Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
Görme engelliler ortaokulunda Türkçe öğretmeni olan görme engelli başvuranın, Okul Yönetimince kendisine görme manisi olmayan öteki öğretmenlerden farklı muamelede bulunulması nedeniyle engellilik temelinde ayrımcılığa ve işyerinde yıldırmaya uğradığı, % 100 görme engelli raporunun bulunduğu, hem öğrencilerin hem de kendisinin görme engelli olmasından ötürü çocukların ve öğretmenin pansiyonda kaldığı müddet içerisinde telafisi mümkün olmayan sonuçların doğma ihtimali ile fevkalâde durumlarda müdahalenin mümkün olmaması nedeniyle 20/4/2016-11/4/2023 tarihleri ortasında başvurana rastgele bir belleticilik vazifesinin verilmediği, gerçekten Adana 3. Yönetim Mahkemesinin 2016/. Temel ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu’nda öğretmene belleticilik misyonu verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmen görevini yerine getiremeyeceğinin belirtildiği, ilgili karar ve rapor ile Ulusal Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Toplumsal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 40’ıncı hususu doğrultusunda başvurana belleticilik vazifesinin verilmesi talebi hakkında Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
I. MÜRACAATIN KONUSU
1. Müracaat, görme engelliler ortaokulunda Türkçe öğretmeni olan görme engelli başvuranın, Okul Yönetimince kendisine görme pürüzü olmayan öteki öğretmenlerden farklı muamelede bulunulması nedeniyle engellilik temelinde ayrımcılığa ve işyerinde yıldırmaya uğradığı savlarına ilişkindir.
a. Oğuz Kağan Köksal Görme Engelliler Ortaokulunun görme engellilere yönelik eğitim öğretim faaliyeti yürüten, öğrencilerinin tamamı görme engelli olan bir bölge okulu olduğu ve öğrencilerin Okuldaki pansiyondan faydalanmakta oldukları,
b. Öğretmen Z. E.’nin % 100 görme engelli raporunun bulunduğu, hem öğrencilerin hem de öğretmen Z. E.’nin görme engelli olmasından ötürü çocukların ve öğretmenin pansiyonda kaldığı mühlet içerisinde telafisi mümkün olmayan sonuçların doğma ihtimali ile inanılmaz durumlarda müdahalenin mümkün olmaması nedeniyle 20/4/2016-11/4/2023 tarihleri ortasında başvurana rastgele bir belleticilik misyonunun verilmediği, gerçekten Adana 3. Yönetim Mahkemesinin 2016/. Temel ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu’nda öğretmene belleticilik misyonu verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmen görevini yerine getiremeyeceğinin belirtildiği, ilgili karar ve rapor ile Ulusal Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Toplumsal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 40’ıncı hususu doğrultusunda başvurana belleticilik misyonunun verilmediği,
4. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan yazılı görüşte özetle:
b. İlgili Yönetmelik’in 39 ve 40’ıncı hususlarında belirtilen misyon ve sorumlulukları ismi geçen öğretmenin de görme engelli olması nedeniyle yerine getiremeyeceği, Adana 3. Yönetim Mahkemesinin 2016/. Temel ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu’nda Z. E.’ye belleticilik misyonu verilmesinin uygun olmayacağı karara bağlandığından ilgili öğretmene belletici öğretmenlik vazifesi verilmediği,
c. Oğuz Kağan Köksal Görme Engelliler Ortaokulunun görme engelli öğrencilerle eğitim öğretim faaliyeti yürüttüğü, öğrencilerin Okulda bulunan pansiyondan faydalandıkları, Okulda gece bekçisi bulunmadığı ve çocukların tamamının görme engelli olduğu göz önüne alındığında görevlendirilecek belletici öğretmenlerin Ulusal Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Toplumsal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği’nin 39 ve 40’ıncı unsurlarında belirtilen vazifeleri eksiksiz yerine getirmesinin mecburilik taşıdığı, harikulâde durumlarda (deprem, yangın vb.) telafisi mümkün olmayan sonuçların önüne geçmek için öğretmene belletici öğretmenlik misyonu verilmediği,
