Uzmanından İhtar: Öğrenciler Üzerinden Fenomenlik Ziyanlı

İbn Haldun Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sefa Bulut, “influencer” (fenomen) öğretmenlerin öğrencileri toplumsal medyada paylaşmasının, onların ruhsal gelişimlerini ve öğretmenliğin prestijini halk nezdinde olumsuz istikamette etkilediğini belirtti.

Bulut, AA muhabirine, fenomen öğretmenlerin toplumsal medyadaki varlığına ve öğrencilerini toplumsal medya materyali olarak kullanmasına ait değerlendirmelerde bulundu.

Sosyal medyanın tesir gücünün her alanda olduğu üzere eğitimde de kendisini göstermeye başladığını, bilhassa özel eğitim öğretim kurumlarının da reklamlarıyla dijital medya platformlarında öne çıktığını aktaran Bulut, bu durumun “fenomen öğretmenlik” kavramını tetiklediğini, öğretmenlerin de bu alanda hem kendinin hem de kurumlarının reklamını yaptığını lisana getirdi.

Bunun makus bir niyetle olmasa bile denetimsiz ve kontrolsüz biçimde yapılmasının belirli başlı tehlikeleri olduğunu vurgulayan Bulut, “İnternette çeşitli mecralar var. TikTok, Instagram, Facebook, X vesaire. Buralarda beşerler daima bir şey paylaşma gereksinimi hissediyor. Bir şeyi göstermek, satmak, pazarlamak istiyorlar ve genelde burada daima güzel şeyleri gösteriyorlar. Öğretmenler de maalesef bu furyanın bir kesimi oldu ve güzel şeyleri paylaşma eforu birtakım makus sonuçlara yol açabiliyor.” dedi.

– “Küçük yaştaki çocukların mahremiyetini paylaşmak, onların geleceğini tehlikeye atabiliyor”

Bulut, küçük yaştaki çocukların imgelerinin her ne niyetle olursa olsun ailelerinden istek alınmadan, büsbütün kontrolsüz formda çekilip toplumsal medyada kullanılmasının en temelde Ferdî Dataların Korunması Kanunu’na (KVKK) muhalif olduğuna dikkati çekti.

Özellikle çocukların imajlarının ne niyetle, hangi emelle kullanıldığı ve ne şartta ne kadar müddetle saklanacağı bilinmeyen bir ortamda sergilenmesinin “henüz küçük yaşta ve gelişim çağında olan çocukların mahremiyetini paylaşmanın, onların geleceğini de tehlikeye atmak” manasına geldiğini belirten Bulut, şöyle konuştu:

“Sosyal medyada bir eseri pazarlıyorsunuz aslında, onun üzere öğretmen de verdiği hizmeti bir formda pazarlamak istiyor. Bu nedenle de çeşitli manzaralar koyuyorlar toplumsal medyada. Fakat her bir manzara, her bir kare aslında bir datadır. Dijital ayak izi, dijital parmak izi diyoruz buna. Sizin çocukluğunuzda, gençliğinizde size ilişkin olan bir evrak, bir doküman, fotoğraf, manzara orada kalıyor. İnternette silinmiyor. Siz kendiniz silseniz bile öteki kanallarda kalabiliyor, beşerler bunları saklıyor. Hele bir de umuma açık biçimde bu manzaralar yayılabiliyorsa, imgelerin altına yorumlar geliyor, bazen çekilen manzaranın gayesini bile aşıyor. Küçük yaştaki çocukların mahremiyetini paylaşmak, onların geleceğini tehlikeye atabiliyor bu durumda.”

– Siber zorbalığa yol açıyor

Öğretmenlerin bu mahremiyet derdine karşı çok dikkatli olup sağduyulu davranması gerektiğini, bunun siber zorbalık ve akran zorbalığını da tetiklediğini söyleyen Bulut, “Çocukların da aileleri, anneleri, babaları var. Hani herkesi kendi çocuğumuz üzere düşünmemiz lazım. Paylaştığımız bu şeyler nereye gidecek? Yemek yiyen çocukları koyduk. Hani hoş niyetle kondu fakat altına bir sürü negatif yorum yazıldı. Yani bağlamından çıkarılmış bir sürü negatif yorum yazıldı. Bunun ismi siber zorbalık.” tabirlerini kullandı.

Kimi vakit öğretmenlerin farklı emel için çekip yayınladığı imajların, öğrenciler ortasında yahut dijital ortamda farklı manalarda değerlendirildiğini, niyetini aşabildiğini, bu üzere durumlarda çok olumsuz tenkitler alıp bazen de öğrencilere nahoş tabirler yöneltildiğini aktaran Bulut, bu üzere durumların hele hele küçük yaştaki öğrenciler için epey tehlikeli olduğunu, siber zorbalığa dönüşen bu durumların bilhassa gelişim çağındaki çocuklar üzerinde önemli ruhsal bozukluklara yol açtığını vurguladı.

