Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Doğum sonrası yarım vakitli çalışma” başlıklı Ek 43 üncü unsurunda “Doğum yapan memurlar doğum sonrası analık müsaadesinin yahut 104 üncü unsurun (F) fıkrası uyarınca kullanılan müsaadenin, eşi doğum yapan memurlar ise babalık müsaadesinin bitiminden, ilgili mevzuatı uyarınca çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar olan periyotta, ayrıyeten süt müsaadesi verilmeksizin haftalık çalışma saatlerinin olağan çalışma müddetinin yarısı olarak düzenlenmesini talep edebilirler. Bu kapsamda yarım vakitli çalışmaya başlayan memur, birebir çocuk için bir daha bu haktan yararlanmamak kaydıyla müracaat tarihini izleyen ay başından geçerli olmak üzere olağan vakitli çalışmaya dönebilir. Bu fıkra kararından yararlanan memura, yarım vakitli çalışmaya başladığı tarihi izleyen ay başından itibaren, mali haklar ile toplumsal yardımlarına ait her bir ödeme ögesinin yarısı temel alınarak ödeme yapılır. Bunların fiili çalışmaya bağlı ödemeleri hakkında ise ilgili mevzuat kararları uygulanmaya devam olunur. Derece yükselmesi ile kademe ilerlemesi için aranan mühletler açısından bu halde çalışılan periyottaki hizmet müddetleri yarım olarak dikkate alınır. Bu kapsamdaki memurun çalışma saatleri ilgili kurum tarafından belirlenir. Bir çocuğu eşiyle birlikte yahut münferit olarak evlat edinen memurlar ile memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi halinde memur olan eşleri de istekleri üzerine çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten yahut 104’üncü unsurun (A) fıkrası uyarınca sekiz haftalık müsaade verilmesi ya da birebir hususun (F) fıkrası uyarınca müsaade kullanılması halinde bu müsaadelerin bitiminden itibaren bu fıkra kararlarından yararlanır. Yarım vakitli çalışma hakkının kullanımına ait yordam ve asıllar ile bu haktan yararlanamayacak memurları; hizmet sınıfı, takım unvanı, kurum yahut teşkilat bazında birlikte yahut başka ayrı belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.”,
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun 3’üncü hususunda (Değişik:27/6/2019-7180/2 md.) “Mecburi ilköğretim çağı, 6-14 yaş kümesindeki çocukları kapsar. İlkokulların birinci sınıflarına o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocukların kaydı yapılır. Lakin çocuğun gelişim durumuna bağlı olarak okula erken başlaması yahut kaydının ertelenmesi ile ilgili konular yönetmelikle düzenlenir.”
Devlet Memurlarının Yarım Vakitli Çalışma Hakkının Kullanımına Ait Yönetmeliğin;
Tanımlar” başlıklı 4 üncü unsurunda “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; a) İlkokul: 5/1/1961 tarihli ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu mucibince kurulan dört yıl müddetli ve zarurî olan okulu,. c) Mecburi ilköğretim çağının başladığı tarih: Çocukların, 222 sayılı Kanun ile 26/7/2014 tarihli ve 29072 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği mucibince belirlenen, ilkokula başlama tarihini,. d) Yarım vakitli çalışma: Doğum yahut evlat edinme sonrası, memurların olağan haftalık çalışma müddetinin yarısı olarak düzenlenen çalışma halini,
“Yarım vakitli çalışma dönemi” başlıklı 5 inci hususunun birinci fıkrasında “Doğum yapan bayan memurun yarım vakitli çalışma devri, doğum sonrası analık müsaadesinin yahut 657 sayılı Kanunun 104’üncü unsurunun (F) fıkrası mucibince kullanılan müsaadenin bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar olan devirdir.”,
Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin “Kayıt vakti ve kayıt yaşı” başlıklı 11 inci unsurunun altıncı fıkrasının (b) bendinde “(6) İlkokula kayıt:. b) (Değişik:RG-10/7/2019-30827)Okul müdürlükleri, yaşça kayıt hakkını elde eden çocuklardan 69, 70 ve 71 aylık olanları velisinin yazılı talebi bulunması halinde okul öncesi eğitime yönlendirir yahut kayıtlarını bir yıl erteler.”,
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
Kamu denetçiliğine intikal eden bir müracaatta (2025/14304), Bilgisayar İşletmeni takımında vazife yapmakta olan ve 18.12.2019 tarihinde doğum yapan başvuran tarafından, oğlunun ilkokula başlama devrinin 1 yıl ertelendiğinden bahisle, yarım vakitli çalışma devriyle ilgili uyuşmazlığın giderilmesi talep edilmektedir.