7. Başvuran vekili tarafından sunulan ek yazılı beyanda özetle:
d. Başvurana belletici öğretmenlik vazifesi verilmeyerek ayrımcılık uygulamasının sürdürüldüğü, yeni eğitim öğretim yılı için 2023 yılı Eylül ayında Öğretmenler Şurasında hazırlanan taslak nöbet excel çizelgesinde başvuranın ismi yer alırken resmi görevlendirme listesinde başvurana yer verilmediği, Okul Müdürünün münasebet olarak Okulda hırsızlık hadisesinin gerçekleşmiş olması ve başvuranın görme engelli olmasını gösterdiği, halbuki ki 2013 yılında gerçekleşen hırsızlık hadisesinin yaşandığı gece nöbetçi belletici öğretmen olan Fen Bilgisi Öğretmeni İ. K. ve Sınıf Öğretmeni Z. Y.’nin görme engelli olmadığı, bu olayın başvuranın belletici öğretmen onayının iptal edilmesinden birkaç hafta sonra gerçekleştiği, belletici öğretmenlerin vazifesinin gece bekçiliği ve müdafaa misyonu olmadığı, 10 yıl evvel güvenlik zaafiyetinden kaynaklanan bir olayın görme engelli başvurana karşı yapılan ayrımcılığın mazereti olarak gösterilmesinin kabul edilemeyeceği, başvuranın vazife yaptığı Okulda her gün görme manisi olmayan 2 öğretmenin belletici öğretmen olarak görevlendirilmesinin haksız bir uygulama olduğu,
e.
f. Müracaat dilekçesi ve eklerinde sunulan evraklar ile şahit beyanı birlikte değerlendirildiğinde başvurana yönelik ayrımcılık ve ötekileştirme yapıldığı belirtilmiştir.
IV. KIYMETLENDİRME VE GEREKÇE
23. AİHM’in yerleşik içtihatlarına nazaran ayrımcılığın manası, objektif ve makul bir haklılık olmaksızın farklı formda muamele etmektir (AİHM, D.H. ve Diğerleri/Çek Cumhuriyeti [BD], B. No: 57325/00, 13/11/2007, para. 175). Misal yahut görece benzeri durumda olan bireyler ortasında yapılan farklı muamele, objektif ve makul bir münasebete dayanmıyorsa, öbür bir tabirle, yasal bir hedef taşımıyorsa yahut kullanılan araçlarla varılmak istenen emel ortasında makul bir orantılılık ilgisi bulunmuyorsa ayrımcılık oluşturur (AİHM, Larkos/Kıbrıs [BD], B. No: 29515/95, para. 29). Kontratçı Devletler, misal durumların bulunup bulunmadığını ve misal durumlar varsa bunlar ortasında farklı muamelenin hangi ölçüde haklı görülebileceği konusunu değerlendirirken bir takdir alanından yararlanırlar (AİHM, Van Raalte/Hollanda, B. No: 20060/92, 21/2/1997, para. 39). Şahıslara uygulanan muameledeki farklılık, yasal bir hedef gütmüyorsa yahut kullanılan yollar ile gerçekleştirilmesi amaçlanan maksat ortasında makul bir orantılılık münasebeti mevcut değilse, objektif ve makul bir haklılığa sahip olmayacaktır. Bu doğrultuda, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğinin tespiti hedefiyle birinci olarak belletici öğretmenlik vazifesine ait yasal mevzuatın incelenmesi ve 6701 sayılı Kanun çerçevesinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek birebir yahut misal durumdaki bireyler ortasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir münasebete ve yasal bir hedefe dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
