Galatasaray 121 yaşında

Türkiye’nin en esaslı spor kulüplerinden Galatasaray, kuruluşunun 121. yıl dönümünü kutluyor.

Sarı-kırmızılı kulübün temelleri, geçmişi 1481 yılına kadar dayanan GalatasarayLisesi’nde (Mektebi Sultani) atıldı.

Devlet adamı yetiştirmek maksadıyla II. Beyazıt tarafından 1481’de açılan mektep, ismini kurulduğu “Galata Sarayı”ndan alıyor. Okul, çağdaş pozisyonuna 1 Eylül 1868’de Sultan Abdülaziz periyodunda kavuştu. Okulun tekrar yapılanmasıyla devrin Osmanlı İmparatorluğu’nda da gerçek manasıyla birinci sportif çalışmalar başladı. Mektepte beden eğitimi dersi, cimnastikçi Monsieur Curel tarafından eğitim programına kondu.

Curel sonrası Galatasaray Lisesi’nde vücut eğitimi öğretmenliği yapan M. Moiroux, Signor Martinetti ve Stangali, jimnastik ve atletizmin yanı sıra, yüzme, kürek, aletli cimnastiği öğrencilerle tanıştırdı.

Sonraki devirde de Faik Üstünidman, Binbaşı Mazhar Kazancı, Abdurrahman ve Ahmet Robenson kardeşler liseye izcilik, tenis, hokey üzere spor dallarını getirdi. Öğretmen Faik Üstünidman’ın öncülük etmesiyle Galatasaray Lisesi öğrencileri futbolu keşfetti.

1900’lü yılların başında İstanbul’da bilhassa yabancılar ve azınlıklar arasında oynanan futbol, Galatasaray Lisesi’ndeki gençler arasında da yayılmaya başladı.

Kulübün kurucusu, ilk başkanı ve 1 numaralı üyesi Ali Sami Yen, “Ellinci Yıl” kitabında Galatasaray Kulübünün kuruluş hikayesini, “1 Teşrin (eski rumi takvime nazaran ekim ve kasım aylarına verilen ortak isim) 1905’te mektebin 5. sınıfında edebiyat muallimimiz merhum Mehmet Ata Bey’in dersi esnasında birkaç arkadaş baş başa vererek Galatasaray’da bir futbol kulübü kurmaya karar verdik.” tabirleriyle anlattı.

Ali Sami Yen’in “Maksadımız İngilizler üzere toplu bir halde oynamak, bir renge ve bir isme malik olmak ve Türk olmayan kadroları yenmek.” mottosuyla spor hayatına giriş yapan kulübün ismi birinci evvel Gloria (Zafer) ya da Audace (Cesaret) konulması yolunda görüşler ortaya atılmışsa da sonuçta Galatasaray’da mutabakata varıldı.

Galatasaray Spor Kulübüne 1905’ten 1919’a kadar başkanlık yapan mektebin 889 numaralı öğrencisi Ali Sami Yen, el yazısıyla tuttuğu “Galatasaray Terbiye-i Bedeniye Kulübü” Ihsaiyet Defteri’nin (Sayım-İstatistik Defteri) 181 ve 182. sayfalarında kurucu 13 üyeyi şöyle sıraladı:

1- Ali Sami Yen

2- Asım Sonumut

3- Emin Bülend Serdaroğlu

4- Celal İbrahim

5- B. Nikolof

6- Milo Bakiş

7- Pol Bakiş

8- Bekir Sıtkı Bircan

9- Tahsin Nahit

10- Reşat Şirvanizade

11- Hüseyin Hüsnü

12- Refik Cevdet Kalpakçıoğlu

13- Abidin Daver

– Resmiyete 1913’te döküldü

Galatasaray Kulübü, 1 Teşrin 1905’te kurulmasına karşın resmi kayıtlara 1 Eylül 1913’te geçti.