Bulut, bilhassa olumsuz yorumlarla ve siber zorbalıkla karşılaşan çocuklarda ortaya çıkan rahatsızlıklara ait şu bilgileri verdi:

“Siber zorbalığa maruz kalan çocukların ruhsal ve bilişsel gelişimleri olumsuz istikamette etkileniyor. Psikosomatik hastalıklar dediğimiz mide ağrısı, baş ağrısı, kronik mutsuzluk, uyku bozuklukları, buhran ve depresyona maruz kalıyorlar. Çocukların toplumsal gelişimi çok etkileniyor. Olağan arkadaşlarıyla bağlantı kurmuyor. Çocuk memnunluğu diğer yerde aramaya çalışıyor. Yabancılaşıyor, giderek daha çok yalnızlaşıyor, toplumdan kopuyor. Uzun vadede depresif semptomları oluyor. Çocuk bu gerçek ömürden, gerçek dünyadan kopup bu türlü bir yaşantıya sürükleniyor, hem de maalesef tahminen de ailesinden daha çok gördüğü öğretmenlerinin eliyle.”

Bu sorunun aslında bir yerde geleceği şekillendirdiğini, bunun üzerine düşünülüp dikkatlice çalışılması gerektiğini belirten Bulut, “Öyle görünüyor ki burada çok önemli formda farkındalık oluşturmaya muhtaçlığımız var. Yani latife ile espriyle başlayan masumane bir şeyin çok farklı sonuçları olabilir. Bu açıdan öğretmenlerin, öğrencilerin, velilerin, herkesin çok dikkatli olması gerekir.” halinde konuştu.

Öğretmenler kadar velilerin de bu mevzuda sağduyulu olması, çocuklarına toplumsal medya ve dijital dünyadaki mahremiyet algısını onların anlayabileceği formda anlatmaları gerektiğine vurgu yapan Bulut, ailelerin de en az öğretmenler kadar sorumluluk sahibi olması gerektiğini söyledi.

– “Sosyal medya kullanımıyla ilgili yönetmelik yahut rehber hazırlanması gerekiyor”

Gelinen noktada dijitalleşmenin kaçınılmaz olduğunu, ödevlerin bile bilgisayar üzerinden yapılıp internetten paylaşıldığını, münasebetiyle dijital çağa ayak uydurmanın mecburilik haline geldiğini lisana getiren Bulut, bu noktada Milli Eğitim Bakanlığı düzeyinde düzenleme ve denetleme sisteminin kurulmasının değer taşıdığını kaydetti.

Bulut, bilhassa büsbütün dijitale taşınan eğitim anlayışı nedeniyle öğrencilerin teknoloji, internet ve sanal dünyayla tanışmasının epeyce küçük yaşlara kadar düştüğünü, bu husustaki bilinçlendirme çalışmalarının çok erken yaşlarda başlaması gerektiğini tabir etti.

Kıymetli ve kutsal meslek olarak kabul edilen öğretmenliğin, fenomenlik uğruna toplum nezdinde prestij kaybına uğradığını vurgulayan Bulut, “Fenomen öğretmenlik anlayışı, eğitimi daha model, artistik yahut magazinsel noktaya çekti. Aslında öğretmenlik, eğitim önemli iş değil mi? Çok hürmet duyduğumuz, insanların güç, emek verdiği, çok özel bir meslek öğretmenlik. Çok hürmet duyulan bu meslek, toplumsal medyadaki korkular ve çıkarlar uğruna bugün çok farklı hallerde anılıyor.” dedi.

Halihazırda öğretmen ve öğrencilerin derste telefon kullanmasının Bakanlık tarafından yasaklanmış olmasına karşın bu manzaraların ortaya çıkmasının kontrol eksikliğinden kaynaklandığını belirten Bulut, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Eğitimde toplumsal medya kullanımıyla ilgili yönetmelik yahut rehber hazırlanması gerekiyor. Yani önemli ciddi detaylara inen bir internet yönetmeliği yahut paylaşım yönetmeliği üzere bir şey olmalı. Mesela bir okul gezisi için velilerden onay formu alınıyor, bu paylaşımlar için de alınmalı. Bakanlık seviyesinde de bunun denetimi sağlanmalı. Müfettişler, okul yöneticileri, şube müdürleri aracılığıyla bunlar vakit zaman denetim edilip denetlenmeli ve gerekli caydırıcı siyasetler oluşturulmalı. Cezai metotlar de kullanılmalı. Gerekiyorsa öğretmenin sicil karnesine girmeli. Nasıl öğrencinin sicil notu varsa, öğretmenin de sicil notu var. Oraya girmeli, çeşitli yaptırımları olmalı. Bunlar önemli şeyler. Artık ‘Bir şey olmaz.’ demeyin. Maalesef bunlar bir gün karşımıza makûs sonuçlarla çıkabiliyor.”