barışa ve insan ömrüne kasteden devletlere, şirketlere ve kurumlara karşı yürütülen akademik ve ekonomik boykot; şiddet içermeyen, en asil sivil itiraz prosedürlerinden biridir.
Türk üniversiteleri de insanlık kabahatlerine ortak olan akademik kurumlarla iş birliklerini askıya alma, savaş hatalarını finanse eden markaları yerleşkelerine sokmama ve insan hakları ihlallerini global seviyede ifşa etme konusunda odunsuz duruşunu sürdürmelidir. Boykot; adaletin ve ömür hakkının akademik seviyede savunulması, zulme, soykırıma ve insanlık kabahatine karşı haklı ve onurlu bir duruş ve hal almadır.
2026-2027 Akademik Yılına girerken önümüzde duran tablo, vizyoner adımlar atılmadığı takdirde bir “vasatlık tuzağına” düşme riski taşırken; cesaretli ve yenilikçi atılımların Türkiye’yi global bir “cazibe merkezine” dönüştürme potansiyeli de bulunmaktadır. Yükseköğretim Kurulunun bu bahiste son birkaç yıl içinde ortaya koyduğu irade, attığı adımlar ve yaptığı atılımların yükseköğretim siyasetlerine yansıması takdirle karşılanmaktadır. Bu mesai ve uygulamaların istikrarlı ve kararlı bir biçimde devamı getirilerek ülkemize, milletimize ve insanlığa yarar üretmesi sağlanmalıdır.
Eğitim fakülteleri ve öğretmen yetiştiren kurumların yeniden yapılandırılmasından doçentlik kriterlerine, idari işçinin özlük haklarından yeni bir Yükseköğretim Yasasına kadar uzanan zarurî bir ıslahat paketine olan gereksinim görülmelidir. Bu gereksinimin hiçbir paydaşın tek başına altından kalkamayacağı kadar büyük olduğu da bilinmelidir.
Terörsüz, huzurlu bir Türkiye ikliminde, kozmik ahlaki duruşundan taviz vermeyen, çağı gerçek okuyan ve milletlerarası standartlarda bilgi üreten bir akademi; Türkiye Yüzyılı’nın en dayanıklı omurgası olacaktır. Bu doğrultuda tüm siyasi karar alıcıları, YÖK’ü, MEB’i ve akademik camiayı ortak aklı işletmeye ve ülkemizin geleceği için harekete geçmeye davet ediyor; yeni akademik yılın güzel olmasını diliyoruz.