1905’te Osmanlı İmparatorluğu’nda bir dernekler yasası bulunmadığından, Galatasaray Spor Kulübü yasal olarak tescil edilme imkanını bulamadı. 1912 yılında Cemiyetler Kanunu çıkarıldıktan sonra, kulüp yasal bir kimlik kazandı.

Yetkili makamlara kulüplerin tüzükleriyle birlikte, kurucu üyelerin isim ve adreslerinin de bildirilmesi mecburî tutulduğundan, istifa eden ya da eğitimlerini tamamlayarak ülkelerine dönen üyeler birinci listeden çıkarılıp, 1 Eylül 1913’te kurucu liste yine düzenlendi.

Kurucu üyelerin yeni sıralaması şöyle gerçekleşti:

1- Ali Sami Yen

2- Asım Sonumut

3- Emin Bülend Serdaroğlu

4- Celal İbrahim

5- Bekir Sıtkı Bircan

6- Reşat Şirvanizade

7- Refik Cevdet Kalpakçıoğlu

8- Abidin Daver

– İlk maç

Galatasaray Futbol Takımı, birinci maçına 10 Kasım 1905’te Kadıköy’de çıktı.

Güncel olarak varlığını devam ettiren gruplar göz önüne alındığında birinci Türk futbol takımı olan sarı-kırmızılılar, birinci maçını bugünkü Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadı’nın bulunduğu Papazın Çayırı’nda yaptı.

Genç lise öğrencilerinden oluşan Galatasaray, birinci maçında bir Rum takımı olan Kadıköy Faure Mektebi’ni 2-0 yendi.

– Renkleri ve logosu

Galatasaray Spor Kulübünün birinci renkleri “Türkçülük”ü simgeleyen kırmızı-beyaz olarak belirlendi. Periyodun idaresi tarafından bu renklerin yasaklanmasıyla bir devir sarı-siyah renkler kullanılsa da kalıcı olmadı ve kulüp bugünkü renklerine kavuştu.

Kulübün kurucusu Ali Sami Yen, renklerin seçimine dair “Birçok yeri dolaştıktan sonra, nihayet Bahçekapı’daki Şişman Yanko’nun dükkanına gidilerek orada şık iki yünlü kumaşa tesadüf ettik. Biri, vişneye çalan koyuca tatlı bir kırmızı, öteki de içinde turuncudan iz taşıyan tok bir sarı. Tezgahtar, mahirane bir el hareketi ile kumaşların dalgalarını birleştirdi. Bir latife kuşunun başı ile kanadının yarattığı renk hoşluğuna benzeri bir parlaklık hasıl oldu. Ateşin içindeki renk oyunlarını görür üzere olmuştuk. Sarı-kırmızı alevinin kadromuz üstünde parıldamasını tasavvur ediyor ve bizi derhal galibiyetten galibiyete götüreceğini tahayyül ediyorduk. Hakikaten de o denli oldu.” bilgilerini verdi.

Buna karşın kuruculardan Bekir Sıtkı, kelam konusu renklerin Gül Baba’nın II. Beyazıt’a verdiği sarı ve kırmızı güllerden esinlendiğini ileri sürdü.

Kulübün logosunu ilk olarak Galatasaray Lisesi 1. sınıf öğrencisi Ahmet Ayetullah, 1923 yılında Şinasi ile çıkardıkları “Kara Kedi” isimli mecmuada yayımladı. Ayetullah, çiziminde harf devrimi öncesinde kullanılan alfabenin G ve S’ye karşılık gelen gayın ve sin harflerini kullandı.

Söz konusu logo, kulübün 18. yılında 1923’teki kongrede kabul edildi.

– Gazi Büstü’nü kazandı

Profesyonellik öncesi dönemde, İstanbul Ligi, Cuma Ligi, Pazar Ligi üzere değişik isimlerle oynanan lig maçlarında şampiyon olan Galatasaray, Mustafa Kemal Atatürk yaşarken ismine düzenlenen birinci ve tek kupayı müzesine götürdü.