27. Başvuranın 12/9/2019 tarihli dilekçesi ile belletici öğretmenlik vazifesi almak için Okul Müdürlüğüne başvurduğu fakat talebinin reddedildiği, Adana Valiliğinin 10/10/2019 tarihli ve . sayılı Olur’u ile Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 8/10/2019 tarihli ve . sayılı yazısı uyarınca inceleme başlatıldığı, inceleme sonucunda 11/11/2019 tarihli ve . sayılı İnceleme Raporu’nun hazırlandığı anlaşılmıştır. Kelam konusu Rapor’da, öğretmen Z. E.’nin ve öğrencilerin görme engelli olması dikkate alındığında, öğrencilerin güvenliği açısından Ulusal Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Toplumsal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği’nin 40’ıncı unsurunda belirtilen vazifeleri, ismi geçen öğretmenin tam olarak yerine getiremeyeceği, Okulda meydana gelebilecek yangın, zelzele vb. acil durumlarda gerekli önlemlerin alınmasında kâfi olamayacağının değerlendirildiği, Okul Müdürlüğünün engelliliğe dayalı ayrımcılık yapması üzere bir durumun kelam konusu olmadığı, aksine güvenlik tasalarından ötürü öğretmenin belletici öğretmenlik misyonu talebinin uygun bulunmadığı, bu uygulamada yasa ve yönetmeliklere alışılmamış bir durumun kelam konusu olmadığı belirtilmiştir. Başvuranın belletici öğretmenlik vazifesi için 15/9/2020 ve 7/9/2022 tarihli dilekçeleri ile Okul Müdürlüğüne tekrar başvurduğu, Okul Müdürlüğünün başvuranın birinci dilekçesini 15/9/2020 tarihli ve . sayılı yazı ile, ikinci dilekçesini de 12/9/2022 tarihli ve . sayılı yazı ile reddettiği, kelam konusu yazılarda ilgili Yönetmelik’in 40’ıncı hususundaki misyonları başvuranın tam olarak yerine getiremeyeceği ve Okulda meydana gelebilecek yangın, sarsıntı üzere acil bir durumda gerekli önlemlerin alınmasında kâfi olamayacağı belirtilerek 11/11/2019 tarihli İnceleme Raporu da dikkate alınarak başvuranın talebinin kabul edilmediği tespit edilmiştir.
28. Mevzuya ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünce sunulan yazılı görüşten Okulda gece bekçisinin bulunmadığı, Okulda toplam 4 görme engelli öğretmenin olduğu, başvuran dışındaki öbür 3 görme engelli öğretmene talepleri de dikkate alınarak nöbet ve belletici nöbetçi öğretmenlik vazifesi verilmediği anlaşılmıştır.
29. 11/11/2019 tarihli İnceleme Raporunun Sonuç, Kanaat ve Teklif kısmında Okul Müdürü E. Ş. K.’nin “Öğretmenimiz görme engelli olduğu için Okula yakın bir yerde oturmakta ve meskenine gidiş gelişlerinde Okul işçisi yardımcı olmakta, kat nöbetlerinde bile öğrencilerin güvenliği açısından sıkıntılar yaşamaktayız.” halinde beyanda bulunduğu görülmüştür. Buna ek olarak başvuranın 11/3/2022 tarihli ve %90 oranında görme engelli olduğuna dair Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu’nun Bağımlılık Değerlendirmesi kısmında kısmi bağımlı olduğu belirtilmiştir. 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü hususunun (ğ) bendine nazaran “Kısmi bağımlı engelli birey: Doku, organ ve/veya işlev kaybı ve/veya psikiyatri teşhisine bağlı olarak muhakeme yeteneği kıymetlendirilmesi gereken işlevsel bağımsızlık ölçeklerine nazaran günlük ömür aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğine karar verilen bireyi” tabir eder. Bu kapsamda başvuranın Engelli Sağlık Kurulu Raporu’nda günlük ömür aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğinin değerlendirildiği, kat ve bahçe nöbetlerinin gün içinde Okulda öbür öğretmenler ve işçi varken tutulduğu lakin nöbetçi belletici öğretmenin başka çalışanın pansiyonda bulunmadığı bir vakit dilimi olan gece vakti vazife yaptığı, Okulda gece bekçisi bulunmadığı, belletici ve nöbetçi belletici öğretmenlik vazifesinin pansiyonda kalan öğrencilerin ders saatleri dışında eğitimleri ile ilgilenmek ve gerektiğinde derslerine yardımcı olmak, gece bekçilerini yahut güvenlik görevlilerini denetim etmek, etüt ortalarında öğrencileri