Öğretmen Haber Eğitim Dünyasının Son Gelişmeleri
EĞİTİM-Bir-Sen Stratejik Araştırmalar Merkezi (EBSAM) hazırladıkları ‘Mesleki ve Teknik Eğitimin Son On Yılı ve Geleceği: Tespitler ve Öneriler’ başlıklı Odak Tahlil çalışmasının sonuçlarını açıkladı. Türkiye’de mesleksel ve teknik eğitimin son on yıldaki dönüşümünü kapsamlı ve bilgiye dayalı olarak ortaya koyan raporda, nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesi ve istihdam odaklı siyasetlerin hemen hayata geçirilmesi gerektiği söz edildi.
Sendikadan rapora ait şöyle denildi:
“Çalışmada, Almanya, Japonya, Finlandiya, Birleşik Krallık ve Güney Kore olmak üzere beş ülkenin mesleksel ve teknik eğitim sistemleri ayrıntılı biçimde incelendi. Bu ülkelerin mesleksel eğitim modelleri; okul-işletme iş birlikleri, iş temelli öğrenme yaklaşımları, program esnekliği ve mezunların istihdama geçiş düzenekleri açısından kıymetlendirilerek Türkiye için mukayeseli bir çerçeve sunuldu.
“Türkiye’de mesleksel ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısı 1 milyon 681 bin olmasına karşın, ortaöğretim içindeki hissesi son on yılda yüzde 36’dan yüzde 31,5’e geriledi. OECD ülkelerinde mesleksel programlardaki öğrenci ortalaması yüzde 44 iken, Türkiye bu ortalamanın hayli altında kaldı. Raporda, mesleksel eğitimin cazibesini artırmak için kapsamlı siyasetler geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
“Mesleki eğitim merkezlerine kayıtlı öğrenci sayısı 2016’da 36 bin 619 iken, 2025’te 420 bin 330’a yükseldi. Bu artışa karşın, merkezlerin öğrenci ve velilere tanıtımı, rehberlik hizmetleri ve dal iş birlikleri yetersiz bulunuyor. Raporda, mesleksel eğitim merkezlerinin ‘cazibe merkezleri’ haline getirilmesi için tanıtım, rehberlik ve türel hakların garanti altına alınması önerildi.
“OECD ülkelerinde mesleksel eğitimde özel bölüm hissesi ortalama yüzde 23 iken, Türkiye’de bu oran yalnızca yüzde 6,4. Raporda, özel bölümün mesleksel eğitime daha fazla iştirakini sağlayacak teşvik sistemlerinin devreye alınması daveti yapıldı.
“Rapordaki tespitlere nazaran, mesleksel ve teknik ortaöğretimden mezun olan öğrencilerin büyük çoğunluğu işgücüne katılmak yerine üniversite imtihanına başvuruyor. 2024 yılında 360 bin 81 yeni mezundan 352 bin 545’i üniversite imtihanına girdi. Yükseköğretimdeki kontenjan azalmaları ve baraj puanlarının kaldırılması, mesleksel eğitim mezunlarının üniversiteye geçişini zorlaştırırken, eğitim-istihdam bağının güçlendirilmesi acil bir muhtaçlık olarak öne çıkıyor.”
Bilgilendirmenin devamında şu sözlere yer verildi:
“Türkiye, 18-24 yaş ortası ne eğitimde ne istihdamda olan (NEET) genç oranında yüzde 31 ile OECD ülkeleri ortasında birinci sırada yer alıyor. Bu gençlerin büyük kısmı lise mezunu olmasına karşın hem istihdam hem de eğitim dışında kalıyor. Raporda, NEET gençlere yönelik özel siyaset ve yönlendirme düzeneklerinin geliştirilmesi öneriliyor.
“Mesleki ve teknik ortaöğretimde öğretmen başına düşen öğrenci sayısı 11 ile Türkiye, OECD ortalaması olan 14’ün altında kaldı. Bu kapasitenin daha aktif kullanılarak, genel ortaöğretim öğrencilerine sertifikalı mesleksel eğitim programları sunulması tavsiye ediliyor.
“Raporda, mesleksel eğitimde yaşanan sıkıntıların tahlili için bilgi temelli siyaset geliştirme, sektör-okul iş birliklerinin güçlendirilmesi ve erken yönlendirme düzeneklerinin hayata geçirilmesi vurgulandı. Almanya, Japonya ve Güney Kore üzere ülkelerde mesleksel lise mezunlarının istihdam oranının yüzde 89’lara ulaştığı aktarılarak, Türkiye’de de emsal modellerin uyarlanması gerektiği söz edildi.
“Analiz sonuçları; erken yaşta mesleksel yönlendirme, okul-işletme iş birliğinin güçlendirilmesi, özel bölümün mesleksel eğitime daha fazla dahil edilmesi ve mezunların direkt istihdama geçişini destekleyen siyasetlerin aciliyetini ortaya koydu. Ayrıyeten yüksek NEET oranları, mesleksel eğitimin genç işsizliğiyle uğraşta daha aktif bir araç haline getirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu doğrultuda raporda şu teklifler sıralandı:
“Ortaöğretimde mesleksel eğitime yönelimi artırmak için erken yaşta aktif meslek rehberliği ve yönlendirme düzenekleri güçlendirilmelidir.
“Mesleki eğitimin ortaöğretim içindeki hissesinin düşmesi dikkate alınarak, mesleksel eğitimi cazip hale getiren yapısal siyasetler geliştirilmelidir.
“İş temelli öğrenmenin cazibesini gösteren mesleksel eğitim merkezleri kurumsal olarak güçlendirilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.
“Mesleki eğitim merkezleri ortaokuldan itibaren öğrenci ve velilere aktif biçimde tanıtılmalı, rehberlik faaliyetleri artırılmalıdır.
“Mesleki eğitimin sürdürülebilirliği için özel dalın ortaöğretim seviyesinde mesleksel eğitime iştiraki teşvik edilmelidir.
“Mesleki ve teknik ortaöğretimde oluşan kapasite avantajı, kısa periyodik ve sertifikalı mesleksel eğitim programlarıyla daha aktif kullanılmalıdır.
“Mesleki eğitim mezunlarının direkt istihdama geçişini güçlendirmek hedefiyle mezun beklenti ve yönelimlerine ait bilgi temelli çalışmalar yapılmalıdır.
“Uluslararası örnekler doğrultusunda mesleksel eğitimin itibarı, okul-işletme iş birliği ve esnek geçiş modelleriyle tekrar yapılandırılmalıdır.
“Yükseköğretime yönelen ve direkt istihdama geçecek öğrenciler için farklılaştırılmış mesleksel eğitim modelleri oluşturulmalıdır.
“Yüksek NEET oranları dikkate alınarak gençlerin sertifikalı mesleksel eğitimler ve mesleksel eğitim merkezlerine yönlendirilmesi sağlanmalıdır.
“Mesleki ve teknik eğitim siyasetleri, tüm paydaşların iştirakiyle ve data temelli bir yaklaşımla planlanmalıdır.
“Rapor, mesleksel ve teknik eğitimin niteliğini artırmak, öğrencileri istihdam odaklı yetiştirmek ve Türkiye’nin insan kaynağı potansiyelini güçlendirmek için acil adımlar atılması gerektiğini ortaya koyuyor. ‘Herkesin Bir Mesleği Olmalı’ anlayışıyla, paydaş iş birlikleri, esnek programlar ve dataya dayalı siyasetler ile mesleksel eğitimin geleceği tekrar inşa edilmelidir.”
