Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Kamu Denetçiliği Kurumunun (Ombudsmanlık) 22/01/2026 tarih ve 2026/1028-S.26.1495 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
I. BAŞVURANIN SAV VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; lise öğretmeni olarak vazife yaptığını, doktora sonrası yürüttüğü bilimsel çalışmalara ait ders programı düzenleme talebinin, mevzuatın dar yorumlanması nedeniyle okul yönetimi tarafından reddedildiğini, bu kararın Anayasa’da teminat altına alınan eşitlik prensibi ve bilimsel çalışma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmekte olup, ders programının haftada bir gün boş kalacak halde düzenlenmesini ve üniversite imtihanına hazırlanan 12. sınıflara ders misyonu verilmesini talep etmektedir.
II. YÖNETİMİN MÜRACAATA AİT AÇIKLAMALARI
2. Müracaat konusu ile ilgili olarak Kurumumuzca bilgi ve doküman talep edilmiş olup Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen 25.11.2025 tarihli ve sayılı karşılığı yazıda ve eklerinden özetle;
2.1. Başvuranın derslerinin, pazartesi ve salı günleri sekizer saat olmak üzere 08:30’da başlayıp 15:40’da bittiği, çarşamba günü ise 4 saat ders bulunduğu, münasebetiyle hafta içi mesai günlerinde dahi akademik çalışmalar için boşluklar oluştuğu,
2.2. Başvuranın ders programında perşembe ve cuma günlerinin büsbütün boş bırakıldığı, hafta sonu tatili ile birleştiğinde, başvuranın bilimsel çalışmalarına ayırabileceği kesintisiz 4 günlük (perşembe, cuma, cumartesi, pazar) bir vakit dilimi bulunduğu,
2.3. Dokümanda yer alan ders programının altında, programın 12.09.2025 tarihinde başvuranın şahsına verildiği ve kendisinin “Aslını aldım” tabiriyle programı imzaladığı, doküman üzerinde o tarihte programa dair bir şerh yahut itiraz kaydı görünmediği, anlaşılmaktadır.
V. KIYMETLENDİRME VE GEREKÇE
11. Somut olaya bakıldığında; başvuran İngilizce öğretmeni olarak misyon yaptığı Gazi Anadolu Lisesi Müdürlüğü’ne 01.09.2025 tarihinde bir dilekçe sunmuştur. Post-doktora çalışmaları ve doçentlik belgesi hazırlığı nedeniyle ağır akademik faaliyetler yürüttüğünü belirterek, ders programının haftada bir gün boş olacak biçimde düzenlenmesini ve yalnızca üniversite imtihanına hazırlanan 12. sınıf şubelerinde görevlendirilmeyi talep etmiştir.
11.1. Gazi Anadolu Lisesi Müdürlüğü, öğretmenin bu talebinin yasal hak kapsamında öbür zümre öğretmenlerinden farklı değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda görüş almak üzere Ortahisar İlçe Ulusal Eğitim Müdürlüğü’ne yazı yazmıştır.
11.2. İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, 08.09.2025 tarihinde okula karşılığı bir yazı göndermiştir. Yazıda; akademik unvanların MEB’e bağlı okullarda ders dağılımında bir üstünlük sağlamadığı, öğretmenin doktorasını tamamladığı için mazeret gösterir resmi bir durumunun kalmadığı ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında 9, 10, 11 ve 12. sınıf öğrencilerinin tamamının öğretmenin tecrübesinden yararlanma hakkı olduğu belirtilmiştir. Kararın, mevzuat çerçevesinde okul müdürünün takdirinde olduğu söz edilmiştir.
11.3. Gazi Anadolu Lisesi Müdürlüğü, İlçe Ulusal Eğitim Müdürlüğü’nden gelen görüşe dayanarak başvurana resmi bir yazı ile karşılık vermiştir. Okul idaresi, öğretmenin doktora eğitimini tamamladığını ve mazeretini gösterir bir evrak bulunmadığını belirterek, tüm sınıf kademelerinin (9-12) kendisinden yararlanma hakkı olduğunu vurgulamış ve kendisine verilen ders programına nazaran derslere girmesinin uygun görüldüğünü (talebin reddedildiğini) bildiri etmiştir.
