Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), velayeti anneye verilen çocuğun eğitim bilgilerine babanın erişiminin velayet sahibi annenin onayına bağlı tutulmasını hukuka uygun buldu. KDK, 3 Haziran 2026 tarihli kararında, okul müdürlüğünün eğitim bilgilerini paylaşmama yönündeki sürecinin iptali talebiyle yapılan başvuruyu reddetti.
Baba KDK’ya sebep başvurdu?
Başvuran baba, ilkokul müdürlüğünün 13 Mart 2026 tarihli yazısıyla, çocuğunun eğitim sürecini takip etme ve pedagojik muhtaçlıklarını destekleme hakkının velayet sahibi annenin isteğine bağlandığını, bunun Anayasa’ya, Türk Medeni Kanunu’na ve yerleşik Yargıtay içtihatlarına ters olduğunu ileri sürdü. Başvuran; ret sürecinin iptalini, bilgi alma hakkı önündeki “veli onayı” mahzurunun kaldırılmasını ve okul idaresi hakkında idari inceleme başlatılmasını talep etti.
Okul idaresi ise mahkeme kararıyla velayetin annede olduğunu, Okul Öncesi ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 17’nci maddesi uyarınca öğrencinin yasal sorumluluğunu velinin üstlendiğini, velinin taleplerin karşılanmasına müsaade vermemesi sebebiyle bilgilerin paylaşılamayacağını savundu.
Velayet hakkı kimdeyse karar yetkisi onda
KDK kararında, velayetin sırf bir hak değil birebir vakitte vazife ve yükümlülük niteliğinde bir hukuksal kurum olduğu vurgulandı. Türk Medeni Kanunu’nun 336’ncı maddesi uyarınca evliliğin sona ermesi halinde velayet eşlerden birine veriliyor ve velayet kendisine bırakılan ebeveyn, çocuğun fizikî, duygusal, zihinsel ve ahlaki gelişimini en uygun halde destekleyecek kararları almakla yükümlü tutuluyor.
KDK’ya nazaran, boşanma sonrasında velayeti bulunmayan ebeveynin müşterek çocuğun bilgilerine erişmesi, velayet sahibi ebeveynin isteğiyle mümkün. Bunun için sistemde velayet sahibi ebeveynin müsaade vermesi kâfi.
Kişisel ilgi fakat mahkeme kararıyla kurulabilir
Kararda, TMK’nın 182’nci maddesine nazaran boşanma halinde velayeti kendisine bırakılmayan eş ile çocuk arasındaki ferdî bağın hakim tarafından düzenleneceği hatırlatıldı. TMK’nın 326’ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca da velayeti bulunmayan ebeveyn ile çocuk arasında ferdî bağ kurulması lakin mahkeme kararıyla mümkün.
KDK, hakim tarafından şahsî bağ kurulmasına dair bir karar verilmedikçe, velayet sahibi ebeveynin isteği olmadan yönetimin aksi yönde süreç yapma yetkisinin bulunmadığını belirtti. Buna nazaran ebeveynler anlaşamadığında talep, şahsî münasebete karar veren mahkemeye sunulabilecek; mahkeme gerekli görürse pedagog ve toplumsal inceleme raporu almak suretiyle karar verecek.
Belirleyici unsur çocuğun üstün yararı
KDK, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3’üncü maddesi uyarınca çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde temel unsurun çocuğun üstün faydası olduğunu vurguladı. Kararda, velayeti bulunmayan ebeveynin çocuğun eğitimiyle ilgili bilgi alma isteğinin anlaşılır olduğu, bu durumun teşvik edilmesi ve tarafların anlaşması için uğraş gösterilmesi gerektiği tabir edildi.
Ancak taraflar anlaşamadığında bu erişimin sırf yargı kararı ya da velayet sahibi ebeveynin onayıyla mümkün olmasının; çocuğun üstün faydasının korunması, ferdî dataların güvenliği ve özel hayatın kapalılığı prensipleriyle uyumlu olduğu değerlendirildi. Kararda ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarına atıfla, çocuk ile ebeveyn menfaatleri arasında adil bir istikrar kurulması gerektiği, bu istikrarda çocuğun menfaatlerine özel değer verilmesi gerektiği belirtildi.
KDK başvuruyu reddetti
Yapılan kıymetlendirme sonucunda KDK; velayet hakkı bulunmayan ebeveynin eğitim bilgilerine erişiminin yahut okulda görüşmesinin velayet sahibi ebeveynin onayına bağlı tutulmasının yürürlükteki mevzuata ve çocuğun üstün faydası prensibine uygun olduğuna, yönetimin sürecinde hukuka yahut adalete karşıtlık bulunmadığına hükmederek müracaatın reddine karar verdi. Karar, başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına bildiri edilecek.