nezaret altında bulundurmak, pansiyon yoklamalarını yapmak ve elektronik ortamda pansiyonla ilgili günlük bilgi girişini gerçekleştirmek, pansiyona gelen ziyaretçiler ile ilgili işleri yürütmek, disiplin olayları ile ilgili iş ve süreçleri yürütmek, hastalanan öğrencilerin durumuyla ilgili iş ve süreçleri yürütmek, öğrencilerin ilaçlarının dağıtımı ile ilgili iş ve süreçleri yürütmek, Okul idaresince verilen öbür misyon ve sorumlulukları yerine getirmek vazifelerini içerdiği, Okulda 2013 yılında gece vakti hırsızlık hadisesinin yaşandığı, 11/11/2019 tarihli Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu’nda da başvurana belletici öğretmenlik misyonu verilmemesinin uygun olacağı değerlendirmesinin yapıldığı, neticeten başvurana belletici ve nöbetçi belletici öğretmenlik misyonu verilmemesinin ilgili mevzuata, İnceleme Raporuna, başvuranın Engelli Sağlık Kurulu Raporuna uygun olduğu, belletici ve nöbetçi belleticilik misyonu verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ait gereksinimlerin göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir münasebete ve yasal bir emele dayandığı değerlendirilmiştir.
48. Üstte açıklanan nedenlerle, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’nun 9’uncu hususunun birinci fıkrasının (g) bendi ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına Ait Metot ve Temeller Hakkında Yönetmelik’in 69’uncu hususunun birinci fıkrası kapsamında müracaat konusu olayda işyerinde yıldırma kapsamında ve engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.
V. KARAR
A. Müracaatta AYRIMCILIK YASAĞI İHLALİ YAPILMADIĞINA,
B. Kararın taraflara bildirisine ve KAMUOYUNA DUYURULMASINA,
C. Karara karşı bildirim tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara Yönetim Mahkemesine başvurulabileceğine,
8/2/2024 tarihinde, OY BİRLİĞİYLE, karar verildi.
Editörün Yorumu;
Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında görme engelli öğretmenimizin belleticilik misyonu talebinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek birebir yahut emsal durumdaki bireyler ortasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir münasebete ve yasal bir maksada dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerektiğinden hareketle başvuran görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik misyonu verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ait gereksinimlerin göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir münasebete ve yasal bir hedefe dayandığını kıymetlendirerek talebi ret etmiştir.
Bu bilgiler haricinde tüzel münasebetler ve mevzuat istikametinden mevzuyu ayrıntılı olarak inceleyen Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için
Benzer bir olayda ise Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 27.11.2025 tarih ve 2025/776 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer vermiştir.
I. MÜRACAATIN KONUSU
1. Müracaat, görme engelli başvurana misyon yaptığı okulda manisi sebebiyle belletici öğretmenlik vazifesi verilmemesi nedeniyle ayrımcılık yasağının ihlal edildiği tezine ilişkindir.
II. İNCELEME SÜRECİ
2. Başvuran, müracaat dilekçesinde ve eklerinde özetle:
a. Ankara Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda öğretmen olduğunu,
b. Görme engelli olmayan öğretmenlere belleticilik vazifesi verildiği halde okul müdürü A.A. tarafından görme engelli öğretmenlere yalnızca görme engelli olmaları nedeniyle belleticilik misyonu verilmediğini argüman etmekte
c. Belleticilik misyonunun görme engelli öğretmenlere de verilmesini talep etmektedir.