12. Anayasa’nın 2’nci hususunda Türkiye Cumhuriyeti’nin bir hukuk devleti olduğu karar altına alınmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; hukuk devleti, hareket ve süreçleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk nizamı kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı kontrolüne açık olan devlettir. Hukuk devletinin en kıymetli ögelerinden biri olan “hukuki güvenlik ilkesi” bireylerin geleceğe inançla bakmalarını, yönetimin keyfi uygulamalarından korunmalarını ve devletin hareket ve süreçlerinde belli ve öngörülebilir olmasını gerektirir. Yönetim, kamusal yetkileri kullanırken ve bireylerin taleplerini değerlendirirken, mevzuatın kendisine çizdiği hudutlar içinde kalmalı; Danıştay’ın istikrar kazanmış kararlarında belirtildiği üzere, kendisine tanınan takdir yetkisini mutlak ve sınırsız bir biçimde değil, “kamu yararı” ve “hizmet gerekleri” sonları içinde, birey faydası ile kamu faydası ortasındaki dengeyi gözeterek kullanmalıdır. Bu kapsamda, yönetimin hazine yerlerinin idaresi ve tasarrufu konusundaki süreçleri de anayasal ve yasal hudutlar çerçevesinde yargısal ve idari kontrole tabidir. (Anayasa Mahkemesi; 25.12.2014 tarihli, E. 2014/35, K. 2014/173) (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu; 17.04.2025 tarihli, E. 2024/1270, K. 2025/859)
12.1 Anayasa’nın “Bilim ve Sanat Hürriyeti” başlıklı 27’nci unsuru; herkesin bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahip olduğunu karar altına almıştır. Bu anayasal teminat, bireylerin yalnızca akademik takımlarda değil, hayatın her alanında entelektüel ve bilimsel üretimde bulunabilmelerine imkan tanımaktadır. Münasebetiyle, kamu vazifelilerinin mesleksel sorumluluklarını yerine getirirken tıpkı vakitte bilimsel yetkinliklerini artırmaya yönelik doktora ve gibisi akademik çalışmalarda bulunmaları, bu husus kapsamında korunan temel bir hürriyet alanı olarak kabul edilmelidir. Bu anayasal teminat, kamu vazifelilerinin mesleksel sorumluluklarını ifa ederken bilimsel yetkinliklerini artırıcı doktora ve gibisi akademik çalışmalarda bulunmalarının, yönetim tarafından yalnızca müsaade verilen bir faaliyet olarak görülmesini değil, kamu hizmetinin işleyişiyle uyumlu olduğu ölçüde faal olarak desteklenen ve kolaylaştırılan bir süreç olarak ele alınmasını zarurî kılmaktadır. Hasebiyle yönetimin, çalışanının bilimsel gelişimine katkı sunacak idari düzenlemeleri yapması, devletin bilim ve sanat hürriyetini yaşama geçirme konusundaki olumlu yükümlülüğünün bir gereği ve tezahürüdür.(Yılmaz, Kubilay. “AİHM ve AYM Kararları Işığında Bilim Özgürlüğünün Genel Çerçevesi.” Uzmanlık Tezi, Ankara.(2025).s.59.)
12.2.
12.3. Yukarda belirtildiği üzere yönetim hukuku prensipleri ve yargı içtihatları açısından bakıldığında ise, yönetimin kamu hizmetini düzenleme konusundaki takdir yetkisi ile bireylerin anayasal hakları ortasındaki bağlantının, “hizmetin gerekleri” ve “kamu yararı” ölçütleri doğrultusunda ele alınması gerekmektedir. Yönetim, hizmetin verimliliğini ve kurumsal sistemi sağlamakla yükümlü olmakla birlikte, bu yetkisini kullanırken çalışanın bilimsel gelişim hakkını büsbütün fonksiyonsuz kılacak yaklaşımlardan kaçınmalı ve ölçülülük prensibini gözetmelidir. Hasebiyle tüzel değerlendirmenin odak noktası, yönetimin düzenleme yetkisinin hudutları ile bireyin bilimsel özgürlük alanı ortasında adil, hakkaniyete uygun ve kamu hizmetini aksatmayan bir istikrarın sağlanıp sağlanmadığıdır.
13. Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 12’nci unsuru, haftalık ders programının düzenlenmesinde okul yönetimine makul bir takdir yetkisi tanımıştır. Bu hususa nazaran program hazırlanırken okulun eğitim ortamı, öğretmen durumu, fiziki şartlar ve pedagojik temeller göz önünde bulundurulur. Yönetim, kamu hizmetinin sürekliliğini ve verimliliğini sağlamakla yükümlü olup, ders programlarını düzenlerken ferdi taleplerden fazla öğrencilerin menfaatini ve okulun genel işleyişini öncelemek durumundadır.