İşte Kamu Denetçiliği Kurumunun kararı
Çocuğun velayetinin mahkeme kararı ile anneye verildiği, eğitim bilgilerinin öteki ebeveyne verilmesi konusunda karar verme yetkisinin velayet kendisinde olan tarafta olduğu, velayet hakkı bulunmayan ebeveynin eğitim bilgilerine erişiminin ya da okulda görüşmesinin mahkeme velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin onayına bağlı tutulmasının, yürürlükteki mevzuata ve çocuğun üstün faydası unsuruna uygun olduğu, ebeveynlerin boşanması gerçekleştiğinde annelik ve babalık sıfatları ile çocukları ile olan alakalarının devam etmesi gerekse de şahsî münasebetin öncelikle tarafların kendi aralarında anlaşması ile mümkün olduğu, lakin velayet kendisinde bırakılan tarafın onayının olmaması halinde çocukların yüksek faydası dikkate alınarak mahkeme tarafından tesis edileceği, bu talep ferdî bağa karar veren mahkemeye sunulduğunda mahkemenin gerekli görürse pedagog ve toplumsal inceleme raporu almak suretiyle karar tesis edeceği, buna rağmen ebeveynlerin anlaşamadığı bir hususta velayet kendisinde olan tarafın isteği halefine yönetimin aksi yönde karar verme yetkisinin mevcut olmadığı, hakkında Kamu Denetçiliği Kurumunun (Ombudsmanlık) 03/06/2026 tarih ve 2026/9225-S.26.12886 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. 1. Başvuran Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle; İlkokulu Müdürlüğü’nün 13.03.2026 tarihli sayılı yazısıyla, Anayasa, Türk Medeni Kanunu ve yerleşik Yargıtay içtihatlarını göz ardı ederek çocuğunun eğitim sürecini takip etme ve pedagojik muhtaçlıklarını destekleme hakkını velayet sahibi annenin keyfi isteğine bağladığını, bu sebeple okul müdürlüğünün hukuka ters süreç tesis ettiğini ileri sürerek kelam konusu ret sürecinin iptalini, eğitim ve rehberlik sürecine ait bilgi alma hakkı önündeki “veli onayı” pürüzünün kaldırılmasını ve okul idaresi hakkında idari inceleme başlatılmasını talep etmektedir.
V. KIYMETLENDİRME VE GEREKÇE
9. Başvuran özetle, velayeti kendisinde olmayan çocuğunun eğitim ve gelişimiyle ilgili süreçleri takip etme talebinin reddedilmesinin hukuka alışılmamış olduğu savıyla Kurumumuza başvurmuştur.
10. İdare ise öğrenci velisi olarak görünen anne ile irtibat kurulduğunu ve talep hakkında bilgilendirildiğini, annenin 12.03.2026 tarihli dilekçesinde 26.05.2023-06.11.2025 tarihli İstanbul Anadolu 6. Aile Mahkemesi kararına nazaran velayetin kendisinde olduğunu belirttiğini ve bu kararın bir örneğini müdürlüğe ibraz ettiğini, Okul Öncesi ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 17. maddesi uyarınca öğrenci velisinin kim olduğunun belirlenmiş olduğunu ve uyuşmazlık hallerinde yargı kararına nazaran süreç yapılacağını, velayetin devam eden yargılama sürecinde ise okul kayıtlarının temel alınacağını, münasebetiyle öğrencinin yasal sorumluluğunu anne üstlendiği için okul idaresi olarak tüm iş ve süreçlerde karar yetkisinin öğrencinin velisine ilişkin olduğunu, velinin dilekçedeki taleplerin karşılanmasına müsaade vermemesi sebebiyle kelam konusu taleplerin yerine getirilemeyeceğini ve yeni bir gelişme ya da isimli makamlarca verilecek karar durumunda müdürlüğe bilgi verilebileceğini söz etmiştir.