3. Muhatap Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü sunmuş olduğu yazılı görüşte
a. Nöbetçi öğretmen ve belleticilerinin görevlerinin Ulusal Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan Yatılılık Bursluluk Toplumsal Yardımlar ve Pansiyon Yönetmeliği’nin 39’uncu ve 40’ıncı hususlarında düzenlendiğini,
b. Türkiye genelinde görme engelli öğrencilerin eğitim gördüğü pansiyon okullarda görme engelli öğretmenlere belleticilik misyonu verilmediğini, Mitat Enç Ortaokulunda da tıpkı uygulamanın devam ettiğini,
c. Bu uygulamanın münasebetinin Okulda yatılı kalan öğrencilerin görme engelli olması, bilhassa öğrencilerin can güvenliğinin kelam konusu olduğu yangın, zelzele üzere durumlarda görme engelli belleticilerin kâfi seviyede takviye sağlayamayacaklarının düşünülmesi olduğunu,
ç. Ayrıyeten birebir mevzu ile ilgili Adana 3. Yönetim Mahkemesinin ve 11/11/2019 tarihli Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü inceleme raporunda görme engelli öğretmene belleticilik vazifesinin verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmenlik vazifesinin görme engelli öğretmenler tarafından yerine getirilemeyeceği kararına varıldığını,
d. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 2023/750 müracaat numaralı ve 2024/109 karar sayılı kararında da ayrımcılık yasağı ihlali yapılmadığına karar verildiğini, belirtmiştir.
4. Başvuran, muhatabın yazılı görüşüne cevaben sunduğu yazılı görüşünde özetle:
a. Muhatabın münasebetinde sunduğu, Yatılılık Bursluluk Toplumsal Yardımlar ve Pansiyon Yönetmeliği’nin 39’uncu ve 40’ıncı hususlarında sayılan vazifelerin, engelli öğretmenler tarafından yapılamayacağına ait bir fıkra bulunmadığını, münasebetiyle müdürün somut ve eğitsel rastgele bir temele dayanmadan büsbütün ferdî kanaatiyle karar verdiğini,
b. Sunulan belletici öğretmen listesinin, kendisinin engelli olan öğretmenlere belleticilik misyonu verilmediği istikametindeki savını doğruladığını,
c. Muhatabın görüş yazısında engelli belletici olmayan okulların listesini verdiğini lakin Türkiye’nin en büyük ve pansiyonu sayıca en kalabalık görme engelli okulu olan . Görme Engelliler Okulunda, açıldığı 1997 yılından bu yana engelli öğretmenlerin belleticilik yaptığını,
ç. Ankara Mitat Enç Ortaokulu dahil bütün görme engelli okullarında görme engelli öğretmenlerin belleticiliğe misal biçimde kat nöbeti tuttuğunu, hasebiyle değerli sorumluluklar içeren ve tek başına tutulan kat nöbeti verilirken, 4 kişinin birlikte tuttuğu pansiyon nöbeti verilmemesinin bir çelişki arz ettiğini,
d. Belleticilik vazifesinin 2 bayan 2 erkek öğretmen olarak 4 kişiyle gerçekleştirildiğini, şimdiye kadar bu nöbetçilerden birçok vakit en fazla 1’inin bazen de 1 bayan 1 erkek olmak üzere 2’sinin engelli olabildiğini, münasebetiyle aslında var olabilecek risklerin minimize edildiğini,
e. Mitat Enç Ortaokulunun Türkiye’deki ilk görme engelli okulu olduğunu ve 1951’den bu yana görme engelli öğretmenlerin belleticilik yaptığını, onların nöbetlerinde bugüne kadar küçük de olsa rastgele bir olay vaki olmadığını,
f. Akşam etütlerinde görme engelli öğrencilerin ödevlerini yaparken Braille yani kabartma yazı kullandıklarını, kendileri de birebir yazıyı kullanan görme engelli öğretmenlerin görenlere nispetle öğrencilere bu bağlamda daha fazla dayanak olabildiklerini,