Mustafa Kemal Atatürk’ün buyruğuyla 1925 yılında kurulan ve sonradan Türk Hava Kurumu ismini alan Tayyare Cemiyetine gelir sağlamak emeliyle 1928 yılında bir tertip düzenlendi. Buna nazaran Galatasaray ve Fenerbahçe arasında bir maç yapılacak ve kazanan tarafa Atatürk büstü verilecekti. Gazi Büstü olarak isimlendirilen kupa, birebir günlerde Taksim Cumhuriyet Anıtı’nı yapan heykeltıraş Pietro Canonica imzasını taşıdı.

Taksim Stadı’nda 10 Ağustos 1928’de birebir gün Galatasaray ve Fenerbahçe’nin yedek ekipleri da karşı karşıya gelecekti. As grupların maçı 3-3 sona erince, kupanın kazananını ikinci maç belirledi. Beşiktaşlı Şeref Bey’in hakemliğinde yeniden Taksim Stadı’nda 31 Ağustos 1928’te oynanan çabayı Necdet’in 3, Şadlı’nın tek golüyle Galatasaray 4-0 kazandı.

Sarı-kırmızılılar, Mustafa Kemal Atatürk’ün sıhhatinde ve ismine adanmış tek kupayı aldı.

Gazi Büstü, hala Galatasaray Müzesi’nde bulunurken yılda bir kereye mahsus 10 Kasım günleri anma merasimlerinde kullanılıyor.

– 38 lider vazife yaptı

Galatasaray Kulübünde şu ana kadar 38 farklı lider vazife aldı.

1905’te Ali Sami Yen ile başlayan ve mevcut başkan Dursun Özbek’e kadar gelen 120 yılda, 104 dönemde sarı-kırmızılı kulübü 38 farklı lider yönetti.

Sarı-kırmızılı kulüpte devirlere nazaran liderler şöyle:

Ali Sami Yen (1905-1918, 1925), Refik Cevdet Kalpakcıoğlu (1919-1922, 1934), Yusuf Ziya Öniş (1922-1924, 1950-1952), Ali Haydar Şekip (1925), Ahmet Robenson (1926), Adnan İbrahim Pirioğlu (1927), Necmettin Sadak (1928-1929), Abidin Daver (1929-1930), Ahmet Kara (1930-1931, 1933), Tahir Kevkep (1931-1932), Ali Haydar Barşal (1932-1933, 1933-1934), Fethi İsfendiyaroğlu (1933), Ethem Menemencioğlu (1934-1936), Saim Gogen (1936-1937), Sedat Ziya Kantoğlu (1937-1939, 1944), Nizan Nuri (1939), Adnan Akıska (1939), Tevfik Ali Çınar (1940-1942), Osman Dardağan (1942-1943), Muslihittin Peykoğlu (1944-1946), Suphi Batur (1946-1950, 1965-1968), Ulvi Yenal (1953, 1962-1964), Refik Selimoğlu (1954-1956, 1960-1962), Sadık Giz (1957-1959), Salahattin Beyazıt (1969-1973, 1975-1979), Mustafa Pekin (1973-1975), Ali Uras (1979-1984, 1984-1986), Ali Tanrıyar (1986-1988, 1988-1990), Alp Yalman (1990-1992, 1992-1996), Faruk Süren (1996-2001), Mehmet Cansun (2001-2002), Özhan Canaydın (2002-2008), Adnan Polat (2008-2011), Ünal Aysal (2011-2014), Duygun Yarsuvat (2014-2015), Mustafa Cengiz (2018-2021), Burak Elmas (2021-2022), Dursun Özbek (2015-2018, 2022-Devam ediyor)

– Futbol şampiyonluklarında rakipsiz

Galatasaray, birinci branşı futbolda Türkiye’nin en başarılı takımı olarak dikkati çekiyor.

Sarı-kırmızılı ekip, 1959’da kurulan bugünkü adıyla Süper Lig’de 26 defa keyifli sona ulaştı. Galatasaray, en yakın takipçisi Fenerbahçe’nin 7 şampiyonluk önünde bulunuyor.

