Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
İstanbul Başakşehir’de 15 yaşındaki bir öğrencinin sekiz öğrenciyi bıçakladığı ve bir öğrencinin hayatını kaybettiği son akın, Türkiye’de son aylarda okullarda ve okul etrafında yaşanan şiddet olaylarını tekrar gündeme taşıdı.
Eylül ayında da Manisa’nın Turgutlu ilçesinde 15 yaşındaki bir çocuk lise yakınında av tüfeğiyle ateş açmış, 11 öğrenci yaralanmıştı.
Saldırıların sebepleri ve şartları birbirinden farklı. Lakin yaşanan olaylar şu soruyu gündeme getiriyor: Bir okul saldırısı, öbür bir çocuk yahut ergen için şiddetin nasıl gerçekleştirilebileceğine ait bir modele dönüşebilir mi?
TBMM’de okul hücumlarını araştıran kurulda da “taklit” etkisi gündeme geldi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Betül Ulukol, 13 Mayıs’taki sunumunda medyada görülen taarruzların taklit edilip edilmediğine ait soruyu yanıtlarken, takip ettikleri 10 ve 12 yaşındaki iki çocuğun şiddet eğilimi gösterdiğini anlattı.
Ulukol, 10 yaşındaki çocuğun “Keşke bizim okulumuzda da o Kahramanmaraş’taki okulda olan akın üzere taarruz olsa da biraz heyecan yaşasak” dediğini aktardı.
Bir hücum başkasını tetikleyebilir mi?
DW Türkçe’den Pelin Ünker’e konuşan Uzman Klinik Psikolog Çağla Yaşın, özellikle çocukluk ve ergenlikte etrafta görülenlerin şimdi biçim bulmamış hislerin nasıl söz edilebileceğine ait modeller sunabildiğini belirtiyor.
Yaşın, bir okul saldırısının öteki bir saldırıyı direkt yarattığını söylemenin fazla doğrusal olacağı ihtarında bulunuyor. Fakat yoğun öfke, aşağılanma, dışlanma, görünmezlik yahut intikam fikirleri taşıyan bir genç için öbür bir kişinin aksiyonunun, daha evvel biçimsiz olan bir iç yaşantıya biçim verebileceğini söylüyor.
“Bir genç saldırganın kıssasında kendi dışlanmışlığını bulabilir, onun öfkesini kendi öfkesiyle eşleştirebilir daha da değerlisi saldırganın hareketinden sonra elde ettiği fevkalâde görünürlüğü fark edebilir. Daha evvel sırf kimse beni görmüyor olarak yaşanan bir tecrübe, bu türlü yaparsam herkes görür üzere tehlikeli bir senaryoya bağlanabilir.”
Yaşın, görülen bir hareketin tıpkı aksiyonun gerçekleştirileceği manasına gelmediğini vurguluyor. Öfkenin kelama, oyuna, bağa yahut yardım istemeye yöneltilemediği ve gencin kendisini aşağılanmış ve güçsüz hissettiği durumlarda şiddetin bir “çıkış” üzere algılanabileceğini belirtiyor.
Bir çocuğun saldırıyı “heyecan verici” bulmasının tek başına hücum niyeti olmadığını söyleyen Yaşın, çocuğu çabucak susturmak yerine niyetin nereden geldiğine ve nasıl bir örüntüye dönüştüğüne bakılması gerektiğini vurguluyor.
Okul taarruzlarında 13 gün sebep kıymetli?
2015’te bilimsel mecmua PLOS ONE’da yayımlanan “Contagion in Mass Killings and School Shootings” araştırmasında ABD’deki okul hücumlarında istatistiksel olarak manalı bir “bulaşma” tesiri saptandı. Modelde bu tesirin ortalama 13 gün sürdüğü ve her akının ortalama en az 0,22 yeni olayla alakalı olduğu hesaplandı.
Ancak bu sonuç, her taarruzdan sonraki 13 günün kesin bir “tehlike dönemi” olduğu yahut saldırıyı medyada gören çocukların emsal bir hareketi gerçekleştireceği manasına gelmiyor. Araştırma olayların vakit içindeki kümelenmesini ölçtü, medyanın buna sebep olup olmadığını direkt test etmedi.
2022’de bilimsel yayın Significance’da yayımlanan bir makale ise farklı bir sonuca ulaştı. ABD’de 2000-2018 arasındaki toplu kamusal silahlı hücumları inceleyen araştırmacılar, bir hücumun akabinde birkaç hafta içinde yeni bir atak riskinin arttığına yahut yoğun medya ilgisinin kısa vadede yeni atakları tetiklediğine ait delil bulamadı. Ancak medyanın uzun vadeli birikimli tesiri ihtimalini dışlamadı.