g. İlgili TİHEK kararında ise başvuranın belleticilik yapamamasının ihlal yok halinde karara bağlanmasının nedeninin başvuranın şahsi karmaşık durumu ve yetersizliklerinden kaynaklandığını çünkü bu öğretmenin çalıştığı okulun müdürü tarafından sunulan belgede müracaatçı öğretmenin, kendi başına okula gidip gelemediğini, meskeni okula çok yakın olmasına karşın daima diğerlerinin yardımıyla gelip gittiğini, hatta okul işçisinin bu bireye daima yardımcı olduğunu belirttiğini, halbuki kendi okul müdürünün bu türlü bir müşahededen bahsetmediğini gerçekten okuldaki görme engelli öğretmenlerin kendi kendine yetebilen bireyler olduklarını, özellikle bu taraflarıyla de belleticilik misyonu esnasında görme engelli öğrencilere örnek teşkil ettiğini,
ğ. Okul müdürünün yazılı görüşünde lisana getirdiği öğrencilerin can güvenliği konusunun yalnızca görme engelli öğretmenlere belleticilik misyonu verilmeyerek sağlanamayacağını, bu hususla ilgili bütün fiziki önlemler alındıktan sonra daha evvelki devirlerde olduğu üzere engelliler de dahil bütün öğretmenlerin pansiyonda dikkat edilmesi gereken konulara ait eğitimler alabileceklerini, bu eğitimlerin her eğitim öğretim yılı başında yinelenebileceğini, burada tahlilin bütün yararlarını göz arkası edilerek görme engelli öğretmenlere belleticilik verilmemesi olmadığını, aksine pansiyonda erkek öğrencilerin ve belletici öğretmenin kaldığı odaların yan yana olduğunu tahminen gören öğretmenlerin fark edemeyeceği sarsıntı ve duman kokularını görmeyen öğretmenlerin daha çabuk algılayarak okulu da uygun bildikleri için daha süratli bir tahliye sağlayabileceklerini, tabir etmiştir.
5. Müracaatın sağlıklı bir biçimde sonuçlandırılabilmesi hedefiyle muhataptan ek bilgi doküman talebinde bulunularak 2025-2026 Eğitim Öğretim Yılı itibariyle ilgili uygulamanın devam edip etmediği sorulmuştur. Muhatap sunduğu ek bilgi evrak yazılarında, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben gönderdiği 10/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı yeterince Belleticilik Vazifesi Görüş Talebi bahisli yazısına istinaden başvuran dahil olmak üzere tüm görme engelli öğretmenlere belleticilik misyonu verilmeye başlandığı belirtilmiş ve Belletici Nöbet Onayı, Belletici Öğretmen Listesi ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 10/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı ekte Kurumumuza gönderilmiştir.
IV. KIYMETLENDİRME VE GEREKÇE
25. Müracaat konusu olayda başvuran, Ankara Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda öğretmen olduğunu, görev yaptığı okulda görme engelli olmayan öğretmenlere belleticilik misyonu verildiği halde görme engelli öğretmenlere sadece pürüzleri sebebiyle belleticilik vazifesi vermediğini argüman etmiştir. 6701 sayılı Kanun uyarınca bir gerçek yahut hükmî kişinin, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden karşılaştırılabilir durumdakilere kıyasla eşit halde yararlanmasını Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak engelleyen yahut zorlaştıran her türlü farklı muamele direkt ayrımcılığı tabir etmekte olup bu bağlamda başvuranın tezi kendisine görme mahzuru sebebiyle direkt ayrımcılık yapıldığı tarafındadır. Muhatap ise Türkiye genelinde görme engelli öğrencilerin eğitim gördüğü pansiyon okullarda görme engelli öğretmenlere belleticilik misyonu verilmediğini, Mitat Enç Ortaokulunda da tıpkı uygulamanın devam ettiğini, bu uygulamanın münasebetinin Okulda yatılı kalan öğrencilerin görme engelli olup, bilhassa öğrencilerin can güvenliğinin kelam konusu olduğu yangın, sarsıntı üzere durumlarda görme engelli belleticilerin kâfi seviyede takviye sağlayamayacaklarının düşünülmesi olduğunu tabir etmiştir.