İdare tarafından; başvuranın, 02.08.2025 tarihli yazı ile 15.08.2025 tarihinden, çocuğunun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşı tarihi olan 15.09.2025 tarihine kadar yarım vakitli çalışmasının uygun görüldüğü, çocuğunun okul kaydını bir yıl ertelediğinden bahisle yarım vakitli çalışma müddetinin 1 yıl müddetle daha uzatılması ve çalışma gün ile saatlerinin değiştirilmesi talebinin ise çocuğunun mecburi okul çağı 2025 yılında başladığından mevzuat gereği kelam konusu hakkın bir yıl daha uzatılmasının mümkün olamadığı tabir edilmiştir
Yapılan inceleme sonucunda, 222 sayılı Kanunda, ilkokulların birinci sınıflarına o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocukların kaydının yapılacağına ve çocuğun gelişim durumuna bağlı olarak okula erken başlaması yahut kaydının ertelenmesi ile ilgili konuların yönetmelikle düzenleneceğine hükmedildiği, başvuranın 18.12.2019 tarihinde doğum yaptığı, 31.12.2025 tarihinde başvuranın oğlunun 72 ayını dolduracağı, Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinde; okul müdürlüklerinin, yaşça ilkokula kayıt hakkını elde eden çocuklardan 69, 70 ve 71 aylık olanları velisinin yazılı talebi bulunması halinde okul öncesi eğitime yönlendireceğinin yahut kayıtlarını bir yıl erteleyeceğinin düzenlendiği, Edirne İl Milli Eğitim Müdürlüğü İlkokulunun 12.08.205 tarihli ve yazısıyla başvuranın 18.12.2019 doğum tarihli oğlunun 1. sınıf kaydının talebi doğrultusunda 1 yıl mühletle ertelendiği, Devlet Memurlarının Yarım Vakitli Çalışma Hakkının Kullanımına Ait Yönetmelikte sayılan, yarım vakitli çalışma hakkının sona ereceği durumlar kapsamında; başvuranın 18.12.2019 doğum tarihli çocuğunun ilkokula başlamadığı ve 1. sınıf kaydının 1 yıl mühletle ertelenmiş olduğu dikkate alındığında, ilgili mevzuata nazaran ilkokula başlaması gereken devrin şimdi sona erdiğinden bahsedilemeyeceği, çocuğunun 1. sınıf kaydı 1 yıl mühletle ertelenmiş olan annenin yarım vakitli çalışma hakkının kullanımının devam etmeyeceğine dair rastgele bir düzenlemeye rastlanmadığı ve ilkokula başlama kaydının bir yıl ertelenmesi için sıhhat raporu talep edilmesi uygulamasına da 10.07.2019 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle son verilmiş olduğu, ayrıyeten idare tarafından; Yükseköğretim Kurumu Başkanlığı tarafından başlatılan yarım vakitli çalışma hakkından yararlanamayacak memurların tespitine yönelik çalışma ile düzenleme yapılması halinde ilgilinin durumunun kıymetlendirilebileceği belirtilmişse de şimdi anılan çalışmanın sonlanmadığı ve rastgele bir mühletin de belirtilmediği, bahsi geçen bilinmeyen mühletin başvuranı ve çocuğunu sıkıntı durumda bırakacağı konuları gözetilerek başvuranın yarım vakitli çalışma hakkı kullanımının talebi doğrultusunda uzatılması gerektiği değerlendirilmiş olup aksi istikamette tesis edilen yönetimin sürecinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
Karar bağlamında, bilhassa ailenin korunması, çocukların sağlıklı büyüme ve yetişme evrelerinde bir hak olarak getirilen yarı vakitli çalışmanın, kamu yönetimlerinde mümkün kamu hizmetinin yürütülmesi için mecburî şartları da dikkate alarak olabildiğince kişi lehine yorumlanması, getirilen olumlu düzenlemelerin uygulama ünitelerince aktifliğinin azaltılmamasına bilhassa riayet edilmesi, varsa aksayan istikametlerinin bir bütün olarak mevzuat değişikliği ile giderilerek herkese eşit ve adil bir sürecin işlemesine yer hazırlanması uygun bir hareket şekli olacaktır.