Yaşın ise ruhsal açıdan değerli olanın taarruz sonrasında oluşan yoğun görünürlük dönemi olduğunu belirtiyor.
Okul hücumlarında taklit riski nasıl anlaşılır?
Nisan ayında Kahramanmaraş’taki okul saldırısının akabinde 14 yaşındaki failin WhatsApp profilinde Elliot Rodger’a atıfta bulunan bir görsel kullandığı tespit edildi. Bilgisayarında da hücumdan dört gün evvel oluşturulmuş, yakın periyotta büyük bir hareket gerçekleştireceğine dair bir evrak bulundu.
Yaşın, evvelki saldırganlara ilgi duymanın yahut şiddet içeriklerine merakın tek başına bir çocuğun tehlikeli olduğunu göstermediğini, merak, özdeşleşme ve hazırlığın birbirinden ayrılması gerektiğini söylüyor.
“Risk birçok vakit tek bir büyük işaretle değil, birbirine yaklaşmaya başlayan küçük işaretlerle görünür olur.”
Yaşın, failin “merak edilen kişi” olmaktan çıkıp çocuğun kendisini anlattığını düşündüğü bir bireye dönüşmesinin farklı kıymetlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Saldırı imgelerini daima izleme, failleri yüceltme, saldırganların sembol ve lisanını benimseme, muhakkak bireylere yönelik yoğun kin, tehdit ve ayrıntılanan şiddet fantezilerinin bu örüntünün kesimleri olabileceğini aktarıyor.
Düşüncenin belli gaye, vakit, sistem yahut hazırlık içermeye başlamasının riski yükselttiğini söyleyen Yaşın, gerektiğinde aile, okul ve ruh sıhhati uzmanlarının birlikte hareket ederek acil güvenlik değerlendirmesi yapması gerektiğini belirtiyor. “Şefkat hududun alternatifi değil” diyor.
Sosyal medya nasıl etkiliyor?
Yaşın, sosyal medyanın sırf içeriği göstermediğini, dikkatin nereye ve ne kadar mühletle yöneltileceğini de şekillendirdiğini söylüyor. Hücum manzaralarının ve failin öyküsünün tekrar tekrar karşıya çıkmasının harikulâde olanı tanıdıklaştırabileceğini tabir ediyor.
Kırılgan bir genç açısından saldırganın uzak bir haber bireyinden iştirak kurulabilen bir figüre dönüşebileceğini belirten Yaşın, dijital topluluklarda öfke ve düşmanlığın da birbirini doğrulayarak büyüyebileceğini aktarıyor.
“‘Bunu sadece ben düşünüyorum’ duygusu, ‘biz bu türlü düşünüyoruz’a dönüşebilir.”
Bu sebeple sırf ekran başında geçirilen mühlete değil, çocuğun hangi içeriklere tekrar tekrar döndüğüne, bunların yarattığı hislere ve kimlerle irtibat kurduğuna da bakılması gerektiğini belirtiyor.
Saldırılar nasıl haberleştirilmeli?
Yaşın, medyanın gerçeği görünür kılmasıyla saldırgana “sahne vermesi” arasında ayrım yapılması gerektiğini söylüyor.
“Bir şeyi görünür kılmakla ona sahne vermek birebir şey değil. Çocukları koruyan habercilik de gerçeği saklayan habercilik değildir.”
Failin yüzü, ismi, silahları, manifestosu ve atak imajlarının tekrar tekrar deverana sokulmasının görünürlüğü büyütebileceğini belirten Yaşın, kırılgan bir genç açısından bunun “Bunu yaptığında herkes sana bakıyor” bildirisine dönüşebileceğini söylüyor.
Yaşın, haberlerin odağının failden etkilenenlere, hücumun sisteminden sonuçlarına ve “Nasıl yaptı?” sorusundan olayın nasıl daha erken fark edilebileceğine kaydırılabileceğini söz ediyor.
Çocukların şiddetten korunmasının sırf silaha yahut ziyanlı içeriğe erişimin engellenmesinden ibaret olmadığını vurgulayan Yaşın, okullarda aidiyet, öğretmen desteği, duygu düzenleme ve yardım isteme imkanlarının güçlendirilmesi, çocukların sosyo-duygusal durumlarının da izlenmesi gerektiğini belirtiyor.
Yaşın’a göre güvenlik sadece çocuğa bırakılamaz. Aile, okul, ruh sağlığı hizmetleri, lokal idareler ve türel sistemlerin hami bir yapı oluşturması gerekiyor.