11. Öncelikle taraflar boşandığında mahkeme kararı ile velayeti kendisine verilmemiş olan tarafın velayet kendisinde olan ebeveynin isteğiyle müşterek çocukların bilgilerine erişilmesi mümkündür. Bunun için sistemde mahkemece velayet kendisinde olan ebeveynin müsaade vermesi kafidir. Başvuran velayet kendisinde olan ebeveynin isteği hilafına yönetimden mahkeme kararında yer almayan yetkiyi kullanmasını talep etmektedir. Bu durum, her iki ebeveynin kendilerinin çözmesi, çözemedikleri durumda Mahkemenin çocuğun üstün faydası uyarınca karar tesis etmesi gereken bir mevzudur. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde temel prensip çocuğun üstün faydasıdır. Bu prensip ile ebeveynlerin hak ve menfaatlerinden bağımsız olarak çocuğun fizikî, ruhsal ve toplumsal gelişiminin korunması amaçlanır. Bu kapsamda, Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin 9. maddesi, Çocuklarla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesi 4. maddesi ve Anayasa’nın 41. maddesinde, çocuğun yüksek faydasına alışılmamış olmadıkça anne ve babasıyla şahsî ve direkt bağlantı kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir.
12. Velayet; anne ve/veya babaya, çocuğun kişilik haklarını, bedensel ve ruhsal gelişimini, eğitimini, bakım ve korunmasını sağlama konusunda verilen ve niteliği prestijiyle sadece bir hak olmayıp birebir vakitte bir vazife ve yükümlülük olarak kabul edilen bir hukuksal kurumdur. Çocuğun menfaatlerini müdafaa ve geliştirme hedefine hizmet eden velayet, çocuğun üstün faydası unsuruna dayalı bir düzenlemedir. Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesi uyarınca evliliğin sona ermesi halinde velayet, eşlerden birine verilmektedir. Bu bağlamda, velayet kendisine bırakılan ebeveyn, çocuğun fizikî, duygusal, zihinsel ve ahlaki gelişimini en yeterli biçimde destekleyecek kararları almakla yükümlüdür.
13. TMK’nın 182. maddesi uyarınca boşanma yahut ayrılık halinde, velayet kendisine bırakılmayan eş ile çocuk arasındaki şahsî alakanın hakim tarafından düzenleneceği; bu düzenlemede çocuğun sıhhat, eğitim ve ahlaki faydalarının temel alınacağı karar altına alınmıştır. Bu düzenlemenin amacı, evlilik birliği mühletince kurulan ebeveyn-çocuk münasebetinin boşanma sonrasında da devamını sağlamaktır. Hakikaten velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun gelişim sürecine ait bilgi sahibi olma ve onunla duygusal bağını sürdürme isteği, hem ebeveynin hem de çocuğun temel haklarından biri olarak kabul edilmektedir (ERLÜLE, Fulya, “Yargıtay Kararları Çerçevesinde Velayetin Kullanılmasına YetkiliOlmayan Tarafın Çocuğu Ziyaret Hakkı”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2,2018).
14. TMK’nın 323. maddesi de ana ve babadan her birine, velayeti altında bulunmayan çocukla uygun şahsî münasebet kurulmasını isteme hakkı tanımaktadır. 326. maddesinin üçüncü fıkrasına nazaran ise çocuğun velayetinin kendisine bırakılmadığı ebeveyn ile çocuk arasında ferdî bağlantı kurulması, fakat mahkeme kararıyla mümkündür. Hakim tarafından şahsî bağ kurulmasına dair bir karar verilmedikçe velayet hakkına sahip olan ebeveynin isteği olmadan yönetimin aksi yönde süreç yapma yetkisi bulunmamaktadır.
15. Velayet hakkı elinde olmayan ebeveynin çocuğun eğitimi ile ilgili bilgi alma isteği anlaşılır olup bu durum özel olarak teşvik edilmeli, tarafların anlaşması için efor gösterilmedir. Fakat taraflar anlaşamadığında, bu erişimin lakin yargı kararı ya da velayet sahibi ebeveynin onayıyla yapılabilmesi, çocuğun üstün faydasının korunması, ferdî bilgilerin güvenliği ve özel hayatın saklılığı unsurlarıyla uyumludur. Çocuğun eğitimi ile ilgili tüm kararların alınmasında ve süreçlerin yürütülmesinde belirleyici olan prensip çocuğun üstün faydasıdır. Bu unsur hem ulusal mevzuatla hem de memleketler arası mukavelelerle garanti altına alınmıştır. Birebir biçimde Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme kararlarında de çocuğun hem anne hem babasıyla alaka kurma hakkı korunmuş, bununla birlikte bu alakanın nasıl ve ne formda kurulacağı yeniden çocuğun faydası temelinde belirlenmiştir. Bu kapsamda, her ne kadar velayet üzerinde bulunmayan ebeveynin bilgi alma hakkı değerli olsa da bu hakkın sonları çocuğun güvenliği, yüksek faydası ve velayet düzenlemesiyle belirlenmelidir.
