Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Kabataş Erkek Lisesi öğrencileri Bora Candan ve Onur Yıldırım’ın yapay zeka dayanağıyla hazırladığı ve memleketler arası hakemli bir mecmuada yayımlanan araştırmada, Türk televizyon dizilerinin en çok tekrar izlenen sahnelerinin yaklaşık üçte birinde bayana yönelik şiddet ögeleri tespit edildi.
Lise proje koordinatörü ve ideoloji öğretmeni Özgür Aydemir’in rehberliğinde hazırlanan “Türk Toplumunda Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Analizi (Yapay Zeka Yardımıyla)” başlıklı çalışma, Haziran 2026’da International Journal of Social Science Research mecmuasında yayımlandı. Araştırma, 10. Üsküdar Üniversitesi Bilim ve Fikir Festivali’nde yaklaşık bin proje arasından dereceye girdi.
Sosyoloji, istatistik ve yapay zekayı bir araya getiren çalışmada, dizilerdeki şiddet temsili yapay zeka destekli medya tahliliyle incelendi. Öğretmenlerin bayana yönelik şiddet konusundaki farkındalıkları da anketle değerlendirildi.
Dizi sahneleri yapay zekayla tahlil edildi
Medya tahlili kısmında, YouTube’un kullanıcıların en çok geri sararak tekrar izlediği anlara ait datalarından yararlanılarak tanınan dizi sahneleri belirlendi. Seçilen sahnelerin 90 saniyelik kısımları yapay zeka yardımıyla metne dönüştürüldü ve ruhsal, fizikî ve ekonomik şiddet ögeleri bakımından sınıflandırıldı.
“Yalı Çapkını” dizisinin birinci 20 kısmından seçilen 108 sahne üzerinde yapılan manuel doğrulamada, yapay zeka dayanaklı sınıflandırma sisteminin doğruluk oranı yüzde 89 olarak ölçüldü.
Dört tanınan dizinin en çok tekrar izlenen sahnelerinin incelendiği araştırmada, sahnelerin yaklaşık üçte birinde bayana yönelik şiddet ögelerine rastlandı. Dizilerden birinde bu oran yüzde 48’e ulaştı.
Araştırmacılar, izleyicilerin yoğun ilgi gösterdiği ve tekrar tekrar izlediği sahnelerde şiddet ögelerinin yer almasının, medya içeriklerinin toplumsal tesirleri açısından kıymetlendirilmesi gerektiğine dikkati çekti.
Öğretmenlerin şiddete yönelik farkındalığı incelendi
Araştırmanın ikinci kısmında, öğretmenlerin bayana yönelik şiddet konusundaki farkındalıklarını ölçmek için 15 maddelik “Kadına Yönelik Şiddet Ölçeği” geliştirildi. Ulusal Eğitim Bakanlığının müsaadesiyle Beşiktaş ilçesinde rastgele seçilen 109 öğretmene uygulanan ölçekten elde edilen datalar, SPSS 27 programıyla tahlil edildi.
Sonuçlara nazaran öğretmenlerin genel olarak bayana yönelik şiddet konusunda yüksek farkındalığa sahip olduğu görüldü. Bayan öğretmenlerin şiddete karşı daha hassas olduğu, erkek öğretmenlerin ise televizyon dizilerinden daha fazla etkilendiği belirlendi. Mesleksel kıdem arttıkça öğretmenlerin dizilerden etkilenme seviyesi yükselirken, bayana yönelik şiddete ait hassaslıkları azaldı.
Araştırmanın yapay zeka metodolojisi, İstinye Üniversitesi Veri Bilimi Tezli Yüksek Lisans Programı Başkanı ve MIT Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zeka Laboratuvarı (CSAIL) araştırmacısı Doç. Dr. Şebnem Özdemir ile yapılan görüşmeler doğrultusunda şekillendirildi.
Rehber öğretmen Özgür Aydemir, çalışmanın yapay zekanın toplumsal sıkıntıların tahlilinde aktif biçimde kullanılabileceğini gösterdiğini ve medya içeriklerinde bayana yönelik şiddetin görünürlüğüne ait yeni bir tartışma tabanı oluşturduğunu söyledi.
Öğrencilerden imza kampanyası ve öneriler
Bulguların ilgili kurumlar ve karar vericiler tarafından değerlendirilmesini isteyen öğrenciler, “change.org” üzerinden imza kampanyası başlattı.
Bora Candan ve Onur Yıldırım, bayana yönelik şiddet sahnelerinin reyting ve dikkat çekme ögesi olarak kullanılmasının şiddetin olağanlaşmasına ve ticarileşmesine yol açabileceğini savundu. Genç araştırmacılar, dizilerdeki şiddet sahnelerine kısıtlama getirilmesini, yapay zeka dayanaklı içerik kontrollerinin yaygınlaştırılmasını ve senaristlere eğitim verilmesini önerdi. Emellerinin cezalandırmaktan çok, ekranlardaki anlatım lisanını dönüştürerek toplumsal farkındalığı artırmak olduğunu belirttiler.