26. 2024-2025 Eğitim Öğretim Yılının tamamlanmasının akabinde 2025-2026 Eğitim Öğretim Yılına ait mevcut durumun araştırılması ve uygulamanın sürdürülüp sürdürülmediğinin anlaşılması hedefiyle muhataptan alınan ek bilgi doküman yazısında ise Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı yeterince görme engelli öğretmenlere de belleticilik misyonu verildiği belirtilmiş, ekli listeden başvuranın da vazife verilen öğretmenlerden biri olduğu anlaşılmıştır. Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunun Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben gönderdiği 27/8/2025 tarihli ve . sayılı yazıda Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün . sayı ve 22/8/2025 tarihli yazısında yer alan görme engelli öğretmenlere belleticilik misyonu verilip verilmediği konusu hakkında Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 10/1/2025 tarihli ve . sayılı “Belleticilik Vazifesi Görüş Talebi” bahisli yazısına istinaden görme engelli öğretmenlere belleticilik vazifesi verilmeye başlandığı tabir edilmiştir. Yeniden muhatap Okulun Yenimahalle Kaymakamlığına hitaben gönderdiği “Belletici Nöbet Onayı” başlıklı, 22/9/2025 tarihli ve . sayılı yazıda ise “Okulumuz pansiyonunda 2025-2026 eğitim öğretim yılında belletici öğretmen olarak görev yapacak ilçemizde takımlı olarak vazife yapan ve ekte ismi soyadı yazılı öğretmenlerin belletici olarak 22/09/2025 tarihinden itibaren görevlendirilmesi müdürlüğümüzce uygun olup Makamlarınızca da uygun görülmesi halinde Olurlarınıza arz ederim.” tabirlerine yer verilmiştir. İlgili yazıya ekli liste incelendiğinde Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda toplam 46 öğretmenin belletici öğretmen olarak görev yapmak istediği, bunlardan başvuran dahil 15 adedinin görme engelli olduğu, talepte bulunan öğretmenlerin tamamına nöbetçi belleticilik onayının verildiği anlaşılmıştır.
27. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunun Uygulanması Hakkında Yönetmelik’in “Uzlaşma kararı” başlıklı 71’inci unsuru “(1) Müracaat konusu talebin hakkında müracaat yapılan ilgili tarafça yerine getirildiğinin Kuruma bildirilmesi halinde yahut müracaatın 52’nci hususa nazaran tahlile kavuşturulduğunun anlaşılması halinde uzlaşma kararı verilir.” kararını haizdir. Somut olayda müracaat konusu talebin başvurana belleticilik misyonu verilmek suretiyle muhatap tarafından yerine getirildiği anlaşıldığından 6701 sayılı Kanun’un 18’inci unsuru ile mezkür Yönetmelik’in 52’nci ve 71’inci unsurları uyarınca müracaatın uzlaşmayla sonuçlandığı kanaatine varılmıştır.
V. KARAR
A. Müracaatta UZLAŞMA KARARI VERİLMESİNE,
B. Kararın taraflara bildirimine ve KAMUOYUNA DUYURULMASINA,
C. Karara karşı bildirim tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara Yönetim Mahkemesine başvurulabileceğine,
27/11/2025 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.
Editörün Yorumu;
Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında görme engelli öğretmenimizin belleticilik vazifesi talebinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek birebir yahut misal durumdaki bireyler ortasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir münasebete ve legal bir gayeye dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerektiğinden hareketle başvuran görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik vazifesi verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ait gereksinimlerin göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir münasebete ve legal bir gayeye dayandığını değerlendirse de Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı mucibince görme engelli öğretmenlere de belleticilik misyonu verildiğinin belirtilmesi üzerine uzlaşma kararı vermiştir.
Sonuç;
Hukuken görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik misyonu verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ait gereksinimlerin göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir münasebete ve legal bir gayeye dayandığını kıymetlendirerek talebi ret edilmiş olmasına karşılık Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı mucibince görme engelli öğretmenlere de belleticilik misyonu verilmektedir.
Bu bilgiler haricinde tüzel münasebetler ve mevzuat tarafından mevzuyu ayrıntılı olarak inceleyen Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 27.11.2025 tarih ve 2025/776 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için
Ahmet KANDEMİR
