TBMM raporu: Okullarda zorbalık ulusal güvenlik sorunu olarak ele alınmalı

TBMM Dilekçe Komitesine başvuran iki bayanın, çocuklarının okulda maruz kaldığı akran zorbalığına karşı çalışma yapılması ve tedbir alınmasına ait taleplerinin akabinde Dilekçe Kurulu bünyesinde “İlköğretim ile Ortaöğretim Kurumlarında Akran Zorbalığının Araştırılması ve Alınabilecek Tedbirlerin Belirlenmesi Alt Komisyonu” kuruldu.

AK Parti İstanbul Milletvekili Yıldız Konal Süslü başkanlığındaki Alt Kurul, okullarda akran zorbalığının araştırılması ve alınacak tedbirlerin belirlenmesi hedefiyle Ulusal Eğitim, Sıhhat, Adalet, İçişleri, Aile ve Toplumsal Hizmetler bakanlıkları, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), çeşitli sivil toplum kuruluşlarıyla yapılan görüşmeler ve okul ziyaretlerinin akabinde hazırlanan, 10 ana kısım ve 308 sayfadan oluşan taslak raporunu tamamladı.

Raporda, akran zorbalığıyla çabada tesirli ve sürdürülebilir tahliller üretmek için eğitimsel, idari ve hukuksal süreçlerin bütüncül yaklaşımla ele alınmasının gerektiği belirtilerek, eğitim kurumlarının yetkilerinin ve sorumluluklarının çerçevelerinin netleştirilmesi, rehberlik ve psikososyal dayanak sistemlerinin güçlendirilmesi, velilerin sürece daha fazla dahil edilmesi, onarıcı adalet uygulamalarının yaygınlaştırılması, medya ve dijital mecraların rolünün dikkate alınması ve tüzel süreçlerde çocukların haklarının gözetilmesinin büyük değer taşıdığı vurgulandı.

“Akran nezaketi”

Raporun, eğitim ortamlarında önleyici ve müdahale edici sistemlerin güçlendirilmesine ait teklifler kısmında yer alan “akran nezaketi” sözü dikkati çekti.

Zorbalıkla çaba çalışmalarında kullanılan lisanın, hem çocuklar üzerinde hem de eğitim ortamlarındaki davranış normlarında değerli bir tesir yarattığı lisana getirilen raporda, şunlar kaydedildi:

“Bu doğrultuda, ‘akran zorbalığı’ kavramı yerine daha olumlu, destekleyici ve davranış değişikliğini teşvik eden bir yaklaşımı yansıtan ‘akran nezaketi’ tabirinin kullanılmasının yararlı olacağı kıymetlendirilmektedir. ‘Akran nezaketi’ tabirinin, çocukların birbirleriyle olan bağlantılarında empati, hürmet ve müsamahayı temel alan bir irtibat lisanı geliştirmelerine katkı sağlayacağı, bu kavramın rehberlik programlarına, okul aktifliklerine ve farkındalık çalışmalarına entegrasyonunun, olumsuz davranışların önlenerek olumlu davranışların teşvik edilmesini ve içselleştirilmesini destekleyeceği düşünülmektedir.”

“Sınıf mevcutlarının makul ve yönetilebilir düzeylere çekilmesi” önerisi

Okullarda zorbalık olaylarını önlemek emeliyle fizikî ortamların düzenlenmesinin ehemmiyet taşıdığı vurgulanan raporda, öğrenci sayısının yüksek olduğu okullarda kalabalık sınıf ortamlarının öğrencilerin kontrolünü zorlaştırması ve öğretmenlerin öğrencilerle birebir ilgilenme, takip edebilme ve zorbalık belirtilerini fark edebilme mümkünlüğünü düşürmesi nedeniyle sınıf mevcutlarının makul ve yönetilebilir düzeylere çekilmesi önerildi.

Raporda, okullarda siber zorbalığın önlenmesi ve dikkat dağınıklığının azaltılması gayesiyle Ulusal Eğitim Bakanlığınca çıkarılan genelge doğrultusunda cep telefonu kullanımının kısıtlanması uygulamasının yaygınlaştırılması tavsiyesinde bulunuldu.

Yapılan çalışmaların, zorbalık davranışlarında bulunmanın ilerleyen yaşlarda cürüm ve şiddet aksiyonlarına yönelim riskini artırdığını gösterdiğine işaret edilen raporda, şiddet ve zorbalığın güvenlik açısından sonuçları, kolluğa şikayet süreçleri, suça karışmanın riskleri üzere bahislerde çocukların bilgilendirilmesi hedefiyle polis ve jandarma tarafından okullarda eğitici faaliyetler yürütülmesi tavsiye edildi.