16. Çocukla şahsî alaka kurma hakkı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkı çerçevesinde kıymetlendirilmektedir. AİHM’e nazaran; aile hayatına hürmet hakkı kapsamındaki negatif ve müspet yükümlülükler arasındaki sonları kesin biçimde tanımlamak mümkün değildir. Bu sebeple ilgili makamlar her iki yükümlülük çerçevesinde muhakkak bir takdir alanına sahiptir ve bilhassa her iki durumda da kamusal makamlarca olayın bağlamı ve müdahalenin çeşidine nazaran birey menfaatleri ile toplum menfaatleri ve çocuk ile ebeveyn menfaatleri arasında adil bir istikrar kurulmasına ihtimam gösterilmesi gerekmektedir. Bu istikrarın tesisinde de niteliği gereği çocuğun menfaatlerine özel bir ehemmiyet verilmelidir. (Bkz: Hokkanen/Finlandiya, B.No: 19823/92, 23.09.1994, §55; Hoppe/Almanya, §49).
17. Aile hayatına hürmet hakkına yönelik negatif ve olumlu yükümlülükler yerine getirilirken olayın bağlamı ve müdahalenin çeşidine nazaran, birey menfaatleri ile toplum menfaatleri ve çocuk ile ebeveyn menfaatleri arasında adil bir istikrar kurulmasına itina gösterilmesi gerekmektedir. Alınan önlemler, çocuğun eğitimi, sıhhati ve ahlaki ile çocuk ve ebeveynin hak ve özgürlüklerini koruyacak formda tasarlanmalı ve bu istikrarın tesisinde elbet öncelikli olarak “çocuğun menfaatleri” dikkate alınmalıdır (Kamu Denetçiliği Kurumu, Başvuru No: 2017/132, 12.12.2017, §40).
18. Velayetin anne ya da baba taraflardan birine verilmiş olması ve başka ebeveyn ile çocuk arasındaki şahsî alakanın mahkeme kararıyla düzenlenmiş bulunması karşısında, çocuğa ait bilgi paylaşımının kapsamı ve hudutlarının da velayet düzenlemesi ve yargı kararları çerçevesinde belirlenmesi gerekmektedir. Öte yandan, çocuğun üstün faydası unsuru yeterince çocuğa ait şahsî bilgilerin korunması, özel hayatın saklılığının sağlanması ve eğitim sürecine ait süreçlerin velayet hakkına sahip ebeveynin sorumluluğunda yürütülmesi temeldir. Bu bağlamda, velayet hakkı bulunmayan ebeveynin çocuğun eğitimine ait bilgilere erişiminin, lakin mahkeme kararı ya da velayet sahibi ebeveynin açık isteğiyle mümkün olabileceği için yönetimin bu çerçevenin dışına çıkarak tek taraflı bir süreç tesis etmesinin hukuken imkan dahilinde değildir.
19. Kurumumuzca yapılan kıymetlendirme sonucunda; çocuğun velayetinin mahkeme kararı ile anneye verildiği, eğitim bilgilerinin başka ebeveyne verilmesi konusunda karar verme yetkisinin velayet kendisinde olan tarafta olduğu, velayet hakkı bulunmayan ebeveynin eğitim bilgilerine erişiminin ya da okulda görüşmesinin mahkeme velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin onayına bağlı tutulmasının, yürürlükteki mevzuata ve çocuğun üstün faydası prensibine uygun olduğu, ebeveynlerin boşanması gerçekleştiğinde annelik ve babalık sıfatları ile çocukları ile olan münasebetlerinin devam etmesi gerekse de şahsî bağlantının öncelikle tarafların kendi aralarında anlaşması ile mümkün olduğu, lakin velayet kendisinde bırakılan tarafın onayının olmaması halinde çocukların yüksek faydası dikkate alınarak mahkeme tarafından tesis edileceği, bu talep şahsî ilgiye karar veren mahkemeye sunulduğunda mahkemenin gerekli görürse pedagog ve toplumsal inceleme raporu almak suretiyle karar tesis edeceği, buna rağmen ebeveynlerin anlaşamadığı bir bahiste velayet kendisinde olan tarafın isteği halefine yönetimin aksi yönde karar verme yetkisinin mevcut olmadığı, bu sebeplerle İdarenin sürecinde hukuka yahut adalete terslik bulunmadığı tespit edilmiştir.
VII. KARAR
-Açıklanan münasebetlerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
-Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA bildirisine;
-Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Bu bilgiler haricinde türel münasebetler ve mevzuat yönünden mevzuyu ayrıntılı olarak inceleyen Kamu Denetçiliği Kurumunun (Ombudsmanlık) 103/06/2026 tarih ve 2026/9225-S.26.12886 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için
Ahmet KANDEMİR