Galatasaray,1962-1963 döneminden bu yana oynanan Türkiye Kupası’nı en çok kazanan grup oldu. 24 defa final oynayan “Cimbom” bu finallerin 19’unda keyifli sona ulaştı.

Sarı-kırmızılılar, Süper Lig şampiyonu ile Türkiye Kupası kazananını karşı karşıya getiren Cumhurbaşkanlığı Kupası’nı 10, TFF Süper Kupa’yı 7 kez kazandı.

Lig ikincileri ile kupa finalistini karşı karşıya getiren ve 1998 yılına kadar oynanan Başbakanlık Kupası’nı 5 kere müzesine götüren Galatasaray, sezon başı hazırlık turnuvası TSYD Kupası’nı ise 12 defa kaldırdı.

– Futbolda Türkiye’nin tek Avrupa şampiyonu

Galatasaray, bir Türk futbol takımının yakaladığı en büyük muvaffakiyete imza attı.

Türkiye’nin Avrupa kupalarındaki en başarılı takımı olan sarı-kırmızılılar, 1999-2000 döneminde teknik yönetici Fatih Terim idaresinde UEFA Kupası’nı kazandı.

Galatasaray, 2000-2001 dönemi öncesi ise Mircea Lucescu yönetiminde UEFA Süper Kupa’yı kaldırma başarısı gösterdi.

Sarı-kırmızılılar, toplamda alınan 81 kupayla en yakın takipçileri Fenerbahçe ve Beşiktaş’ın 25’er şampiyonluk önünde tepede yer alıyor.

– Diğer branşlardaki başarılar

Sarı-kırmızılılar, erkek basketbolunda Türkiye Basketbol Ligi’nde 5, Türkiye Kupası’nda 3, Cumhurbaşkanlığı Kupası’nda 2, Türkiye Şampiyonası’nda 11, İstanbul Ligi’nde 17 defa zafere ulaştı. Galatasaray, Avrupa’daki tek kupasını ise ULEB Avrupa Kupası’nda elde etti.

Kadın basketbolunda ise Türkiye Kadınlar Basketbol Ligi’nde 13, Türkiye Kupası’nda 11, Cumhurbaşkanlığı Kupası’nda da 8 sefer şampiyonluğa uzandı. Sarı-kırmızılılar, Avrupa’da 1 defa FIBA Kadınlar Avrupa Ligi, 2 defa de FIBA Avrupa Kupası’nı müzesine götürdü.

Galatasaray Erkek Voleybol Takımı, bugünkü adı Efeler Ligi olan periyodun Voleybol Deplasmanlı Ligi’nde 4 sefer şampiyon oldu. Sarı-kırmızılılar, Türkiye Şampiyonası’nda 12, İstanbul Ligi’nde 16, Erkekler Şampiyonlar Kupası’nda ise 1 defa memnun sona ulaştı.

Sarı-kırmızılı kadın voleybol takımı ise bugünkü ismiyle Sultanlar Ligi’nde şimdi şampiyonluk göremedi. Galatasaray, İstanbul Bayanlar Voleybol Şampiyonası’nda 8, Türkiye Bayanlar Voleybol Şampiyonası’nda ise 5 defa kupa kaldırdı.

Galatasaray Erkek Sutopu Takımı da toplamda 31 kez lig şampiyonu oldu.

Galatasaray’ın bünyesinde futbol, basketbol, voleybol, sutopunun yanı sıra yüzme, kürek, yelken, tekerlekli sandalye basketbol, atletizm, judo, binicilik, briç ve e-spor branşları da bulunuyor.

– Aktif üye sayısı 11 binin üzerinde

Kulüp üyeliği kontenjana ve muhakkak kriterlere bağlı olan Galatasaray’da faal üye sayısı, 31 Mayıs 2025 prestijiyle 11 bin 832 kişi olarak kayda geçti.

Galatasaray’da 25 yılını doldurup divan heyetine girmeye hak kazanan faal 3 bin 207 üye bulunuyor.