Akran zorbalığıyla çaba konusunda ebeveynlere yönelik tavsiyelerde de bulunulan raporda, şu tabirlere yer verildi:

“Okullarda ‘Veli Akademisi’ modelinin hayata geçirilebileceği bedellendirilmektedir. Bu kapsamda ebeveynlere eğitimler sunulması gerektiği, bu eğitimlerin sırf teorik bilgilendirme seviyesinde kalmaması, uygulamalı ve iştirakçi sistemlerle desteklenerek yürütülmesi, ebeveynlere yönelik empati kurma, faal dinleme ve duygusal farkındalık üzere davranışsal marifetlerin geliştirilmesine odaklanılmasının yararlı olacağı kıymetlendirilmektedir. Çocukların sosyal-duygusal gelişiminde babaların sürece dahil edilmesinin, şiddet ve zorbalığın önlenmesinde kritik kıymete sahip olduğu da bedellendirilmektedir.”

Mecliste çocuklara ait ihtisas komitesi kurulması önerisi

Raporda, çocukları maksat alan zorbalık içeriklerinin toplumsal medya ve başka dijital platformlarda süratlice tespit edilebilmesini sağlamak gayesiyle BTK bünyesinde yapay zeka takviyeli ihtar ve müdahale sisteminin geliştirilmesi önerildi.

Dizi, sinema ve dijital içeriklerin çocuklar üzerinde değerli tesir bıraktığına işaret edilen raporda, “Medya kuruluşları, dijital içerik üreticileri ve dijital platformların, çocuklara ve gençlere olumlu rol modeller sunan, olumlu akran ilgilerini güçlendiren, empatiyi, kapsayıcılığı ve işbirliğini öne çıkaran sinema, dizi, animasyon ve toplumsal medya içerikleri üretmelerinin teşvik edilmesi önerilmektedir. Medya kuruluşları ve dijital platformlarda çocuklara yönelik hazırlanan içeriklere ait olarak ‘Zorbalık İçermeyen İçerik Sertifikası’ uygulamasının geliştirilmesi önerilmektedir.” tavsiyesinde bulunuldu.

TBMM’de çocuklara ait hususlarla ilgili ihtisas komitesi kurulmasının da öne çıkan tavsiyeler ortasında yer aldığı raporda, “Meclis bünyesinde mevcut durumda farklı kurulların misyon alanları içinde yer alan çocuklarla ilgili bahislerin, yetkileri kanunla çerçevelenmiş daimi bir ihtisas kurulu çatısı altında toplanması önerilmektedir. Kelam konusu komitenin, çocukların eğitim, sıhhat, adalet, toplumsal hizmetler ve dijital ortamda korunması üzere alanlarda yürütülen mevzuat çalışmalarını ve uygulamaları izleme, kıymetlendirme, ilgili kamu kurumları, akademi ve sivil toplum kuruluşlarıyla sistemli istişare sistemleri kurmasının, çocuklara ait siyaset ve uygulamalara yönelik periyodik raporlar hazırlayarak Meclise sunmasının yerinde olacağı bedellendirilmektedir.” tabirleri kullanıldı.

Disiplin cezası alan öğrenci sayıları

Raporda, 2018-2024 yıllarındaki eğitim-öğretim periyotlarına nazaran şiddete dayalı disiplin cezası alan öğrenci sayıları da paylaşıldı.

Ulusal Eğitim Bakanlığının bilgilerine nazaran, 2018-2019 periyodunda 3 bin 911’i kız olmak üzere 15 bin 735, 20192020 periyodunda 84’ü kız olmak üzere 287, 20202021 periyodunda 7 bin 95’i kız olmak üzere 25 bin 20, 20212022 devrinde 4 bin 76’sı kız olmak üzere 14 bin 766, 20222023 periyodunda de 6 bin 28’i kız olmak üzere 20 bin 39 öğrenci, okullarda şiddete dayalı disiplin cezası aldı.

“Çocuğa karşı şiddet ve zorbalık, bir ulusal güvenlik sorunu olarak ele alınmalıdır. Çocukların maruz kaldığı şiddet ve ayrımcı davranışların önlenmesi, sırf kişisel uygunluk halinin korunması açısından değil sağlıklı, üretken ve dayanışmacı bir toplum inşasının temel şartlarından biri olarak değerlendirilmelidir. Akran zorbalığıyla uğraş, eğitim siyasetlerinin yanı sıra aile, sıhhat, toplumsal hizmetler, güvenlik ve adalet üzere alanları kapsayan bütüncül bir siyaset problemi olarak ele alınmalıdır.”