14.Somut olayda yönetimin sunduğu bilgi ve dokümanlar incelendiğinde, başvuranın ders programının düzenlenmesinde ve sınıf düzeylerinin belirlenmesinde yönetimin takdir yetkisini kamu faydası ve hizmet gerekleri istikrarı içinde kullandığı görülmektedir. Yönetimin karşılığı yazısından; bir yandan başvuranın derslerinin belli günlere toplanarak Perşembe ve Cuma günlerinin büsbütün boş bırakıldığı, bu durumun hafta sonu tatili ile birleştiğinde başvurana bilimsel çalışmalarını yürütebilmesi için kesintisiz dört günlük bir vakit dilimi sağladığı; öbür yandan başvuranın yalnızca 12. sınıflara ders verme talebinin, 9, 10 ve 11. sınıf öğrencilerinin de öğretmenin akademik birikiminden yararlanma hakkı bulunduğu ve eğitimde fırsat eşitliği münasebetleriyle reddedildiği anlaşılmaktadır. Ayrıyeten derslerin olduğu Pazartesi ve Salı günlerinde de blok ders uygulamasıyla gün içi akademik çalışma boşlukları oluşturulmuştur. Bu tablo, yönetimin başvuranın akademik gelişimini engellemek bir yana, hem şahsî gelişimi destekleyici hem de tüm öğrencilerin menfaatini gözetici bir tavır sergilediğini ortaya koymaktadır.
15. Mevzuat kararları ve eşitlik prensibi açısından yapılan değerlendirmede; ilgili yönetmeliklerin engellilik, süt müsaadesi üzere özel durumları olan işçiye ders programında öncelik tanıdığı, lakin lisansüstü eğitim yapan öğretmenler için mutlak bir ders programı belirleme hakkı öngörmediği açıktır. Devlet, akademik meslek yapan öğretmenleri mali haklar (artırımlı ek ders ücreti) yoluyla teşvik etmekte olup, bu teşvik yönetime öğretmenin tercihine nazaran okulun genel işleyişini ve öteki öğretmenlerin çalışma nizamını bozacak nitelikte özel bir program hazırlama yükümlülüğü yüklememektedir. Yönetimin, mevzuatta açıkça istisna tutulmayan bir durumda, başka zümre öğretmenleri aleyhine sonuç doğuracak ek bir ayrıcalık tanıması, Anayasa’nın10’uncu unsurundaki kanun önünde eşitlik unsuruna ve kurum içi çalışma barışına terslik teşkil edecektir.
16. Sonuç olarak; başvuranın uyuşmazlığa bahis talepleri incelendiğinde, yönetimin sürecinde hukuka terslik bulunmadığı görülmektedir. Şöyle ki;
16.1. Ders programında bir günün boş bırakılması talebi istikametinden: Başvuranın bilimsel çalışmalarına vakit ayırmak emeliyle haftada bir günün boş bırakılması talebi, yönetim tarafından Perşembe ve Cuma günlerinin büsbütün boşaltılması suretiyle, talep edilenden daha geniş bir kapsamda (haftada iki gün ve hafta sonu ile birleşen blok izin) karşılanmış ve yönetim, başvuranın akademik gelişimini destekleyici takdir yetkisi kullanmıştır.
16.2. Yalnızca 12. sınıflara ders verme talebi istikametinden: Başvuranın yalnızca üniversite imtihanına hazırlanan 12. sınıflara ders verme istikametindeki öteki talebi ise; eğitimin sürekliliği ve fırsat eşitliği unsurlarıyla bağdaşmamaktadır. Yönetimin, 9, 10 ve 11. sınıf öğrencilerinin de başvuranın akademik birikiminden ve tecrübesinden yararlanma hakkı olduğunu belirterek, öğretmenler ortasında ayrımcılığa yol açacak ve okulun pedagojik planlamasını bozacak bu talebi reddetmesi kamu faydası ve hizmet gereklerine uygun bulunmuştur.
17. Bu prestijle; yönetimin, başvuranın ders programını düzenlerken bilimsel çalışma hürriyetini kısıtlamadığı, bilakis imkanlar dahilinde kolaylık sağladığı; sınıf atamalarında ise öğrencilerin menfaatini ve zümre içi istikrarları gözeterek hareket ettiği anlaşıldığından, başvuranın her iki talebine ait idari süreçte hukuka, hakkaniyete ve mevzuata karşıtlık tespit edilmemiştir.
VII. KARAR
Açıklanan münasebetlerle; MÜRACAATIN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ULUSAL EĞİTİM BAKANLIĞINA bildirimine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Bu bilgiler haricinde tüzel münasebetler ve mevzuat tarafından mevzuyu ayrıntılı olarak inceleyen Kamu Denetçiliği Kurumunun (Ombudsmanlık) 22/01/2026 tarih ve 2026/1028-S.26.1495 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için
Ahmet KANDEMİR
